Sayid Jamoluddin Afg‘on
Bu voqea bundan qariyb ikki yarim o‘n yillik muqaddam, sentabr oyida AQSh hududidagi ikkita binoga samolyotlar kelib urilishi oqibatida vayron bo‘lgan paytda yuz bergan edi. Amerika rasmiylarining aytishicha, o‘sha yerda minglab insonlar yonib, kulga aylangan. Bu voqea uchun kim yoki kimlar mas’ul edi? Mana shu tugun oradan yigirma yildan ortiq vaqt o‘tganiga qaramay, hanuz yechilgani yo‘q. Biroq o‘sha paytda o‘zini dunyo yetakchisi deb bilgan va qudratidan mag‘rurlangan AQSh prezidenti hamda uning ma’muriyati hech qanday tergov o‘tkazmasdan, bir zumda Afg‘onistonni aybladi va yaqinda tashkil topgan Afg‘oniston Islomiy hukumatini ushbu hodisa uchun mas’ul deb e’lon qildi.
AQSh prezidenti nihoyatda takabburona va mag‘rur ohangda gapirar, ko‘ngliga nima kelsa, hech bir ikkilanmay ommaviy axborot vositalari qarshisida aytaverardi. U tahdidli ohangda Afg‘onistonni vayronagarchilik, tanazzul va parchalanishdan qutqargan hukumatga qarata shunday dedi:
Siz mehmon qilgan arab shahzodasini imkon qadar tezroq bizga topshiring! Aks holda, hamma narsangizni yer bilan yakson qilaman va shundan keyin sizga hech qanday boshpana ham, panoh ham qolmaydi.
Uning nazarida, tayyorlab qo‘ygan rejasi amalga oshsa, chindan ham hech kim omon qolmas edi. Uning da’vosiga ko‘ra, mazkur hodisani sizning arab mehmoningiz sodir etgan, bu reja uning xayolidan chiqqan edi. Shu sababli uni har qanday holatda ham AQShga topshirish talab qilinardi.
Bunga javoban Afg‘onistondagi hukmron tuzum va Islomiy tuzum rahbari ushbu da’voning dalillarini taqdim etishni so‘radi. Ular nihoyatda vazminlik va munosiblik bilan quyidagi mazmunda xabar yubordilar:
Biz mehmon qilgan arab biz uchun birodar maqomidadir. Agar u haqiqatan ham biror ishni sodir etgan bo‘lsa, uning mas’uliyati bizning zimmamizga ham tushadi. Ammo avvalo, u aslida nima qilganini isbotlash lozim. Bu da’vo haqiqatmi yoki shunchaki kuch ishlatish va aldovmi? Balki uning nomidan foydalanib, uyushtirilgan fitna doirasida boshqa bir reja amalga oshirilmoqchidir?
U dunyo hukumatlariga katta hurmat bilan shunday taklif bildirdi: agar ushbu hurmatli mehmon haqiqatan ham shunday ishni sodir etgan bo‘lsa va Amerika rasmiylarida bunga oid dalil hamda hujjatlar mavjud bo‘lsa, biz uni Amerika vakillari ishtirokida sudga topshirishga tayyormiz. Bizning shariat sudimiz ishni islomiy tamoyillar asosida ko‘rib chiqib, tegishli hukm chiqaradi.
Agar kimdir bizning sudimizga ishonmasa, yana bir taklifimiz bor: bu ishni istalgan islomiy davlat sudi ko‘rib chiqsin. Ammo bizni bosim ostida majburlash va boshqa birovning xohish-irodasini ustimizga zo‘rlab yuklashga aslo yo‘l qo‘ymaymiz.
Biz musulmonmiz va faxrli islomiy tarixga ega ummatning bir qismimiz. Shu bilan birga, har bir qarichi iymoniy g‘ayratga to‘la, har bir qarichi shahidlar qoni bilan muattar bo‘lgan zaminga mansubmiz. U shuni ta’kidladiki, bir musulmonni himoya qilish uchun hukumat va hokimiyatimizni qurbon qilishimiz mumkin, ammo o‘z tamoyillarimizni sotish haqida o‘ylashning o‘zini ham qabul qila olmaymiz.
Biroq Amerika rasmiylari bu oqilona va mantiqiy taklifdan yanada ko‘proq g‘azablandilar. Buning sababi ham ravshan edi: o‘sha paytda dunyoning deyarli yarmi Amerika oldida bosh egib turardi. AQSh qanday buyruq chiqarmasin, dunyo unga Labbay, amringizga muntazirmiz! deya javob berardi. Uning aql va mantiqdan yiroq har qanday gapiga echki kabi bosh irg‘ab, ko‘r-ko‘rona ergashishning yangi namunalarini namoyish etishardi.
Shu sababli AQSh prezidenti barcha takliflarni chetga surib, faqat kuch ishlatish yo‘lini tanladi. U ketma-ket tahdidlar yog‘dirib, shunday dedi:
Bu oxirgi ultimatum! Agar mehmoningizni bizga topshirmasangiz, shunday voqealar yuz beradiki, hali hech kim bunga o‘xshashini ko‘rmagan bo‘ladi.
Go‘yo u bu so‘zlari bilan Namrudning olov alangasi qayta alanga olishini va Ibrohim alayhissalom timsolidagi inson albatta o‘sha olovga tashlanishini bildirayotgandek edi.
Shu maqsadda dastlab bosim o‘tkazishning barcha yo‘llari sinab ko‘rildi. Afg‘onistonga turli iqtisodiy sanksiyalar joriy qilindi. Dunyo mamlakatlari kuch va majburlash orqali Afg‘oniston bilan barcha diplomatik aloqalarini uzishga undaldi. Butun dunyoga esa quyidagicha e’lon qilindi: Endi biz Afg‘onistonga hujum qilamiz. Sizning oldingizda faqat ikki yo‘l bor: yo bizni tanlaysiz, yoki o‘zingiz ham qasos olovi ichida yonishga tayyor turasiz.
Nihoyat, 2001-yil 7-oktabrda qora kun keldi. Butun dunyoning eng ilg‘or texnologiyalari birlashib, mazlum Afg‘onistonga hujum qilish uchun harakatga keltirildi. Sanoat inqilobidan buyon texnologiyaning dunyo uchun foydasi va afzalliklari haqida ko‘p gapirilgan edi. Ammo endi aynan shu texnologiya vayronagarchilik va halokat uchun maydonga tushdi hamda o‘z qudratini amalda namoyish eta boshladi. Obodlik inqilobini yuzaga keltirishi kutilgan texnologiya insoniyatni vayronagarchilik va yo‘q bo‘lish yoqasiga olib borish uchun ishlatildi.
Son-sanoqsiz portlovchi moddalar bilan to‘ldirilgan tanklar va samolyotlar Afg‘oniston tomon yo‘l oldi. Kufr olami va musulmon dunyosining katta qismi bu harakatni nafaqat haddan tashqari olqishladi, balki o‘z kuchlari va turli moddiy imkoniyatlarini ham AQSh ixtiyoriga topshirdi. Bu harbiy karvon ko‘p o‘tmay Afg‘onistonga yetib keldi va bir necha lahzada mamlakat osmoni hamda zaminini portlashlar va porox tutuniga to‘ldirdi.
Shohona dabdaba va fir’avnona ohang bilan boshlangan bu jarayon oxir-oqibat Afg‘onistonning himoyasiz xalqini yigirma yil davomida tinimsiz bombardimon qilish bilan yakunlandi. Hukumat binolaridan tortib oddiy odamlarning uy-joylari va chodirlarigacha, harbiy inshootlardan tortib ta’lim markazlari hamda eng oddiy ijtimoiy xizmat muassasalarigacha barchasi nishonga olindi va yoqib yuborildi.
Insonlar o‘rtasida hech qanday farq qilinmadi. Erkaklar, ayollar, yoshlar, keksalar, bolalar, hatto hayvonlar ham omon qolmadi. Har kim bu fir’avnona azobning ta’mini totishga majbur bo‘ldi. Tirik insonlarni qiynoqqa solish uchun maxsus qamoqxonalar qurildi. Ular dunyo ko‘zidan yiroqda, go‘yo boshqa bir olamda saqlanar, barcha insoniy huquqlardan va hayot uchun zarur bo‘lgan eng oddiy ehtiyojlardan ochiqchasiga mahrum qilinar edi. Maqsad esa har qanday vosita bilan ularni taslim bo‘lishga majburlash edi.
Afg‘oniston zaminida amalga oshirilgan eng katta obodonchilik to‘g‘rirog‘i, shoh asari shundan iborat ediki, deyarli har bir chorraha va muhim joyda qamoqxona qurildi. U yerga qo‘llariga tirik tushgan har qanday inson olib borilib, turli qiynoq va azoblarga duchor etilardi.
Xulosa qilib aytganda bu telbalarcha qon to‘kish sahnasida minglab yuz minglab, hatto millionlab insonlar shahid bo‘ldi. Jamiyatning katta qismi qamoqxona qiynoqlaridan o‘tdi va hayotning ko‘plab ne’matlaridan mahrum bo‘ldi. Ammo bularning barchasiga qaramay hech kim bosh egmadi va hech kim shikoyat so‘zini tiliga olmadi.
Islomning g‘ayrati va bayrog‘ini baland tutish uchun har kim qo‘lidan kelganini qildi. Jon fido qilish zarurati tug‘ilganda ular o‘zlarini oldinga tashladilar. Farzandlarni qurbon qilish navbati kelganida esa Rasululloh(s.a.v)ning sahobalari va safdoshlarini esladilar. Hijrat qashshoqlik ochlik va mashaqqatlar kelganida barcha musibatlarga sabr qildilar. Qamoqxonalar to‘lishi boshlanganida esa o‘z yoshliklari va aziz hayotlarini qurbon qildilar.
Kurash uzluksiz davom etdi. Jamiyatning turli qatlamlariga mansub insonlar mustamlakachi kuch qarshisida turdilar. Tanklar va samolyotlarga qarshi ba’zan yalang qo‘l ba’zan oddiy toshlar bilan qarshilik ko‘rsatildi. Bu qarshilik bir lahzaga ham to‘xtamadi.
Fir’avnona orzuni amalga oshirish uchun yigirma yil davomida tinimsiz urinishlar olib borildi. Bu orzu ortida moddiy imkoniyatlar omborlari ulkan texnika va qurol-aslahalar dengizi turardi. Ammo ularning qarshisida qarshilik harakati bor edi.
Bu qarshilik nima edi? U qanday vositalar bilan qurollangan edi?
Afg‘onistonning Pokistondagi sobiq elchisi keyinchalik mash’um Guantanamo qamoqxonasida saqlangan Mulla Abdul Salam Zaifdan aynan shu savol so‘ralganida u quyidagicha javob berdi:
Bu fir’avnona talabga qarshi turish uchun biz mustahkam iymon va tog‘lardan ham mustahkamroq iroda bilan qurollanganmiz. Dunyodagi hech qanday kuch bu iymon va irodani sindira olmaydi.
Amirul-mo‘minin Mulla Muhammad Umar Mujohid rahimahulloh ham shu savolga javob berar ekan kelajak avlodlar uchun tarixiy ahamiyat kasb etgan va xalq orasida keng tarqalgan bir jumlani aytgan edi:
Alloh taolo bizga g‘alaba va’da qilgan Bush esa bizni xorlik bilan tahdid qilmoqda. Biz Alloh taoloning va’dasiga komil ishonamiz va Allohning va’dasi albatta amalga oshadi.
Shundan keyin zamon yana bir manzaraga guvoh bo‘ldi: qudrat mastligiga berilganlar muzokara so‘ray boshladilar. O‘zlarini zamonining Namrudi va Fir’avni kabi tutib kibr bilan olov yoqqanlar oxir-oqibat o‘zlari yoqqan olov ichida qoldilar va ortga qaytish uchun xavfsiz yo‘l so‘rashga majbur bo‘ldilar.
Yigirma yil davomida ular mislsiz miqdordagi mablag‘ va qudratni ishga soldilar barcha kuch-g‘ayratlarini shu maydonga sarfladilar. Biroq bularning hech biri qat’iyatli insonlarga ta’sir ko‘rsata olmadi. Aksincha oxir-oqibat o‘sha imkoniyatlarning o‘zi ularning zaiflashishiga sabab bo‘ldi.
Nihoyat, chiqib ketish vaqti keldi. Ular tun qorong‘usida shunday tarzda chiqib ketdilarki, butun dunyoni hayratda qoldirdilar.
Bu yerda inson aqli ham hayratda qoladi: oxir-oqibat nega bunday bo‘ldi? Aqlning hayratga tushishi ham bejiz emas. Bir tomonda moddiy qudrat omborlari behisob imkoniyatlar ilg‘or texnologiyalar zamonaviy qurol-aslahalar mablag‘ va kuchni ayamasdan sarflash keng ko‘lamli fitnalar hamda ulkan targ‘ibot mashinalari bor edi. Ikkinchi tomonda esa moddiy kuch va zamonaviy qurol-aslahalardan mahrum himoyasiz bir guruh insonlar turardi. Ular shunday muhitda yashardilarki go‘yo yer ham, osmon ham ularga qarshi bo‘lib tuyulardi. Shunga qaramay ular ko‘ksilarini qalqon qilib barcha fitnalarga qarshi mustahkam devordek turdilar.
Ammo bu unchalik ham hayratlanarli emas. Chunki ular po‘latdek mustahkam iymon, sobit iroda, o‘z yurtiga bo‘lgan islomiy muhabbat va Islomning qudratli ruhiy jozibasi bilan qurollangan edilar.
Shu sababli ularga qarshi kim kelmasin, qanday dabdaba va qudrat bilan kelmasin, bu ular uchun unchalik ahamiyatga ega emas edi. Chunki ular o‘zlarini hatto o‘limda ham g‘olib deb bilardilar. Qarshi tomon esa tirik qolgan taqdirda ham xorlikka mahkum, deb ishonardilar.
Asosiy farq shunda ediki, ular o‘z fikrlarini nihoyatda oqilona tarzda va dalillar asosida bayon etardilar. Qarshi tomon esa moddiy qudratidan mag‘rurlanib, aql va mantiqni chetga surar, kibr va isyonga yuz tutardi. Ammo aynan shu mag‘rurlik oxir-oqibat uning tanazzuliga sabab bo‘ladi, takabburligi esa uni halokat jarligiga uloqtiradi.
Bugun, 7-oktabr qora kuni munosabati bilan ushbu voqealar eslanar ekan, yana bir jihatni ta’kidlash lozim: Afg‘oniston bugun ham aql va mantiq bilan so‘zlashmoqda, munosib til va madaniyatli muomala uslubidan voz kechmayapti. Biroq ayrim oqibatni o‘ylamaydigan insonlar hanuz qudrat mag‘rurligi ichida qolib, o‘zlarida takabburlik alomatlarini namoyon etmoqda.
Ushbu qora kun munosabati bilan ular ham tarix sahifalarini qayta ochib, yigirma yil davom etgan zulm va zo‘ravonlik, unga qarshi ko‘rsatilgan qudratli qarshilik hamda ulkan fidoyiliklar tarixini yangidan o‘rganishlari va xulosa chiqarishlari kerak. Toki ularning mag‘rurligi yana bir bor yer bilan yakson bo‘lmasin.
