So‘nggi kunlarda Pokiston ommaviy axborot vositalari yana eski va takrorlanib kelayotgan da’volarni ilgari surmoqda. Unga ko‘ra, baloch qurolli kuchlarining rahbariyati Afg‘oniston hududida joylashgan va Balujistondagi qurolli mojarolar aynan u yerdan boshqarilmoqda. Biroq bunday da’volar empirik dalillar va tekshirilgan ma’lumotlarga emas, balki siyosiy ehtiyojlar hamda propagandaviy hisob-kitoblarga tayanadi. Pokistonning rasmiy va media narrativi ichki xavfsizlik hamda siyosiy inqirozni tashqi aralashuv sifatida talqin qilish orqali muammoning asl sabablarini yashirishga urinmoqda.
Masalaga xolis va professional yondashuv shuni ko‘rsatadiki, mavjud dalillar hamda mintaqaviy va mustaqil kuzatuvchilarning hisobotlari baloch harakatining asosiy rahbariyati va qaror qabul qilish markazlari Balujiston hududining o‘zida joylashganini tasdiqlaydi. Harbiy faoliyatni muvofiqlashtirish, amaliyotlar ustidan nazorat hamda strategik qarorlar qabul qilish jarayonlari aynan mojaro yuzaga kelgan hududda amalga oshirilmoqda.
Siyosiy fanlar va mojarolarni o‘rganish nazariyasiga ko‘ra, har qanday xalq qarshiligi u markazlashgan yoki tarqoq bo‘lishidan qat’i nazar o‘zining geografik makoni, ijtimoiy tayanchi va mahalliy legitimatsiyasiga ega bo‘ladi. Ushbu asosiy haqiqatni inkor etish ilmiy tahlil zaifligini yoki ataylab buzib ko‘rsatishni anglatadi. Afg‘oniston nomining bu kontekstda tilga olinishi, avvalo, siyosiy instrument sifatida xizmat qiladi. Pokiston harbiy tuzumi o‘zining xavfsizlikdagi muvaffaqiyatsizliklari, Balujistondagi keng ko‘lamli norozilik va armiyaning repressiv siyosatini tashqi omillarga yuklash orqali ichki jamoatchilik fikrini chalg‘itishga va xalqaro hamjamiyatni noto‘g‘ri xulosaga yo‘naltirishga urinadi. Bunday yondashuvning asosiy maqsadi siyosiy bosimni kamaytirish va tashqi yordamni legitimlashtirishdir.
Agar baloch harakatining rahbariyati haqiqatan ham Afg‘onistondan faoliyat yuritganida, bu holat xalqaro razvedka, xavfsizlik va monitoring institutlarining e’tiboridan chetda qolishi mumkin emas edi. Hozirgacha biror-bir nufuzli xalqaro tashkilot, mustaqil tadqiqot markazi yoki ishonchli manba ushbu da’volarni tasdiqlovchi dalil yoki hujjat taqdim etmagan. Aksincha, mavjud tadqiqotlar Balujiston inqirozini Pokistonning ichki siyosiy tuzilmasi, harbiylarning ustun roli va aholining qonuniy siyosiy hamda iqtisodiy talablarining bostirilishi bilan bog‘laydi.
Aslida, Afg‘oniston omilini ilgari surish muammoni hal etishga qaratilgan yondashuv emas, balki undan ongli ravishda chekinishdir. Pokiston Balujiston aholisining siyosiy chetlashtirilishi, iqtisodiy tengsizlik, resurslar ustidan markaziy nazorat va inson huquqlarining tizimli buzilishi kabi asosiy muammolarni jiddiy va institutsional darajada ko‘rib chiqmaguncha, bunday propagandaviy ayblovlar na mojaroni to‘xtata oladi va na vaziyatni o‘zgartiradi. Mojaroning davom etishi muammoning manbai Kobulda emas, balki Kvetta va Islomoboddagi siyosiy qarorlar markazlarida ekanini yaqqol ko‘rsatmoqda.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, balochlarning qurolli qarshiligi tashqi kuchlar tomonidan boshqarilayotgan loyiha emas, balki Pokiston harbiy rejimining uzoq yillar davom etgan ichki bosimi, adolatsiz siyosati va repressiv boshqaruviga berilgan javobdir. Mojaroning rahbariyati va harakatlantiruvchi omillari aynan jarohatlar paydo bo‘lgan hududda shakllangan. Ushbu jarohatlarga siyosiy va adolatli yechim topilmaguncha, tashqi ayblovlar haqiqatni tan olishdan qochishdan boshqa narsa bo‘lib qolaveradi.
