Islomsiz xalifat! 4_qism

Xalil
Soxta shariat
(ISHID tomonidan buzib ko‘rsatilgan fiqhiy mexanizmlarning tahlili)
2 — Ahkomlarning far’iy masalalarida tahrif
Oldingi maqolalarda ko‘rib chiqilganidek, ISHIDning tahrifga asoslangan yondashuvining tabiiy oqibati shundan iborat bo‘ldiki, tashqi ko‘rinishda islomiy rangga ega bo‘lgan, ammo aslida sof va asl islom fiqhiga mutlaqo o‘xshamaydigan hukmlar majmuasi yuzaga keldi. Bu hukmlar nafaqat Islom tarixida misli ko‘rilmagan edi, balki ochiq-oydin Islomning asosiy ruhiga zid bo‘lib, u din, jon, aql, nasl va molni himoya qilishni ta’kidlaydi.
Aslida, bu buzib ko‘rsatilgan hukmlar tashkil etilgan zo‘ravonlikni oqlash va qo‘rquv hamda zulmga asoslangan hokimiyatni mustahkamlash uchun vosita bo‘lib xizmat qildi.
Bu hukmlarni to‘rtta asosiy yo‘nalishda tahlil qilish mumkin. Ulardan birinchisi va eng xavflisi keng ko‘lamli va umumiy takfir edi. Islom fiqhida asosiy qoida mavjud bo‘lib, unga ko‘ra hech bir musulmon gunoh sodir etgani yoki fiqhiy va siyosiy ixtilof sababli kofir hisoblanmaydi. Bu qoida quyidagicha bayon qilingan:
«لا نُكَفِّرُ أَحَدًا مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ بِذَنْبٍ»
ya’ni ahli qiblada bo‘lgan hech kim faqat gunoh yoki fiqhiy-siyosiy kelishmovchilik sababli takfir qilinmaydi.
Ammo ISHID bu asosiy qoidani butunlay inkor etdi va «tavhid» hamda «shirk» tushunchalariga tor, o‘zlari to‘qib chiqargan va haddan oshgan ta’riflar berdi. Natijada Islom doirasini shu qadar toraytirdiki, unda faqatgina o‘z guruhinigina qoldirdi. Bu fikrga ko‘ra, ular bilan bir fikrda bo‘lmagan barcha musulmonlar qarshi bo‘lgan ahli sunnat, so‘fiylar, islomiy mamlakatlar fuqarolari va hatto boshqa jihodiy guruhlar ham kofir va murtad deb e’lon qilindi.
Amaliyotda bu hukmning ma’nosi shundan iborat ediki, bu odamlarni o‘ldirish va ularning mol-mulkini talash halol deb hisoblandi. Boshqacha aytganda, bu hukm aslida qatliom va talon-toroj uchun “diniy ruxsatnoma” bo‘lib xizmat qildi; u ummat tanasida eng katta yorilishni yuzaga keltirdi va din nomi ostida musulmonlarning qonini halol qildi.
Ikkinchi tahrif ISHID tomonidan tizimli ravishda qullikni qayta tiriltirish bo‘ldi. Zamonaviy dunyoda Islomning axloqiy tamoyillari va global o‘zgarishlarni inobatga olgan holda, barcha e’tiborli islom ulamolari qullikni bekor qilingan va qabul qilib bo‘lmaydigan hodisa deb hisoblaydilar.
Ammo ISHID bu keng fiqhiy ijmoni butunlay inkor etdi va uyushgan holda ozchilik guruhlari, ayniqsa yezidiylarning ayollari va bolalarini qullikka soldi hamda ularni jinsiy ekspluatatsiyaga duchor qildi. Ular jihodga oid ayrim oyatlardan tanlab foydalanib, tarixiy kontekst, shart-sharoit va oyatlarning umumiy mazmuniga e’tibor bermasdan, o‘z vahshiyona amallarini oqlashga urindilar.
Aslida bu harakatlar etnik va jinsiy tozalashning bir shakli bo‘lib, uning maqsadi nafaqat qurbonlarni tahqirlash, balki bir jamiyatning ijtimoiy o‘zligini butunlay yo‘q qilish edi. Bu uslub Rasululloh ﷺ va roshid xalifalarning siyratiga mutlaqo zid edi; chunki ular asirlar bilan rahm-shafqat va insoniy qadr-qimmat asosida muomala qilganlar.
ISHIDning uchinchi katta tahrifi — shaxsiy adolat tamoyilini bekor qilib, jamoaviy jazolarni qo‘llash edi. Qur’oni karimda ochiq-oydin shunday deyiladi:
وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى
ya’ni hech kim boshqasining gunoh yukini ko‘tarmaydi.
Ammo ISHID bu asosiy tamoyilni e’tiborsiz qoldirib, bir yoki bir necha shaxsning xatti-harakati o‘rniga butun oilalar, qabilalar yoki bir hududdagi barcha aholiga jazo qo‘lladi. Uylarni vayron qilish, ommaviy qatl etish va shaharlarni qamal qilish bularning barchasi Islom yo‘q qilish uchun kelgan johiliyat davridagi «qabila javobgarligi» urf-odatlarining aks-sadosi edi. Bu yondashuv nafaqat adolatni poymol qildi, balki Islomning eng asosiy axloqiy tamoyillariga ham ochiq-oydin zid edi.
To‘rtinchi belgi ISHIDning Islomiy sivilizatsiyadan chuqur begonaligini ko‘rsatuvchi jihat tarixiy va madaniy yodgorliklarning tizimli ravishda yo‘q qilinishi bo‘ldi. Suriyadagi qadimiy Palmira shahrining vayron qilinishi, payg‘ambarlar va avliyolar maqbaralari hamda tarixiy masjidlarning buzilishi uchun hech qanday ishonchli fiqhiy asos mavjud emas edi. Bu vayronagarchiliklar madaniy tajovuz bo‘lib, uning asosiy maqsadi xalqning o‘zligi, tarixi va jamoaviy xotirasiga oid barcha belgilarni yo‘q qilish va faqat ISHIDning rivoyatini qoldirish edi.
Bu to‘rtta katta tahrif umumiy takfir, qullikni qayta tiriltirish, jamoaviy jazolar va madaniy merosni yo‘q qilish dinni xolis tushunish natijasi emas, balki siyosiy-harbiy dastur mahsuli edi. Bu dasturda muxoliflarni yo‘q qilish, jamiyatni nazorat qilish, qo‘rquv tarqatish va hududni kengaytirish ustuvor bo‘lgan, so‘ngra bu maqsadlarni oqlash uchun diniy matnlar tanlab va buzib talqin qilingan.
Shu sababli bu hukmlarni ijtihod deb atab bo‘lmaydi; balki ular hokimiyatga erishish uchun mafkuraviy vositalar bo‘lib, o‘zlarining haqiqiy maqsadlarini yashirish uchun din nomidan foydalanganlar.