Nur Ahmad
Islomiy jamiyatda ulamolar faqat diniy yo‘l-yo‘riq beruvchi manba emaslar, balki ular fikriy, axloqiy, ma’naviy va ijtimoiy ong asoschilaridir. Ular ummatning fikriy va ruhiy yetakchilari bo‘lib, insonlarning qalbini uyg‘otadilar, ongini yoritadilar va amallarini isloh qiladilar. Ayniqsa, jamiyat fikriy tajovuz, axloqiy tanazzul va madaniy notinchlikka duch kelgan paytda, ulamolarning roli yanada muhim va hayotiy bo‘ladi.
Hadisi sharifda kelgan: Ulamolar payg‘ambarlarning vorislaridir. Bu vorislik faqat ilmni o‘tkazish degani emas, balki ummatni boshqarish, isloh qilish va uyg‘otishni ham o‘z ichiga oladi. Shu bois ulamolarning eng muhim mas’uliyati yosh avlodga sog‘lom fikriy yo‘nalish berish, ularni fikriy og‘ish, madaniy yo‘ldan adashish va axloqiy inqirozlardan qutqarish hamda ularni mo‘tadil Islom ta’limoti bilan tanishtirishdir. Bu mas’uliyat faqat targ‘ibot bilan cheklanmaydi, balki chuqur, uzluksiz va samimiy sa’y-harakatni talab qiladi.
Zamon talablari va ulamolarning roli
Bugungi yosh avlod ko‘plab fikriy, siyosiy va ijtimoiy sinovlarga duch kelmoqda. Beqarorlik, fikriy parokandalik, ma’naviy tajovuzlar va tashqi g‘oyaviy hujumlar orasida, yo‘lni ko‘rsatadigan, ishonchli, ziyrak, ixlosli va dinga chuqur tushungan shaxsga ehtiyoj sezilmoqda.
Fikriy zaiflik va yetakchilikning yo‘qligi
Agar ulamolar zamonning haqiqatlaridan bexabar bo‘lsalar yoki yoshlar bilan aloqa o‘rnatmasalar, fikriy bo‘shliq paydo bo‘ladi. Bu bo‘shliqni esa noto‘g‘ri g‘oyalar, ekstremistik guruhlar yoki mutlaq dunyoviy fikrlar to‘ldiradi. Yoshlar dinni bilmasalar yoki uni noto‘g‘ri talqin qilsalar, jamiyatning kelajagi xavf ostiga tushadi.
Ulamolar o‘z rolini qanday ado etishlari kerak?
Ulamolar minbar, maktab, masjid va ommaviy axborot vositalari bilan bir qatorda, ijtimoiy tarmoqlar, adabiy tilda murojaat va amaliy muloqotlardan ham foydalanishlari lozim. Ular dinning xabarini yoshlarning tili, tuyg‘usi va ehtiyojlariga mos ravishda yetkazishlari kerak. Nasihat faqat tanqid bilan cheklanmasin balki yechim, umid, xushxabar va yo‘l-yo‘riq ham taqdim etsin.
Ta’lim va xutba sohasidagi mas’uliyat
Ulamolar maktablar, universitetlar va diniy madrasalar orqali shunday avlodni tarbiyalashlari kerakki, ularning fikri ravshan, axloqi yuksak va diniy ongi chuqur bo‘lsin. Ularning xutba, dars va nutqlarining mazmuni faqat taqvo va ibodatga chaqiriq bilan cheklanmasligi, balki jamiyat muammolari, yoshlarning ehtiyojlari va zamonaviy chaqiriqlarga amaliy yechimlar berishi zarur. Ulamolar o‘z xabarlarini shunday uslubda yetkazishlari kerakki, yoshlarni dinga bog‘langan holda ijobiy va baxtli hayot sari undasin. Bu jamiyatning fikriy o‘sishi va Islom qadriyatlarining saqlanishiga olib keladi.
Jamoaviy va mas’uliyatli kurash
Ulamolarning mas’uliyati faqat dars berish yoki xutba aytish bilan cheklanmaydi; bu chuqur fikriy, axloqiy va ijtimoiy kurashdir. Agar ulamolar o‘z rolini jiddiy ado etib, yosh avlod uchun yorqin hidoyat manbai bo‘lsalar, ummatimiz fikriy og‘ishlardan va zararlardan omon qoladi. Ammo bu mas’uliyat e’tiborsiz qoldirilsa, ushbu bo‘shliq ummatning zaiflashuvi va yoshlarning adashishiga sabab bo‘ladi. Shuning uchun ulamolar va yoshlar birgalikda, oqilona va ittifoqda ummatning yorqin va barqaror kelajagi uchun kurashishlari zarur.
Xulosa
Oxir-oqibat shuni aytish mumkinki, Afg‘oniston va Islom olamining eng katta boyligi bu yosh avloddir. Ularning fikriy yo‘lboshchiligini esa ogoh, ixlosli va fidoyi ulamolar zimmasiga yuklangan. Agar ulamolar bu mas’uliyatni ongli va halol bajarsalar, nafaqat bir avlod, balki butun ummat fikriy qulash, o‘zligidan ayrilish va madaniy mustamlakachilikdan qutuladi. Bu esa ummatga yangi ruh, amaliy ong va buyuk xabar olib keladigan harakatdir. Shu bois ulamolar o‘z rollarining ulug‘ligini chuqur anglab, bu mas’uliyatni ado etishda barcha e’tibor va kuchlarini safarbar etishlari lozim.
