Balojustonda xavfsizlikning izchil yomonlashuvi va zo‘ravonliklar davom etar ekan, Pokistonning harbiy rejimi inqirozning ichki ildizlariga halol va jiddiy e’tibor qaratish o‘rniga, mas’uliyatni doimiy ravishda qo‘shni davlatlar xususan Afg‘oniston va Hindiston zimmasiga yuklashga urinib kelmoqda. Bu eskirgan va yemiruvchi yondashuv real xavfsizlik tahlili bo‘lish o‘rniga, mazkur muhim viloyatni boshqarishdagi o‘nlab yillik samarasizlikni oqlash va yashirishga qaratilgan ochiq urinishdir. Rasmiy bayonotlarda baloch xalqi norozilik bildirayotgan fuqarolar sifatida emas, balki go‘yoki tashqi kuchlarning qo‘lidagi vosita sifatida tasvirlanadi. Bu esa markaz va viloyat o‘rtasidagi chuqur ishonchsizlik va keng tafovutni yanada keskinlashtiradi.
Holbuki, bu inqirozning asosiy manbai tashqi da’volarda emas, balki achchiq va aniq ichki haqiqatlarda yashiringan. Balojuston aholisi o‘nlab yillardan buyon tizimli tarzda chetlatilish va mahrumlikka duch kelib kelmoqda. Iqtisodiy kamsitishlar eskirgan va yetarli bo‘lmagan infratuzilma, yuqori ishsizlik darajasi hamda rivojlanish loyihalariga sarmoyaning yo‘qligida yaqqol ko‘rinadi. Bu holat, viloyatning gaz va foydali qazilmalar kabi ulkan tabiiy boyliklari boshqalarning manfaatiga xizmat qilayotgan bir paytda, mahalliy aholiga faqat ekologik ifloslanish va qashshoqlik ulushi qolayotganini yanada achinarli qiladi.
Siyosiy va ijtimoiy sohalarda ham vaziyat tashvishli. Markaziy hokimiyatdagi mazmunli siyosiy ishtirok darajasi nihoyatda past. Baloch tili va madaniyati chetga surilish xavfi ostida qolgan. Majburiy yo‘qolishlar va noo‘rin harbiy amaliyotlargacha bo‘lgan keng ko‘lamli inson huquqlari buzilishlari haqidagi hujjatlashtirilgan hisobotlar og‘riqli haqiqatni ochib bermoqda.
Agar bir hukumat o‘z fuqarolarining bir qismining qonuniy va asosiy talablariga javob bera olmasa yoki berishni istamasa, eng oson va eng arzon yo‘l fitna nazariyalariga yopishish va umumiy “tashqi dushman” yaratishdir. Jamoatchilik fikrini chalg‘itishga qaratilgan bu siyosat Pokiston jamiyatini mamlakat ichidagi zulm va adolatsizlikka e’tibor qaratish o‘rniga, xayoliy dushmanlarga qarshi yo‘naltiradi. Bog‘liq ommaviy axborot vositalari va rasmiy nutqlarda barcha muammolar go‘yoki chegaraning narigi tomonidan boshqarilayotgani doimiy ta’kidlanadi.
Biroq oddiy bir savol hanuz javobsiz qolmoqda: agar hamma narsa faqat tashqi qo‘zg‘atuv natijasi bo‘lsa, nega bu muammo bunchalik chuqur ildiz otgan va o‘nlab yillar davom etib kelmoqda? O‘z yeriga va boyliklariga egalik qilish huquqidan mahrum etilgan bir xalq begonalarning buyrug‘i bilan kurashadi, deb qabul qilish mumkinmi? Yoki ularni harakatga undayotgan omil — o‘zlarining og‘ir hayot sharoitlarimi?
So‘nggi hujumlar (shanba, 11 Dalv) aynan shu katta yolg‘onni fosh etdi. Balojuston yuragida amalga oshirilgan samarali va aniq amaliyotlar, eng muhimi esa Balochiston Ozodlik Armiyasi yetakchisining aynan shu viloyat ichida ochiq va faol tarzda mavjudligi, “Afg‘oniston yoki Hindistonda xavfsiz boshpana bor” degan barcha da’volarni tubdan inkor etadi. Qanday qilib ichki qarshilik harakatining rahbariyati uzoq bir davlatdan olib borilishi mumkin, holbuki uning yetakchilari o‘z xalqining orasida Balochistonning tog‘li va chekka hududlarida joylashib, amaliyotlarni o‘sha yerdan boshqarib kelmoqda? Bu holat shunchaki da’vo emas, balki Islomobodning rasmiy rivoyatlarini chilparchin qiluvchi ochiq va inkor etib bo‘lmas haqiqatdir. Bu esa noroziliklar tashqi qo‘llab-quvvatlashdan emas, balki ichki mahrumlik alangasidan kelib chiqayotganini ko‘rsatadi.
Inkorga olish, bostirish va targ‘ibot siyosatining davom etishi muammolarni hal etish o‘rniga, tarixiy tafovutni yanada chuqurlashtirdi va adovatni kuchaytirdi. Balochistonda barqaror xavfsizlik na yangi harbiy bazalar qurish, na keng ko‘lamli harbiy amaliyotlar orqali ta’minlanadi. U faqat adolat va rivojlanish yo‘li bilangina qo‘lga kiritilishi mumkin. Agar Pokiston rejimi chinakam barqarorlik va xavfsizlikni istasa, boshqalarni ayblashga asoslangan samarasiz yondashuvdan voz kechishi lozim.
Endi qo‘shni davlatlar hududidan xayoliy dushmanlar izlash o‘rniga, o‘z uyidagi baloch xalqining faryodini eshitish vaqti keldi. Yechim qanchalik mushkul ko‘rinmasin, u aniq va ravshandir: baloch xalqining haqiqiy vakillari bilan jiddiy va shartsiz muzokaralarni boshlash, boylik va resurslarni adolatli taqsimlash, iqtisodiy imkoniyatlar yaratish, madaniy va tilshunoslik o‘ziga xosliklariga hurmat ko‘rsatish hamda haqiqiy siyosiy ishtirokni kafolatlash. Faqat shu yo‘l bilangina bu zaminda tinchlik va barqarorlikning yangi davriga umid qilish mumkin. Aks holda, hozirgi holatning davom etishi baloch xalqining azob-uqubatlarini uzaytirish va butun Pokiston xavfsizligi uchun doimiy tahdidga aylanishidan boshqa narsa emas.
