Balochlar Janubiy Osiyodagi keng cho‘l va tog‘li hudud Arab dengizi bo‘ylarida joylashgan Balujiston mintaqasida so‘nggi uch ming yil davomida yashab kelayotgan oriy xalqlardan biridir. Ular o‘ziga xos til, madaniyat, urf-odatlar, qabila tuzilmasi va hayot tamoyillariga ega.
Balochlar g‘ururli, vafodor, mehmondo‘st, va’dasiga sodiq, sabrli, ozodliksevar va o‘z madaniyati hamda tamadduniga chuqur bog‘langan xalqdir. Tarix davomida katta siyosiy, iqtisodiy va mintaqaviy o‘zgarishlarga qaramay, ular o‘z milliy o‘zligini, madaniyatini va tarixiy mavqeini saqlab qolgan. Erkinlik, din, vatan, madaniyat va tamaddunini himoya qilish yo‘lida har qanday bosqinchiga qarshi mardlik va g‘urur qilichini ko‘targan va hozirgacha hech bir tajovuzkor kuch hukmronligini qabul qilmagan.
Milodiy VII asrda, Hazrati Umar Foruq (roziyallohu anhu) xalifaligi davrida islom lashkarlari bu hududga yetib kelgach, balochlar bosqichma-bosqich musulmon bo‘ldilar. Balochlarning tabiiy fazilatlari vafodorlik, g‘urur, jasorat va mehmondo‘stlik islomiy qadriyatlarga juda yaqin bo‘lgani sababli, islomni qabul qilish ular uchun oson va o‘z ixtiyori bilan amalga oshdi.
Islom dinini qabul qilgach, balochlar bu ilohiy dinning yoyilishida muhim rol o‘ynadilar. Yaqin Sharq va Janubiy Osiyo o‘rtasidagi strategik geografik mavqei tufayli islomni Sind daryosi bo‘ylariga va boshqa hududlarga yoydilar. Umaviy va Abbosiy xalifaliklari davrida ham islomiy hududlar chegaralarini himoya qilishda katta hissa qo‘shdilar va asrlar davomida islom dinining tashuvchilari, posbonlari va oshiq muxlislari bo‘lib qoldilar. Baloch jangchilarining jasorati va fidoyiligi islom tarixining unutilmas sahifalaridan biridir.
Balochlar tarixda ilk bor Mir Nosirxon Baloch rahbarligida yagona va qudratli davlat sifatida maydonga chiqdi. Mir Nosirxon Baloch qabila boshliqlarini birlashtirgan birinchi siyosiy va dono rahbar bo‘lib, muntazam baloch qo‘shinini tuzdi, ma’muriy tuzilmalar va islohotlarga asos soldi, tarqoq baloch kuchlarini yagona tizimga jamladi hamda qabila sardorlari, olimlar va din ulamolarini atrofiga to‘pladi. Davlatning ichki va tashqi siyosiy qarorlari diniy tamoyillar, baloch urf-odatlari va davlat hamda qabilalar manfaatlari asosida, aynan shu ulamolar, qabila boshliqlari va olimlar ishtirokida, Mir Nosirxon rahnamoligida qabul qilinar edi.
Mir Nosirxon Baloch Ahmadshoh Boboning zamondoshi bo‘lib, 1747–1794-yillar davomida Qalat davlatining qudratli rahbari bo‘lib qoldi. Qalat davlati Durroniy imperiyasi bilan tuzilgan va “Qalat shartnomasi” nomi bilan mashhur bo‘lgan kelishuv asosida hurmatli ittifoqchi bo‘lib, ichki masalalarda to‘liq mustaqil edi. Qalat davlati, ayniqsa Mir Nosirxon hukmronligi davri, Balujiston uchun ilg‘or, osoyishta, xavfsiz va porloq davr bo‘ldi. Bu davrda baloch madaniyati, tamadduni, iqtisodiyoti, tili va adabiyoti jadal rivojlandi, qabilalar farovon va or-nomusli hayot kechirdilar.
Britaniya mustamlakachiligi davrida Qalat davlati ham mintaqadagi boshqa davlatlar kabi o‘z ixtiyoridan mahrum bo‘ldi. Inglizlar “Mustung shartnomasi”dan foydalanib, Balujiston orqali o‘tuvchi muhim hududlar va strategik yo‘llarni o‘z nazoratiga oldilar. Shunga qaramay, Qalat ichki ishlarida mustaqil, tashqi siyosatda esa inglizlar ixtiyorida bo‘lgan yarim mustaqil davlat sifatida saqlanib qoldi. Ingliz mustamlakachiligi tugaganidan to 1947-yilda Pokiston davlati tuzilgunga qadar ham shu maqomda qoldi mustamlaka emas edi.
1947-yilda Pokistonning tashkil topishi va Balujistonda uzluksiz beqarorliklarning boshlanishi yolg‘onlar, xiyonatlar, zulmlar, adolatsizliklar, siyosiy nayranglar va ishonchsizliklarning natijasidir. Bu holatlar “Pokiston” nomli davlatning siyosiy va harbiy elitasining buzg‘unchiligi va qaramlik mohiyatini yaqqol namoyon etadi.
