Salmon
Paxtunxvadagi harbiy va xavfsizlik sohasidagi o‘zgarishlarni faqat Pokistonning ichki muammosi sifatida baholab bo‘lmaydi. Chunki bu hududning Afg‘oniston bilan chegaradoshligi va mintaqaviy yo‘llar bilan bog‘liqligi sababli, undagi xavfsizlik muvozanatining har qanday o‘zgarishi Afg‘oniston, Markaziy Osiyo va butun mintaqaga jiddiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Shu bois, ushbu hudud aholisi orasida harbiy vaziyatning terrorizmga qarshi kurash va xavfsizlikni ta’minlash bahonasi ostida yanada keskinlashishi ortida qanday maqsadlar borligi haqida jiddiy xavotirlar mavjud. Jumladan, bunday vaziyat IShID kabi guruhlar uchun boshpanalar, yangi a’zolarni jalb qilish markazlari va harbiy tayyorgarlik lagerlarining tashkil etilishiga zamin yaratishi mumkin.
Bu xavotirlar Pokistonning xavfsizlik idoralari oldida bir qator jiddiy savollarni yuzaga keltiradi: amaldagi harbiy siyosat haqiqatan ham barcha terrorchi guruhlarning zaiflashishiga olib kelmoqdami? Ushbu hududlarda IShID tarmoqlarining ehtimoliy faoliyati yuzasidan shaffof va mustaqil tekshiruvlar o‘tkazilganmi? Eng muhimi, bunday xavfli rejalar tufayli Afg‘oniston va mintaqaning boshqa davlatlari xavfsizligi tahdid ostida qolmasligiga qanday kafolat bor?
Ayni paytda Pokiston hukumatining asl maqsadi terrorizmga qarshi kurash niqobi ostida IShID uchun o‘quv markazlarini tashkil etish va shu orqali Afg‘oniston hamda Markaziy Osiyoda beqarorlikni yuzaga keltirish, degan xavotirlar mavjud. Pokistonning Xayber Paxtunxva viloyati va qabila hududlari geografik joylashuvi, ijtimoiy tuzilishi hamda Afg‘onistonga yaqinligi sababli so‘nggi bir necha o‘n yillik davomida murakkab xavfsizlik muammolariga duch kelib kelgan.
Mazkur hududning strategik joylashuvi shuni anglatadiki, jangarilarning ko‘chirilishi, qurol-yarog‘larning olib o‘tilishi yoki ularni qo‘llab-quvvatlovchi tarmoqlarning tashkil etilishi Dyurand chizig‘ining har ikki tomonidagi xavfsizlikka, shuningdek, butun mintaqaga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Shunday sharoitda harbiy holat e’lon qilinishi va keng ko‘lamli harbiy amaliyotlarning o‘tkazilishi shaffoflik, hisobdorlik va aniq natijalar bilan birga olib borilishi lozim. Terrorizmga qarshi operatsiyalar o‘tkazilayotganini e’lon qilishning o‘zi ortida yashiringan ehtimoliy maqsadlarni inkor etish uchun yetarli emas.
Boshqa tomondan, IShID mintaqadagi eng xavfli ekstremistik guruhlardan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada Pokiston hukumati bu guruhni yillar davomida qo‘llab-quvvatlab, undan o‘zining turli siyosiy va strategik maqsadlari yo‘lida foydalanishga urinayotgani ta’kidlanadi. IShID bir necha yildan beri Afg‘onistondagi yirik islom ulamolarini o‘ldirish va mamlakatda beqarorlikni kuchaytirishga urinib kelmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining hisobotlarida ham ushbu guruhning yangi a’zolarni jalb qilish, ekstremistik targ‘ibot olib borish va hujumlarni rejalashtirish imkoniyatlari haqida ogohlantirishlar berilgan.
IShID xavfini butun mintaqa his qilmoqda. Endilikda Pokiston hukumati ushbu vaziyatdan foydalanib, guruhning bazalari va harbiy tayyorgarlik markazlarini Xayber Paxtunxva hududiga ko‘chirishga urinishi mumkinligi haqidagi xavotirlar ham kuchaymoqda.
Shu sababli, agar Paxtunxvaning biror hududida IShID uchun o‘quv markazlari yoki yangi a’zolarni jalb qilish tarmoqlari faoliyat yuritayotgan bo‘lsa, bu masalani faqat Pokistonning ichki ishi deb baholab bo‘lmaydi. Bunday holat Afg‘oniston va boshqa mintaqa davlatlarining xavfsizligiga ham jiddiy tahdid solishi mumkin.
Yana bir muhim jihatni alohida ta’kidlash lozim: xavfsizlik siyosatining samaradorligi, eng avvalo, uning amaliy natijalari bilan baholanadi. Agar harbiy holat joriy etishdan maqsad terrorchi guruhlarni yo‘q qilish bo‘lsa, unda bu guruhlarning imkoniyatlari kamaygani, ularni qo‘llab-quvvatlovchi tarmoqlar tugatilgani va mahalliy aholi xavfsizligi yaxshilangani haqida aniq dalillar taqdim etilishi kerak.
Xulosa qilib aytganda, Paxtunxvadagi xavfsizlik vaziyati Afg‘oniston va butun mintaqa bilan bevosita bog‘liq bo‘lgani sababli, bu hududdagi jarayonlar sinchkovlik bilan kuzatilishi va mustaqil ravishda tekshirilishi zarur. IShID tarmoqlarining ushbu hududda faoliyat yuritishi mumkinligi haqidagi ogohlantirishlarga jiddiy munosabatda bo‘lish lozim.
Ayniqsa, ushbu yurt aholisi vaziyatga hushyorlik bilan yondashishi, hukumatning siyosatiga tanqidiy nazar bilan qarashi va yana bir bor aldanib, o‘z hayoti hamda kelajagini boshqalarning shubhali maqsadlari yo‘lida qurbon qilmasligi kerak.
Bir haqiqatni unutmaslik lozim: IShID uchun xavfsiz boshpana yoki harbiy tayyorgarlik markazi qayerda tashkil etilishidan va kim tomonidan qo‘llab-quvvatlanishidan qat’i nazar, bunday maskanlar butun mintaqa xalqlarining tinchligi va xavfsizligiga jiddiy tahdid soladi.
