Mir Shahvani
13-aprel kuni ayrim xalqaro ommaviy axborot vositalari shunday xabar berdi: Pokistonning Gvadar hududidagi “Jivani” mintaqasida dengizda Pokiston harbiy-dengiz kuchlariga tegishli bir harbiy kema hujumga uchragan va kamida uch nafar dengizchi halok bo‘lgan. Xabarlarga ko‘ra, hujumchilar tezkor qayiqdan foydalanib, avval dengiz kuchlariga yaqinlashgan, so‘ng ularga qarata o‘q uzgan. Shu bilan birga, patrul kemasidagi uch nafar xizmatchini nishonga olib o‘ldirganlar va shundan keyin ortga qaytganlar.
Mazkur hujum uchun javobgarlikni Baloch ajralib chiqish guruhlaridan biri “Balochiston Ozodlik Armiyasi” o‘z zimmasiga oldi. Ular ijtimoiy tarmoqlarda e’lon qilgan videoda bu amaliyot “Zarpehaz” (ya’ni dengizlarni himoya qiluvchi kuch) tomonidan amalga oshirilganini bildirdi. Videoda yuzlari yopilgan to‘rt kishi avval qirg‘oq hududida ko‘rinib, baloch tilida so‘zlaydi. So‘ng Pokiston armiyasiga murojaat qilib shunday deydi: Bizning yerimiz va dengizimizdan chiqib keting. Bu yer ham, bu dengiz ham bizniki. Agar bu bosqinchilikni davom ettirsangiz, dengizni ham quruqlik kabi siz uchun olov to‘lqinlariga aylantiramiz. Shundan keyin ular tezkor qayiqda hujumni amalga oshiradi.
Baloch ajralib chiqish harakatlari Pokiston tashkil topganidan beri vaqti-vaqti bilan armiyaga qarshi kurash olib borib kelgan. Ammo so‘nggi yigirma yil ichida, ayniqsa Pokiston armiyasi tomonidan bosim va zo‘ravonlik kuchaygan davrda, ular ham o‘z strategiyasini o‘zgartirib, urush usullarini yangiladi. Turli hududlarda qattiq va qonli hujumlar uyushtirib, qasos olishga harakat qilganlar.
Biroq bu galgi hujum avvalgilaridan ancha farq qiladi. Chunki ilgari Baloch kuchlarining amaliyotlari asosan nazorat punktlari, harbiy karvonlar va harbiy obyektlarga qaratilgan edi. Tabiiyki, havo kuchlari va ayniqsa dengiz kuchlari ko‘p hollarda xavfsiz qolgan. Bu esa birinchi bor baloch kuchlari yuqori mahorat bilan, kutilmagan tarzda dengizda amaliyot o‘tkazib, muvaffaqiyatga erishib, sog‘-salomat qaytganini ko‘rsatadi.
Ushbu voqea xalqaro miqyosda keng muhokamalarga sabab bo‘ldi va ommaviy axborot vositalarining e’tiborini tortdi. Ayniqsa Pokiston ichida mutaxassislar bu hodisani nafaqat hayratlanarli, balki xavotirli deb baholamoqda. Ularning fikricha, dengiz kuchlariga hujum qilish jiddiy xavfsizlik tahdidi bo‘lib, bu bir tomondan harbiylarning ruhiyatiga zarba bersa, boshqa tomondan davlat va armiyaning obro‘sini pasaytiradi.
Hujum strategik va iqtisodiy jihatdan muhim bo‘lgan Gvadar hududida sodir etildi. Bu yerda Xitoy yillar davomida katta sarmoya kiritgan va o‘z mahsulotlarini shu yo‘l orqali jahon bozorlariga chiqarishni rejalashtirgan. Ammo bunday hujumlar va baloch guruhlarining ogohlantirishlari bu rejalarga jiddiy ta’sir ko‘rsatmoqda va nafaqat davlatlar, balki oddiy investorlar ham bu hududga sarmoya kiritishdan cho‘chimoqda.
Bu hujum yana bir jihatdan ham diqqatni tortdi: yaqinda baloch guruhlari tomonidan uchuvchisiz uchish apparatlari (dronlar)dan foydalanish kuzatilgan edi. Hozircha bu dronlar hujum qilmagan bo‘lsa-da, ularning mavjudligi Pokiston hukumatini tashvishga solmoqda. Ularning aytishicha, bu dronlar asosan kuzatuv va razvedka uchun ishlatiladi, ammo ular radar va radioelektron to‘siqlardan ham qochib o‘ta oladi.
Bunday texnologiyalar qarshi tomonga ruhiy bosim o‘tkazadi va kerak bo‘lganda aniqlangan nishonlarni urish imkonini beradi. Hozirgi davrda dronlar urush muvozanatini o‘zgartirib yubordi. Kuch endi faqat yirik armiyalarga bog‘liq emas. Bu texnologiya hatto katta armiyalarni ham tashvishga solmoqda, chunki dron operatorlari jang maydonidan uzoqda turib boshqaradi va ko‘p jihatdan xavfsiz bo‘ladi.
Yana bir muhim jihat shundaki, bu dronlarning narxi nisbatan arzon, ammo ularga qarshi mudofaa qilish juda qimmatga tushadi. Bu esa qarshi tomonga qo‘shimcha bosim keltiradi. Mutaxassislarning fikricha, baloch ajralib chiqish harakatlarining bunday amaliyotlari kelajakda yanada ko‘payib, vaziyatni murakkablashtirishi mumkin.
Ularning talablari aniq: baloch xalqining asosiy insoniy huquqlari ta’minlansin, ular o‘z hududida yashash va tabiiy boyliklardan foydalanish huquqiga ega bo‘lsin, siyosiy erkinlik berilsin va xalq ovoziga hurmat qilinsin.
Ammo ularning aytishicha, Pokiston armiyasi bu talablarni e’tiborsiz qoldirib, aholini asosiy huquqlardan mahrum qilmoqda, tabiiy boyliklarni o‘z nazoratiga olmoqda. So‘nggi yigirma yil ichida minglab odamlar halok bo‘lgan, yana minglab insonlar bedarak yo‘qolgan va ularning taqdiri hanuz noma’lum. Hududda harbiylarning keng ishtiroki, iqtisodiy muammolar, majburiy ko‘chish va hayot sharoitlarining og‘irlashuvi kundan-kunga kuchaymoqda.
Shu sababli, ularning fikricha, ular o‘zlarini majbur deb bilib, qarshilik yo‘lini tanlamoqda va o‘z talablarini amalga oshirish uchun kurash olib bormoqda.
