Oldingi qismlarda IShIDning islom olamiga kirib kelishining og‘ir oqibatlari haqida so‘z yuritgan edik va IShIDning paydo bo‘lishi islom ummati uchun azob-uqubat, muammolar hamda musulmonlarga zarar yetkazishdan boshqa narsa olib kelmaganini va bundan keyin ham olib kelmasligini bayon qilgan edik.
Ular Shom, Iroq va o‘nlab boshqa hududlarda paydo bo‘ldilar, ammo ularning mavjudligi vabodan boshqa narsa bo‘lmadi va ummat tanasiga tuzalmas jarohatlar yetkazdi. Afrika qit’asida ham mujohidlarga qarshi jinoyatlar sodir etib, zaharli xanjarlarini ularning ko‘ksiga sanchdilar.
Jumladan, ularning Misrda, ayniqsa Sinay sahrosida paydo bo‘lishi va mujohidlarga yetkazgan zararlari hech qachon unutilmaydi. Bu yerda IShID ushbu mintaqada qanday harakatlarni amalga oshirganini bayon qilamiz.
Birinchi: Sinayning geografik o‘rni
Sinay yarimoroli Misrning shimoli-sharqida joylashgan bo‘lib, strategik jihatdan Yaqin Sharqning eng nozik hududlaridan biri hisoblanadi:
G‘arb: Suvaysh kanali
Sharq: Falastinning bosib olingan hududlari (Isroil) va G‘azo sektori
Shimol: O‘rta yer dengizi
Janub: Qizil dengiz (Aqaba qo‘ltig‘i va Suvaysh qo‘ltig‘i)
Muhim tabiiy xususiyatlari:
Maydoni taxminan 60 000 kvadrat kilometr.
Ochiq tekisliklar, o‘tish qiyin bo‘lgan tog‘lar (ayniqsa janubda) va kam aholi yashaydigan hududlardan iborat.
Asosiy aholisi badaviy qabilalar bo‘lib, ular Misr markaziy hukumati bilan uzoq yillik ziddiyat va to‘qnashuv tarixiga ega. Bu omillar xavfsizlik nazoratini qiyinlashtirib, hududni jihodiy faoliyatlar uchun qulay qilgan edi.
Ikkinchi: IShIDning Sinayga kirib kelishi
IShIDning Sinayda paydo bo‘lishi siyosiy, xavfsizlik, ijtimoiy va geografik omillarning uyg‘unlashuvi natijasi edi:
A: 2011-yildan keyingi xavfsizlik bo‘shlig‘i
2011-yilgi Misr inqilobidan so‘ng markaziy hukumat nazorati zaiflashdi.
Xavfsizlik kuchlari bir muddat Sinaydan chekinib, jihodiy guruhlar faoliyati uchun sharoit yaratildi.
B: Mahalliy jihodiy guruhlarning avvalgi faoliyati
IShIDdan oldin Sinayda Ansor Bayt al-Maqdis kabi guruhlar faol edi. Ular 2014-yilda IShIDga bay’at berib, o‘z nomini Viloyat Sinay ga o‘zgartirdilar.
C: Partizan urushi uchun qulay geografiya
Tog‘lar, keng tekisliklar va yashirin yo‘llar qurolli shaxslarga oson yashirinish, to‘satdan hujum qilish va tezda bir hududdan boshqasiga o‘tish imkonini berardi.
D: Nozik va oson o‘tiladigan chegaralar
G‘azo va Isroil chegarasiga yaqinlik, ayniqsa avvalgi yillarda qurol va kuchlarni o‘tkazish uchun ishlatilgan kontrabanda tunnellari, shuningdek noqonuniy savdo va yashirin iqtisod.
E: Ayrim mahalliy qabilalarning noroziligi
Iqtisodiy va siyosiy cheklanish hissi hamda Misr hukumatining mahalliy aholiga nisbatan qat’iy xavfsizlik choralarini qo‘llashi IShIDga ayrim shaxslarni o‘ziga jalb qilishga imkon berdi. Biroq keyinchalik ko‘plab qabilalar IShIDga qarshi hukumat bilan hamkorlik qildilar.
Uchinchi: Umumiy vaziyat
Misr armiyasi taxminan 2015-yilda keng ko‘lamli harbiy amaliyot boshladi va bir muddatdan so‘ng hudud ustidan to‘liq nazoratni qayta qo‘lga kiritdi.
