Aiyub
O‘zini o‘zi ta’minlaydigan iqtisodiyot
Mamlakat bo‘ylab barqaror xavfsizlik ta’minlanganidan so‘ng Islomiy amirlik tuzumi iqtisodiyot va infratuzilmani rivojlantirish sohasida muhim qadamlar tashladi. Bosqin davrida tashqi yordamga keng ko‘lamda tayanib kelgan va yordam beruvchi davlatlarning siyosatidagi har qanday o‘zgarish millionlab insonlarning hayotiga bevosita ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan iqtisodiyot bugungi kunda yangi yo‘nalish sari yuz tutmoqda. Bu yo‘nalish ichki daromadlarni oshirish mamlakat ichki resurslaridan foydalanish ishlab chiqarishni rivojlantirish hamda mintaqaviy investitsiyalarni jalb etishga asoslangan.
Mazkur o‘zgarish nafaqat Islomiy amirlikning tashqi qaramlikni kamaytirishga bo‘lgan sa’y-harakatlarini ifodalaydi balki mamlakat iqtisodiyoti uchun yanada barqaror poydevor yaratish va Afg‘onistonning kelajagi uchun yorqinroq istiqbolni shakllantirishga zamin hozirlashi mumkin.
Bu yo‘ldagi eng muhim qadamlardan biri Afg‘onistonni rivojlantirishning besh yillik strategiyasini ishlab chiqish va tasdiqlash bo‘ldi. Mazkur strategiyada yaxshi boshqaruv shar’iy qonun ustuvorligi xavfsizlik va jamoat tartibini mamlakatning iqtisodiy hamda ijtimoiy rivojlanishining muhim asoslari sifatida belgilab iqtisodiy dasturlarni tartibli va aniq maqsadlar asosida amalga oshirishga e’tibor qaratilgan. 1405-moliya yili rivojlanish byudjetining ushbu hujjatda belgilangan dasturlar asosida shakllantirilgani ham uzoq muddatli rejalashtirishga va mamlakat iqtisodiy taraqqiyoti uchun aniq yo‘l xaritasini yaratishga bo‘lgan e’tibor kuchayganini ko‘rsatadi.
Konchilik va neft-gaz sohasi
Konchilik va neft-gaz sohasida Afg‘onistonning tabiiy boyliklarini aniqlash qazib olish va ulardan foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi. Yangi kon hududlari aniqlanib, ro‘yxatga olindi ko‘plab loyihalar tenderga qo‘yildi va ayrim loyihalar uchun faoliyat yuritish litsenziyalari berildi. Ushbu chora-tadbirlar yangi ish o‘rinlarini yaratish bilan bir qatorda ichki daromadlarni oshirish tegishli sanoat tarmoqlarini rivojlantirish hamda mamlakat tabiiy boyliklaridan yanada samarali foydalanishga xizmat qilishi mumkin.
Sanoat va savdo
Sanoat va savdo sohalarida ham keng ko‘lamli faoliyat olib borildi. Yangi zavod va fabrikalar o‘z faoliyatini boshladi, mahalliy sanoatni rivojlantirish uchun sharoitlar yaratildi hamda ayrim xomashyo va sanoat uskunalari uchun bojxona imtiyozlari ko‘zda tutildi.
Shu bilan birga Afg‘onistonning mintaqa davlatlari bilan savdo aloqalari kengaydi. Eksport investitsiya va xususiy sektorning iqtisodiy faoliyatdagi ishtirokini yanada kuchaytirish uchun sharoit yaratishga harakat qilindi. Sanoat va savdo vazirligi ham turli kompaniyalar va davlatlar bilan ko‘plab savdo hamda investitsiya memorandumlari va shartnomalari imzolanganini ma’lum qilgan. Bu esa mamlakatga kapital kirib kelishi va Afg‘onistonning iqtisodiy aloqalari kengayishiga zamin yaratishi mumkin.
Infratuzilma va Qushtepa kanali
Infratuzilma sohasida Qushtepa kanali loyihasi so‘nggi yillardagi eng muhim iqtisodiy va qishloq xo‘jaligi loyihalaridan biri hisoblanadi. Ushbu loyiha mamlakatning ichki imkoniyatlaridan foydalanilgan holda davom ettirilmoqda. Uning yakunlanishi shimoliy viloyatlardagi katta hajmdagi qishloq xo‘jaligi yerlarini sug‘orish imkonini berishi mumkin.
Mazkur loyiha qishloq xo‘jaligini rivojlantirish va ekin maydonlarini kengaytirishdan tashqari yangi ish o‘rinlari yaratish oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlash va suv resurslarini yanada samarali boshqarishda ham muhim rol o‘ynashi mumkin.
Qishloq xo‘jaligi va chorvachilik
Qishloq xo‘jaligi va chorvachilik sohalarida ham ichki ishlab chiqarishni oshirish maqsadida turli dasturlar amalga oshirilmoqda. Yaxshilangan urug‘liklarni tarqatish mevali bog‘larni kengaytirish zamonaviy sug‘orish tizimlarini rivojlantirish dehqonlarni qo‘llab-quvvatlash va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini xarid qilish ushbu sohada amalga oshirilayotgan muhim chora-tadbirlardandir.
Chorvachilik sohasida ham ichki ishlab chiqarishning ortishi aholining oziq-ovqat mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojini qondirish va importga bo‘lgan qaramlikni kamaytirishda samarali rol o‘ynashi mumkin.
Afg‘oniy valyutasining barqarorligi
Afg‘oniston iqtisodiyotidagi yana bir muhim masala milliy valyuta ya’ni afg‘oniyning xorijiy valyutalarga nisbatan qiymatini barqaror saqlashdir. Afg‘oniston Markaziy banki pul-kredit siyosatini amalga oshirish va valyuta bozorini boshqarish orqali keskin tebranishlarning oldini olish hamda milliy valyuta barqarorligini saqlashga harakat qilmoqda.
Ayniqsa, moliyaviy cheklovlar va xalqaro sanksiyalar sharoitida ushbu masala iqtisodiy mas’ullar tomonidan so‘nggi yillardagi muhim yutuqlardan biri sifatida tilga olinmoqda.
Albatta yuqorida qayd etilgan faoliyatlarning aksariyati bo‘yicha tegishli vazirliklar idoralar va mas’ul tashkilotlarda batafsil statistika va aniq raqamlar mavjud. Tegishli mas’ullar ushbu hisobotlarni turli matbuot anjumanlari va tadbirlarda xalq bilan baham ko‘rganlar. Shu sababli ushbu maqolada barcha mayda tafsilotlar va raqamlarni sanab o‘tish o‘rniga amalga oshirilayotgan ishlarning mohiyati va umumiy rivojlanish jarayoniga e’tibor qaratildi.
Asossiz targ‘ibotlarga javob
Ammo mamlakat xorijiy kuchlar va ularning manfaatdor guruhlari qo‘lidan ozod etilganidan so‘ng ayrim muxolif ommaviy axborot vositalari qarama-qarshi oqimlar va vayronkor shaxslar Afg‘oniston iqtisodiyotini tanazzul boshi berk ko‘cha va boshqaruvdagi ojizlik doirasida tasvirlashga urinib kelmoqda. Ular Islomiy amirlik tomonidan amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli iqtisodiy va bunyodkorlik faoliyatlarini e’tibordan chetda qoldirib go‘yoki siyosiy tuzumning o‘zgarishi natijasida mamlakat taraqqiyoti to‘xtab qolgan degan tasavvurni shakllantirishga harakat qilmoqda.
Biroq bunday tasvir mavjud voqeliklarga mos kelmaydi.
Agar Afg‘oniston iqtisodiyoti haqiqatan ham tanazzul yo‘lida bo‘lganida yirik infratuzilma loyihalarining davom etayotgani konchilik faoliyatining kengayayotgani yangi zavod va fabrikalarning ishga tushirilayotgani mintaqa davlatlari bilan savdo va investitsiya aloqalarining kuchayayotgani qishloq xo‘jaligi sohasidagi keng ko‘lamli dasturlar amalga oshirilayotgani hamda milliy valyuta barqarorligini saqlash borasidagi sa’y-harakatlarni qanday izohlash mumkin?
Islomiy amirlik tashqi yordamlarning keskin kamayishi moliyaviy va bank cheklovlari sanksiyalar hamda milliy aktivlarning bir qismi muzlatib qo‘yilishi kabi murakkab sharoitlarda ham ichki daromadlar tizimini faol saqlab qolishga yirik milliy loyihalarni davom ettirishga va iqtisodiyotning ayrim sohalarini tashqi yordamga kuchli qaramlikdan ichki resurslar hamda imkoniyatlarga tayanish tomon yo‘naltirishga muvaffaq bo‘ldi.
Albatta kambag‘allik ishsizlik va aholining turmush darajasi borasida jiddiy muammolar mavjudligini inkor etib bo‘lmaydi. Biroq bu muammolarning mavjudligi ayrim ommaviy axborot vositalari tomonidan taqdim etilayotgan Afg‘oniston iqtisodiyoti haqidagi tasvir to‘liq va xolis ekanini anglatmaydi.
Iqtisodiy muammolarni inkor etib bo‘lmaydi ammo ayni muammolarni shu qadar bo‘rttirib ko‘rsatish ham to‘g‘ri emas-ki amalga oshirilayotgan barcha iqtisodiy faoliyatlar investitsiyalar infratuzilma loyihalari va hukumatning ichki resurslarga tayanadigan iqtisodiyot yaratish borasidagi sa’y-harakatlari butunlay e’tibordan chetda qolsin.
Haqiqiy manzara
Amaliy va real vaziyat shuni ko‘rsatmoqdaki Afg‘oniston iqtisodiyoti barcha qiyinchiliklarga qaramay na to‘xtab qolgan va na butunlay tanazzulga yuz tutgan. Aksincha u murakkab bir bosqichni bosib o‘tib ichki daromadlar ishlab chiqarish konchilik qishloq xo‘jaligi savdo va investitsiyalarning iqtisodiyotdagi o‘rni tobora kuchayib borayotgan yangi bosqich sari harakat qilmoqda.
Darhaqiqat, amalga oshirilayotgan ushbu chora-tadbirlarning umumiy majmui Islomiy amirlikning mustaqil iqtisodiy poydevor yaratish va Afg‘onistonni obod qudratli hamda o‘zini o‘zi ta’minlay oladigan mamlakat sari olib borishga intilayotganini ko‘rsatadi.
