Junayd Zohid
Mustamlaka fikriy nima?
To‘g‘ri tushuncha va aniq tanib olish orqali inson osonlikcha mustamlaka to‘riga tushgan yoki yo‘qligini anglay oladi.
Ammo bu o‘rinda boshqa turlardan butunlay farq qiladigan bir mustamlaka turi mavjud, bu fikriy mustamlakadir.
Fikriy mustamlakada shaxsiy xarajatlardan foydalanmasdan, dushman eng oson yo‘l va arzon tizim orqali o‘z reja va dasturlarini amalga oshiradi.
Ehtimol, eski mustamlakalarda bir xalqni mag‘lub qilish uchun ko‘plab shaxsiy xarajatlar talab etilgan, ammo yangi mustamlaka, aslida fikr va tashvishlar ustidan nazorat o‘rnatish orqali turli usullar bilan kirib kelib, o‘z yovuz maqsadlariga erishib kelmoqda.
Shuning uchun har bir millat o‘z aqliy kuchidan foydalangan holda mustamlakachilarning kirish yo‘llarini to‘sishi va ular bilan kurashishi zarur.
Fikriy mustamlakaning vositalari:
Qisqacha qilib aytganda, fikriy mustamlaka manbalariga quyidagilarni kiritish mumkin:
1: Ovozli va tasvirli ommaviy axborot vositalari:
Yangi fikriy mustamlaka odamlar ustidan ta’sir o‘tkazish uchun ovozli va tasvirli ommaviy axborot vositalari orqali yo‘l ochadi; ommaviy axborot vositalarini nazorat qilish aslida odamlarning fikrlari va tashvishlarini mustamlakaga tortuvchi asosiy omillardan biridir.
2: Xayriya va notijorat tashkilotlari:
Insonlarni aqliy va ruhiy jihatdan mustamlaka qilishning usullaridan biri xayriya va notijorat yordamlari hisoblanadi; xayriya va notijorat tashkilotlari inson huquqlari uslubi bilan maydonga chiqishlariga qaramasdan, har bir qadamda yashirin maqsadga ega bo‘ladilar.
3: Hukumatni nazorat qilish:
Mustamlakaga qarshi bo‘lgan ko‘plab mamlakatlarda odamlar yetakchilarining mustamlakachilar qo‘liga tushib qolishiga qarshi kurashadilar.
Ba’zi mamlakatlarda esa mustamlaka osongina hukumat ichiga kirib, vaqt o‘tishi bilan odamlarning ong va fikrlarini egallaydi. Ammo o‘ziga xos shaffoflik va qadriyatlarga ega bo‘lgan Islomiy tizimlar ma’lum darajada mustamlakaning kirib kelishiga qarshi turadilar, garchi bu muammo bilan kurashishda qiyinchiliklarga duch kelsalar ham.
