Islom shunday dindirki, u moʻtadillik, adolat va tenglik asosiga qurilgan bo‘lib, hayotning barcha sohalarida ifrot va tafritning oldini oladi. Islom aqida, xulq-atvor va ijtimoiy munosabatlarda o‘rtachalikni ta’kidlaydi hamda insonni dunyo va oxirat o‘rtasida muvozanat yaratishga chorlaydi. Islom nazarida barcha musulmonlar insoniy qadr-qimmat jihatidan tengdirlar. Ustunlik mezoni esa irq yoki millat emas, balki taqvo va parhezgorlkdir.
Oldingi qismlarda aytib o‘tganimizdek, Islom barcha ishlarda moʻtadillikni xohlaydi. Shuningdek, aqida va din masalalarida ham o‘rtacha yo‘lni tanlash lozimligi bayon etildi. Islom o‘z izdoshlarini hayotning barcha jabhalarida moʻtadillikni saqlashga tavsiya qiladi. Ushbu qism va keyingi qismlarda aynan shu tamoyil muhokama qilinadi:
2 – Xarajatlarda moʻtadillik:
Xarajatlarda moʻtadillik shundaki, inson isrofdan ham, baxillikdan ham uzoq bo‘lishi kerak. Alloh taolo bu haqda marhamat qiladi:
Tarjimasi: Qo‘lingni bo‘yningga bog‘lab qo‘yma (baxillik qilma) va uni butunlay yozib yuborma (isrof qilma), aks holda malomatga qolib, pushaymon bo‘lib o‘tirasan.
Hatto Islom mol sarflashdagi moʻtadillikni Ibodur-Rahmon ya’ni Rahmonning solih bandalarining sifati deb hisoblaydi. Alloh taolo ularni Qur’oni karimda shunday madh etadi:
Xulosa qilib aytganda, Islom hayot va ibodatning barcha sohalarida moʻtadillik yo‘lini tanlagan. Hatto iqtisod va xarajatlardagi tejamkorlik insonni qashshoqlik va boshqalarga muhtoj bo‘lishdan saqlaydi. Ya’ni kimki xarajatlarida moʻtadillikni saqlasa, faqirlikka duch kelmaydi; ammo mol-dunyosini isrof qilgan kishi esa tabiiy ravishda qashshoqlikka yuz tutadi va boshqalarga yuk bo‘lib qoladi.
3 – Yeyish, ichish va kiyinishda moʻtadillik:
Islom musulmon insonni yeyish, ichish va hatto kiyinishda ham o‘rtachalikni saqlashga buyuradi. Payg‘ambarimiz ﷺ yeyish-ichishda isrofdan qaytarib shunday deganlar:
Hech bir inson qornidan yomonroq idishni to‘ldirmagan. Inson uchun belini tik tutib turadigan bir necha luqma kifoya. Agar majbur bo‘lsa, qornining uchdan birini taomga, uchdan birini suvga va uchdan birini nafas olishga ajratsin.
(Tirmiziy va Ibn Moja rivoyati)
Shuningdek, musulmon kishi kiyim kiyishda ham moʻtadillikni saqlashi lozim. Rasululloh ﷺ bu borada shunday deganlar:
Kim shuhrat kiyimini kiysa, Alloh taolo Qiyomat kuni unga shunday kiyim kiydiradi, so‘ng undan olov alangasi chiqadi.
Bu hadisdan maqsad musulmon xunuk yoki yamoq kiyim kiyishi kerak degani emas. Balki u kiyimida ham narx, rang va hajm jihatidan moʻtadil yo‘lni tanlashi lozim.
