Abdul hodi
Islom keng qamrovli va har tomonlama mukammal dindir. Shu bois musulmonlarning qarashlari va tafakkuri Islom ta’limotlariga muvofiq shakllanishi lozim. Islomni chuqur va keng qamrovda o‘rganadigan bo‘lsak, unda ifrot ham, tafrit ham yo‘qligi, balki u mo‘tadillik va muvozanatga asoslangan din ekani yaqqol namoyon bo‘ladi.
Islom o‘z izdoshlaridan moslashuvchan, fikri ochiq va dunyoqarashi keng bo‘lishni talab qiladi. Har bir musulmon masalalarga Islom nuqtayi nazaridan yondashishi, nafsga ergashish, xudbinlik va o‘z manfaatlarini hamma narsadan ustun qo‘yishdan saqlanishi kerak. Ayniqsa, musulmonlar ishini boshqarish mas’uliyatini zimmasiga olgan kishilar fikriy qotib qolishdan xoli bo‘lib, keng dunyoqarash va teran tafakkur sohibi bo‘lishlari lozim.
Agar o‘zini musulmon deb biladigan va Islomga mansubligini da’vo qiladigan kishilar barcha masalalarga Islom ta’limotlari asosida yondashish o‘rniga ifrot yoki tafrit yo‘liga og‘ishsalar, demak, ular yo jaholatga botib, Islomning asl mohiyatidan bexabar qolganlar, yo boshqa firibgarlar tomonidan o‘z maqsadlari yo‘lida foydalanilayotgan bo‘ladilar. Yoki ularda xudbinlik, kibr va shaxsiy istaklarning hukmronligi kuchaygan bo‘ladi. Bunday holatning o‘zi ham jaholatning bir ko‘rinishidir.
Islom mo‘tadillik va muvozanatga asoslangan dindir. U muayyan bir zamon bilan cheklanmaydi, muayyan bir qavm, millat yoki hududga ham xos emas. Islom Rasululloh (s.a.v.) davridan Qiyomat kunigacha davom etadigan dindir va uning nuri hamisha porlab turadi. Islomning qamrovi keng bo‘lgani sababli, turli millat va elatlarga mansub insonlar uning izdoshiga aylanishlari mumkin. Zero, Alloh taolo Islomni mo‘tadil din qilib nozil etgan, toki insonlar uning ta’limotlari asosida farovon hayot kechirish imkoniga ega bo‘lsinlar.
Tarixga nazar tashlab, Islomning ilk davrlaridan boshlab adashgan va haq yo‘ldan og‘gan guruhlarning faoliyatini o‘rganadigan bo‘lsak, ularning keng hududlarda uzoq vaqt davomida barqaror hokimiyat o‘rnata olmaganini ko‘ramiz. Hatto ayrim davrlarda hokimiyatni qo‘lga kiritgan bo‘lsalar ham, qisqa vaqt ichida undan ayrilganlar. Buning sabablaridan biri shundaki, ular Islomning asosiy tamoyillari bo‘lgan mo‘tadillik, muvozanat hamda ifrot va tafritdan saqlanish talablariga amal qilmaganlar.
Bugungi zamon xorijlaridan bo‘lgan ISHIDga nazar tashlasak, ularning Ahli sunna val jamoat vakillarini kofirlikda ayblashini, buzuq aqidalarni ilgari surishini va Islom hukmlarini noto‘g‘ri talqin qilishini ko‘ramiz. Bu holat ularning boshqa razvedka tashkilotlari tomonidan o‘z manfaatlari yo‘lida foydalanilayotgan vositaga aylanganini ko‘rsatuvchi dalillardan biri sifatida talqin qilinadi. Bunday faoliyat orqali musulmonlarga bosim o‘tkazish va Islomiy tuzumning taraqqiyotiga to‘sqinlik qilish maqsad qilingani ta’kidlanadi.
Yana bir ehtimol shuki, ular Islomning asosiy ta’limotlarini yetarlicha bilmaydilar va jaholat ularning tafakkurini egallab olgan. Shu sababli ular boshqa musulmonlarni kofirlikda ayblaydilar va ularda ekstremizm haddan tashqari kuchaygan.
Rasululloh (s.a.v.) shunday marhamat qilganlar:
عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا بَعَثَ أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِهِ فِي بَعْضِ أَمْرِهِ قَالَ: «بَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا، وَيَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا». (رواه مسلم)
Tarjimasi: Abu Muso (r.a.) rivoyat qiladilar: Rasululloh (s.a.v.) sahobalaridan birini biror ish bilan yuborganlarida, unga: Odamlarga xushxabar beringlar, ularni bezdirmanglar; ishlarni osonlashtiringlar, qiyinlashtirmanglar, deb nasihat qilardilar. Imom Muslim rivoyati
Xulosa qilib aytganda, har bir musulmon Islomning mohiyatini chuqur anglashi va uning ta’limotlarini boshqalarga to‘g‘ri hamda hikmat bilan yetkazishi lozim. U tor fikrlilik ifrot tafrit va xudbinlikdan yiroq bo‘lishi kerak. Shuningdek, har bir musulmon keng dunyoqarashga ega bo‘lishi va takfirchilikdan saqlanishi zarur. Islom mo‘tadillik va muvozanat dini bo‘lganidek uning izdoshlari ham mo‘tadil bo‘lishlari hayotning barcha jabhalarida adolat va muvozanat tamoyillariga amal qilishlari lozim.
