Aziz Xolid
IShID guruhining o‘zini Islomiy Xalifatni barpo etuvchi deb da’vo qilgan holda amalda bu da’vosiga zid bo‘lgan xatti-harakatlari mavjud. Quyida shu ziddiyatli nuqtalarning ba’zilarini keltiramiz:
- Zo‘ravonlik va shafqatsizlik;
IShID bir necha marotaba begunoh tinch aholiga oshkora hujumlar qilgan ularni qiynagan va oilalarini yo‘q qilgan. Bu ishlar Islomning adolat rahm-shafqat va insoniy qadr-qimmat haqidagi tamoyillariga butunlay zid.
- Islomiy shariatni noto‘g‘ri talqin qilish;
IShID Islom qonunlarini haddan tashqari qattiq va mantiqsiz tarzda talqin qiladi. Bu ko‘p hollarda Islomning asl ta’limotlariga zid keladi. Ular Islomning rahm-shafqat va adolat asoslariga zid ravishda, qo‘rquv va terror orqali Islom xabarini yoymoqchi bo‘ladilar.
- Noo‘rin takfir va tafriqa chiqarish;
IShID boshqa musulmonlarni asossiz ravishda kofir deb e’lon qiladi va ularga hujum qiladi. Bu hol Islomdagi birlik ruhiga qarshi chunki Islom musulmonlarni birodarlik bag‘rikenglik va tinch hamkorlikka chorlaydi.
- Ichki va xalqaro xavfsizlikka tahdid;
IShID dunyoning turli nuqtalarida terrorchilik harakatlarini amalga oshirgan bu esa xalqaro qonunlar va inson huquqlariga zid. Bunday harakatlar adolatli va barqaror Islomiy Xalifat qurish uchun mutlaqo mos emas. Yusuf Qarazaviy o‘zining Fiqh al-Jihod asarida IShIDning faoliyatini qattiq qoralaydi va uni Islom tamoyillariga zid deb biladi. U ta’kidlaydi: IShID Islomiy ta’limotlarni noto‘g‘ri talqin qilib adolat rahm-shafqat va insoniy qadr-qimmatga qarshi amal qilmoqda.
Siyosiy tahlilchi va yozuvchi Valid Fores o‘zining IShID; Bayn ar-Ru’ya val-Vaqi fi Sharq al-Awsat nomli maqolasida yozadi:
IShID o‘zining qonuniyligini Islomiy Xalifat nomidan oladi ammo aslida u terror zo‘ravonlik va betartiblikni yoyuvchi vositadir. Ularning amallari Islomning siyosiy va diniy falsafasiga zid bo‘lib butun dunyo uchun katta tahdiddir.
Devid Vud esa “The History of Jihad: From Muhammad to ISIS” nomli kitobida yozadi:
IShID Islom tarixini va diniy matnlarni o‘z zo‘ravonliklarini oqlash maqsadida noto‘g‘ri talqin qiladi. U ta’kidlaydi: IShID nafaqat musulmonlarga balki Islomning asl ta’limotlariga ham zarar yetkazgan.
Xulosa qilib aytganda, IShID aslida Islomiy Xalifatning qayta tiklanishiga to‘sqinlik qilmoqchi musulmonlarning bir bayroq ostida birlashishiga yo‘l qo‘ymaydi. Biz bu maqola turkumida yuz xil savol doirasida turli masalalarni tahlil qilamiz; bu savollar sizga IShIDning asl basharasini tanishda yordam beradi. Umid qilamizki maqolalarimizni diqqat va sabr bilan o‘qib tanqidiy fikrlaringizni biz bilan bo‘lishasiz.
Yuz savol IShID haqida:
IShID ortida siyosiy elita yoki tanlangan guruhlarning qo‘li bormi? Agar shunday bo‘lsa bu kuchlar qaysi davlatlarga mansub va qanday maqsadlarda harakat qilmoqda?
Agar bu mavzuni o‘rgansangiz, turli fikr va kitoblarni topasiz; ammo yashirin qolgan narsa shuki qaysi davlatlar bu ishlarning ortida turibdi va nima uchun. Biz bu yerda ayrimlarini tahliliy tarzda ko‘rib chiqamiz. Bizning tahlilimiz ularning da’volariga to‘la mos yoki zid bo‘lishi shart emas; biz faqat sizning o‘zingizga baho berish imkonini yaratamiz.
Bu guruh Islom nomi bilan paydo bo‘lganida, dunyoning turli burchaklaridagi Islomiy harakatlar dastlab bundan xursand bo‘lishgan chunki ular kofirlarga qarshi jihod endi butun dunyoga yoyildi deb o‘ylashgan. Ammo bu shunday bo‘lmadi; aksincha IShID Islomga qarshi harakatlarni boshladi.
Dunyoning har bir davlatida fitnachilar yoki ayrim tanlangan elitalar mavjud bo‘lib, ular bunday guruh va harakatlardan o‘z manfaatlari yo‘lida foydalanadilar. Bu kuchlarning manfaatlari bitmas-tuganmasdir. IShID ortida ham shunday kuchlar turgan edi; ular Yaqin Sharqda yahudiy yoki sionistik jamiyatni mustahkamlashni va qo‘shni mamlakatlarni doimiy mojarolar ichida ushlab turishni xohlaganlar.
Shu maqsadda ular din loyihasi degan reja asosida harakat boshladilar. Dastlab ayrim jangchilar Islom va Xalifat nomi bilan maydonga kirgan bo‘lishlari mumkin lekin ko‘pchiligi ikki asosiy maqsad uchun ishlatilgan:
Birinchidan mintaqada Eronning ta’siri juda kuchli edi, ayniqsa Suriyada. U yerda IShIDga qarshi kurashish uchun turli guruhlar tuzilgan edi. Ammo IShID paydo bo‘lgach u faqat sunniylarga emas balki shialarga ham qarshi shafqatsiz hujumlar boshladi. Natijada Eron loyihasi Suriyadan Iroqqa cho‘zildi. Bu o‘rinda Eron va Iroq o‘rtasidagi eski ziddiyatlar ham rol o‘ynadi.
Ikkinchidan shahid Saddam Husayn davrida Iroq barqaror va rivojlanayotgan davlat edi. AQSh bosqinidan so‘ng, mamlakatni qayta qurish shunday yo‘l bilan amalga oshirildiki u yerda sunniy va shia qadriyatlari yo‘q qilindi. Bu loyihada Britaniya razvedka xizmati ham o‘z rolini o‘ynagan chunki ular IShID yo‘q qilingach ham sunniy va shia o‘rtasidagi nizolar davom etishini istagan.
