Ehson
IShID qanday qilib xavorijlardan ham o‘zib ketdi?
«Xavorijlarning yomon xulqli vorislari» iborasi bugungi kunda ko‘plab ulamolar, tadqiqotchilar, tahlilchilar va hatto IShIDga raqib bo‘lgan ayrim jihodiy guruhlar tomonidan ushbu guruhni ta’riflash uchun ishlatiladi. Bu oddiy bir laqab emas, balki chuqur tarixiy va fikriy haqiqatni ifodalovchi tushunchadir. IShID o‘zini «Islomiy xalifalik»ni qayta tiklovchi va «sof Islom»ni qaytaruvchi sifatida tanishtirsa-da, aslida xavorijlarning adashgan fikrlarini zamonaviy vositalardan foydalanib, yangi shaklda qayta jonlantirdi.
Bu guruh yomon vorislar deb atalishining sababi shundaki, u nafaqat xavorijlarning noto‘g‘ri yo‘lini davom ettirdi, balki ko‘plab jihatlarda ulardan ham o‘zib ketib, yanada xavfli bosqichga o‘tdi. Avval ham aytib o‘tilganidek, xavorijlar Islom tarixida musulmonlarni takfir qilish yo‘lini boshlagan va ularning qonini to‘kishni halol deb bilgan birinchi guruh edi. IShID ham aynan shu yo‘lni tanladi, ammo uni yanada kengroq va xavfliroq darajada amalga oshirdi.
Xavorijlar o‘z davrida faqat Hazrati Ali roziyallohu anhu va uning tarafdorlarini takfir qilgan bo‘lsalar, IShID nafaqat shialarni, balki o‘z qarashlariga qarshi bo‘lgan ko‘plab ahli sunna vakillarini ham takfir qildi. U so‘fiylarni mushrik deb atadi va ularning boshlarini kesdi, Ixvonul Muslimin a’zolarini murtad deb e’lon qilib, o‘ldirdi, ziyolilarni kofir deb atab, yo‘q qildi va hatto boshqa jihodiy guruhlarni ham Islom doirasidan chiqardi.
Jahon jihodiy harakatining mashhur fikriy namoyandalaridan biri Abu Muhammad al-Maqdisiy Bag‘dodiy xalifaligi va IShID guruhi haqida shunday degan: Allohga qasamki! Hech bir joyda IShIDdagidek o‘g‘ri, yo‘lto‘sar, xoin va firibgarlarni ko‘rmaganman. U yana shunday qo‘shimcha qiladi: Ular xavorijlardan ham battardir. Mashhur jihodiy mutafakkirning bu so‘zlari IShID hatto ayrim boshqa jihodiy guruhlar nazarida ham eng haddan oshgan va eng adashgan guruhga aylanganini aniq ko‘rsatadi.
IShID bilan qadimgi xavorijlar o‘rtasidagi asosiy farq vositalar va usullardadir, e’tiqodiy asoslarda emas. Xavorijlar qilich va nutqlar bilan kurashgan bo‘lsa, IShID avtomatik qurollar, artilleriya, sun’iy yo‘ldosh aloqa vositalari, internet va yuqori sifatli kino uslubidagi videolar orqali o‘sha eski adashgan g‘oyalarni targ‘ib qildi.
IShIDning yovuzligining yana bir tomoni uning zo‘ravonlik shakli va davlat tuzish da’vosida namoyon bo‘ladi. Bu guruh qo‘rquv tarqatish strategiyasi ni qo‘lladi va begunoh hamda himoyasiz insonlarni o‘ldirishni muntazam va tizimli jarayonga aylantirdi.
Ommaviy bosh kesishlar, asirlarni tiriklayin yoqish, ruhiy kasallarni shifoxonalarda yoqib yuborish, insonlarni temir qafaslarda cho‘ktirish va barcha bu jinoyatlarni yuqori sifatli kino uslubida tasvirga olib tarqatish bular xavorijlar tarixida hech qachon uchramagan ishlardir.
Xavorijlar hech qachon hozirgi ma’nodagi davlat tuzishni da’vo qilmaganlar. Ammo IShID xalifalik shiori ostida o‘zini butun Islom olamining qonuniy hukmdori deb e’lon qildi va hududi, poytaxti, ma’muriy tuzilmasi hamda rasmiy ommaviy axborot vositalariga ega bo‘lgan davlat tuzishga urindi. Isyonkor harakatdan davlat qurish da’vosiga o‘tish zamonaviy xavorijlarning muhim belgilaridan biridir.
E’tiborga loyiq jihati shundaki, o‘zi ham jihodiy guruh hisoblangan Al-Qoida IShID bilan barcha tashkiliy aloqalarini uzdi va uni «isyonkor» hamda to‘g‘ri jihod yo‘lidan og‘ib ketgan guruh deb atadi. Al-Qoida rahbari Ayman az-Zavohiriy ham IShIDni misli ko‘rilmagan ekstremizmi va keng ko‘lamli takfiri sababli qoraladi.
Bu holat IShID shunday darajadagi og‘ish va xatoga yetganini ko‘rsatadiki, hatto boshqa jihodiy guruhlar ham u bilan hamkorlik qilishga va ittifoq tuzishga tayyor bo‘lmagan. Afg‘oniston Islom Amirligi ham shu haqiqatni anglagan holda, o‘zini ushbu yomon vorislar ga qarshi kurashning oldingi safida deb bildi va amalda IShID Islom nomi ostida faqat vayronagarchilik, qon to‘kish va din obro‘siga zarar yetkazishdan boshqa narsa keltirmaganini ta’kidladi.
Xulosa qilib aytganda, IShIDni xavorijlarning yomon vorisi ga aylantirgan narsa takfir masalasida xavorijlardan ham o‘zib ketganidir. Ya’ni, cheklangan bir guruhni takfir qilishdan ummatning katta qismini takfir qilishgacha bo‘lgan o‘zgarish; qilichdan zamonaviy texnologiyalarga o‘tish; oddiy urush zo‘ravonligidan tizimli va ommaviy axborot vositalari orqali amalga oshiriladigan dahshatli zo‘ravonlikka o‘tish; isyon va qo‘zg‘olondan butun dunyo miqyosida davlat va xalifalik qurish da’vosigacha bo‘lgan maqsadlarning kengayishidir.
Ana shu haddan oshish va har tomonlama og‘ish IShIDni tarix davomida xavorijlar fikrining qayta tiklangan eng xavfli va shafqatsiz ko‘rinishiga aylantirdi.
