Ko‘plab botil va johilona nizolar shovqin-suron va zo‘ravonlik orqali paydo bo‘lgan. Ular o‘zlarining to‘g‘ri kelmaydigan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri Islomga qarshi bo‘lgan fikrlariga haq nomini berib, ummat ichidagi uyg‘oq tuyg‘u va islomiy tafakkur egalari go‘yoki g‘aflat uyqusiga ketgan, deb gumon qiladilar. Bu nohaq va zolimona harakatlar ma’lum bir qisqa muddat natija bergandek tuyuladi, ammo oxir-oqibat shunday yo‘q bo‘lib ketadilarki, tarix sahifalarida faqat xoinlar nomi bilan eslanadi, xolos.
Xuddi shunday, kecha IShID xavorijlarning paydo bo‘lishi boshlandi. Ular zo‘ravonlik va shovqin bilan ko‘plab hududlarni egallab oldilar va soxta xalifalik nomi ostida ularni o‘z hukmronligi ostiga oldilar. O‘z da’volariga binoan, u yerda yashovchi aholini qo‘rquv va ommaviy qirg‘inlarga duchor etdilar. Ammo ummatning uyg‘oq va hushyor yoshlari bu fitnani chuqur o‘rganib chiqqanlarida, bu guruh ummatni yo‘q qilishga xizmat qiluvchi ulkan ofat ekanini angladilar.
Shuningdek, ular o‘n yillardan beri global jihodning samarasini ongli yoki ongsiz ravishda dushman foydasiga yozib kelmoqda, xalqni jihod va islomiy tuzumdan nafratlantirmoqda hamda adl va insof nomi ostida shunday ishlarni qilmoqdaki, hatto zolimlar ham ularni nojo‘ya va g‘ayrishar’iy deb baholaydilar. Shu munosabat bilan biz kecha va bugungi IShID xavorijlarni ko‘rib chiqamiz: ular qanday qilib tanazzulga yuz tutdi va bu tanazzulning sabablari nimalardan iborat?
Tarix guvohlik beradiki, bugungi xavorijlar ham kechagi xavorijlar yo‘lidan bormoqda, ularning izidan yurmoqda. Chunki kechagi xavorijlar qanchalik beadab va tajovuzkor bo‘lgan bo‘lsa, bugungi xavorijlar ulardan bir necha barobar beadab va tajovuzkordir. Buning dalili shuki, ummatning buyuk ulamolari orasida shunday bir olim yo‘qki, ular uni to‘g‘ut olimi deb atamagan bo‘lsin. Holbuki, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam haqiqiy va rabbaniy ulamolarni, ayniqsa kufr va ilhodga qarshi jihod va kurash olib borgan olimlarni juda ulug‘lagan va ularni ummatning faxri deb bilganlar. Aynan mana shu beadablik va tajovuzkorlik bugungi xorijiylarning ham kechagilar singari tanazzul sari oxirgi qadamlarni qo‘yishiga sabab bo‘ldi.
Zamonaviy xorijiylarning tanazzulga yuz tutishining yana bir sababi shuki, ular faqat o‘z guruhlarini butun ummatning yagona vakili va xalifasi deb biladilar. Qizig‘i shundaki, da’volarida butun ummat nomidan gapiradilar, ammo amalda ummat qoniga chanqoq holda o‘tiradilar. Ular barcha islomiy yurtlarda, ayniqsa Islom ahkomlarining amalda tatbiq etilayotgan yoki tatbiq etilish bosqichida bo‘lgan joylarida fitna, isyon va beqarorlik keltirib chiqarishga urinadilar. Shu sababli ular kechagi qudrat va kuchni saqlab qolish o‘rniga, tanazzul yo‘lidan borib, xavorijlarning oxirgi shaxsi ham o‘z nohaq amallari jazosi bilan yuzlashishga yaqinlashmoqda.
Bugungi xavorijlarning tanazzulga yuz tutishining yana bir sababi shuki, ular shariat hududlari, ahkomlari va istilohlarini haddan tashqari yomon nom chiqardilar. Natijada odamlar ana shu shariat ahkomlari va istilohlaridan nafratlanadigan bo‘lib qoldi. Bu tarixiy jinoyatni aynan IShID lar sodir etdilar: ular shariat istilohlarini buzib talqin qilib, shaxsiy maqsadlari yo‘lida ishlatdilar. Ular o‘zlarining mavhum tuzumidan boshqa barcha tizimlarni to‘g‘utiy va kufriy deb hisoblaydilar. Holbuki, ularning muxolifi bo‘lgan tizimlar orasida shunday pok va muborak islomiy tuzumlar ham borki, u yerdagi har bir kichik va katta ish shariat manbalariga tayangan holda olib boriladi masalan, Afg‘oniston hududida hukmron bo‘lgan shariat tizimi kabi.
Shu asosda ular o‘zlariga qarshi bo‘lgan tizimlar xodimlarini takfir qilish masalasida o‘zaro kelishmovchilikka duch kelganlar: ayrimlari barcha davlat va harbiy xizmatchilarni kofir deb bilsa, boshqalari bu ikki guruh o‘rtasida farq qiladi. Bu kabi ixtiloflar ularning ichida har bir kichik va katta masalada mavjud. Ana shu ichki nizolar ularning hech qanday barqaror shariat manhajiga ega emasligini ko‘rsatadi. Balki har bir IShID o‘zicha manhaj va shariat ahkomlari hamda istilohlariga alohida ta’rif beradi. Mana shu uchinchi sabab ham ularni qudrat va kuch sari emas, balki butkul yo‘q bo‘lish sari yetaklamoqda va ular oxirgi nafaslarini sanashga majbur bo‘lmoqda.
