Ajmal G‘aznaviy
Afg‘oniston o‘nlab yillar davom etgan urushlar, bosqinlar, ichki nizolar va global aralashuvlardan so‘ng asta-sekin shunday bir bosqichga o‘tmoqdaki, unda barqarorlik, xavfsizlik va milliy jamlanish alomatlari ko‘zga tashlana boshladi. Bu barqarorlik hali ham iqtisodiy muammolar, xalqaro bosimlar va siyosiy cheklovlar bilan yuzma-yuz bo‘lsa-da, baribir Afg‘oniston xalqi uchun muhim umid eshigi hisoblanadi. Aynan shu sababli, mamlakatdagi har qanday tinchlik va osoyishtalik belgisi yillar davomida urushdan foyda ko‘rgan razvedka va siyosiy doiralar uchun xavf qo‘ng‘irog‘iga aylangan.
Bugungi eng muhim savol shuki: barqarorligimizning dushmanlari kimlar? Afg‘onistondagi har qanday taraqqiyot va siyosiy barqarorlikka qarshi shubha, ayblov va targ‘ibot to‘lqinini ko‘targanlar aslida aynan shu barqarorlikning dushmanlaridir. Ular yaxshi biladilarki, barqaror Afg‘oniston mintaqadagi ko‘plab sun’iy xavfsizlik tenglamalarining tugashiga olib keladi. Chunki yillar davomida Afg‘onistondagi urush ayrim davlatlar uchun ta’sir vositasi, xalqaro yordam manbai va razvedka o‘yinlari maydoni bo‘lib kelgan.
Pokistonning harbiy rejimi ushbu maydonning muhim o‘yinchilaridan biri hisoblanadi. Bu mamlakat ichki inqirozlar, iqtisodiy tanazzul, siyosiy kelishmovchiliklar va xavfsizlikdagi muvaffaqiyatsizliklarga duch kelganida, o‘z muammolarini yashirish uchun Afg‘oniston nomini tilga oladi. Ba’zan TTP nomi bilan ayblovlar qo‘yadi, ba’zan chegaradagi beqarorlikni Afg‘onistonga yuklaydi, ba’zan esa xalqaro miqyosda shunday tasvir yaratadiki, go‘yoki mintaqadagi barcha xavfsizlik muammolari Afg‘oniston hududidan kelib chiqayotgandek. Holbuki, haqiqat bu da’volardan ancha murakkabdir.
Qirq yil davomida urush olovini o‘z uylarida ko‘rgan Afg‘oniston xalqi beqarorlikning asl ma’nosini hammadan ko‘ra yaxshiroq tushunadi. Avlodlari migratsiya, bombardimonlar, yetimlik va iqtisodiy tanazzul qurboniga aylangan xalq hech qachon yana bir urushni qo‘llab-quvvatlamaydi. Bugun afg‘onlar tinchlik, iqtisodiy rivojlanish va milliy barqarorlikka tashna bo‘lib, o‘z yurtining yana mintaqaviy proksi urushlar maydoniga aylanishini istamaydi.
Agar mintaqada qurolli guruhlar faoliyat yuritayotgan bo‘lsa, bu masalani razvedka siyosati, tarixiy aloqalar va mintaqaviy raqobatlar nuqtai nazaridan o‘rganish lozim, hamma aybni Afg‘oniston xalqiga yuklash emas. Kecha terrorizmga qarshi urush va xavfsizlik strategiyalari nomi ostida turli guruhlarni moliyalashtirgan doiralar bugun ham ISHID nomi bilan yangi o‘yinlar qurmoqda.
ISHID tasodifiy hodisa emas; bu guruh razvedka bo‘shliqlari, siyosiy maqsadlar va strategik o‘yinlar mavjud bo‘lgan hududlarda paydo bo‘ladi va kuchayadi. Mintaqadagi ko‘plab tahlilchilar fikricha, ISHID bosim o‘tkazish, qo‘rquv uyg‘otish va beqarorlik yaratish vositasi sifatida ishlatiladi, shunda davlatlar doimiy xavfsizlik inqirozi holatida saqlanadi. O‘quv lagerlari, xavfsiz yo‘llar va yashirin qo‘llab-quvvatlash haqida tarqalgan xabarlar ham aynan shu katta o‘yinlarning bir qismi sifatida ko‘riladi.
Afg‘oniston barqarorligining asl dushmanlari bu mamlakatning o‘z oyoqlarida turishini istamaydiganlardir. Ular barqarorlik qaror topishi bilan urush “savdosi” tugashidan, razvedka ta’sirlarining kamayishidan va mintaqaviy bosim vositalarining yo‘qolishidan qo‘rqadi. Ammo tarix shuni ko‘rsatadiki, afg‘on xalqi hatto fitnalar soyasida ham o‘zligini saqlab qolgan. Bu xalq charchagan bo‘lsa-da, hech qachon yengilmagan. Shu sabab, Afg‘oniston barqarorligini buzishga qaratilgan har qanday loyiha vaqtinchalik notinchlik keltirishi mumkin, ammo butun bir xalqning irodasini sindira olmaydi.
Bugun Afg‘oniston xalqi uchun eng katta ehtiyoj targ‘ibotlar, razvedka o‘yinlari va majburlangan rivoyatlarga berilmasdan, milliy birlik, ichki barqarorlik va siyosiy hushyorlikka e’tibor qaratishdir. Chunki barqarorlik faqat hukumat ehtiyoji emas, balki har bir afg‘onning kelajagi, sha’ni va mavjudligi bilan bog‘liqdir. Afg‘oniston endi urush sinov maydoniga emas, balki ichki barqarorlikka ega bo‘lgan yurtga muhtoj.
