Abu Hajar al-Kurdiy
Somalida muvaffaqiyatsiz paydo bo‘lishi
Dunyoning hech bir nuqtasida Islamic State (IShID)ning mavjudligi Islom ummati uchun foyda keltirmagan. Aksincha, bu firqa bergan har bir zarba asosan musulmonlarga qaratilgan bo‘lib kelgan va shunday bo‘lib qolmoqda. Ushbu maqolalar silsilasida endi bu guruhning Somalida paydo bo‘lishi va u yerda mujohidlarga yetkazgan zararlarini qisqacha bayon qilamiz.
1: Somalining tarixiy va ijtimoiy sharoiti
Somalida IShID hodisasini tushunish uchun mamlakatning umumiy vaziyatiga nazar tashlash zarur:
1991-yildan boshlab markaziy hukumatning qulashi;
uzoq davom etgan ichki urushlar, og‘ir qashshoqlik va yoshlar orasida keng tarqalgan ishsizlik;
Al-Shabaab guruhining mintaqada mazlumlar himoyachisi sifatida uzoq yillik faoliyati hamda xalqaro hamjamiyatning ularga nisbatan murosasiz munosabati.
Ana shunday muhitda IShID butunlay bo‘shliqdan paydo bo‘lmadi, balki xalqaro razvedka tarmoqlari tomonidan tizimli ravishda parvarish qilingani ta’kidlanadi.
2: Somalida IShIDning shakllanishi (2015-yil)
Somali IShIDi asosan aldanib qolgan shaxslar orasidan paydo bo‘ldi. Ularning ko‘pchiligi hissiyotga beriluvchan yoshlar edi.
Ajralishning asosiy omillari:
Ideologik kelishmovchilik: Al-Shabaab Al-Qaeda bilan aloqador edi, IShID esa o‘zini global xalifalik deb e’lon qilgan.
Hokimiyat va yetakchilik nizosi: Ba’zi mahalliy qo‘mondonlar o‘zlarini chetga surilgan deb his qilgan.
2014–2016-yillardagi IShIDning targ‘ibot kuchi va jozibasi.
Dastlabki yetakchi:
Abdul Qadir Mumin – Puntlend hududida yashagan.
U IShIDga bay’at e’lon qilib, ushbu bo‘linmaning asosini qo‘ygan.
3: Faoliyat geografiyasi
Somali IShIDi asosan quyidagi hududlarda faol bo‘lgan:
Puntland (shimoli-sharq);
Golis tog‘lari kabi tog‘li va borish qiyin hududlar.
Bu hududlar tanlanishining sabablari:
qatnovning qiyinligi;
davlat nazoratining zaifligi;
Al-Shabaab ta’sir hududlaridan uzoqligi.
4: Somalida IShID jinoyatlarining mohiyati
Ularning jinoyatlarini bir necha yo‘nalishda ko‘rish mumkin:
A: Namoyishkorona va ochiq zo‘ravonlik
IShID ataylab ochiq va vahshiyona zo‘ravonlikni qo‘llagan:
odamlarni omma oldida boshini kesish;
qatl jarayonlarini videoga olib tarqatish;
jasadlarni jamoat joylariga tashlab ketish.
Maqsad:
qo‘rquv tarqatish;
OAV e’tiborini jalb qilish;
Iroq va Suriyadagi IShID uslubiga “sadoqat”ni ko‘rsatish.
Yillar davomida urushni boshdan kechirgan jamiyat uchun ham bu darajadagi zo‘ravonlik nihoyatda dahshatli edi.
B: Tinch aholini o‘ldirish
Qurbonlar faqat davlat kuchlari emas edi, balki:
IShID bilan hamkorlik qilmagan qabila yetakchilari;
boshqa diniy talqinlarga ega ulamolar;
boj to‘lashdan bosh tortgan savdogar va baliqchilar.
Bu harakatlar natijasida IShIDning ijtimoiy tayanchi nihoyatda torayib ketdi.
C: Nisbatan nishonli suiqasdlar
Nishonlar:
Al-Shabaab qurolli kuchlari;
faol ulamolar;
Puntlend xavfsizlik kuchlari.
Bu suiqasdlar odatda:
to‘satdan;
bomba yoki yengil qurol bilan;
ta’sir doirasi borligini ko‘rsatish maqsadida amalga oshirilgan.
D: Majburiy boj va tovlamachilik
Mablag‘ yig‘ish uchun:
o‘lim bilan tahdid qilish;
odam o‘g‘irlash;
mol-mulkni yoqib yuborish kabi usullar qo‘llangan.
Bu esa allaqachon kambag‘al bo‘lgan aholi zimmasiga yanada og‘ir yuk bo‘lib tushgan.
Al-Shabaab bilan qonli munosabatlar
