Muftiy Bashir Ahmad Mohojir
6: Axloqiy buzuqlik
Bu omil jamiyat yoki musulmon shaxsining Islom axloqi va tamoyillaridan uzoqlashishiga sabab bo‘ladi. Axloqiy buzuqlik ikki turga bo‘linadi: biri jamiyatdagi axloqiy buzilish, ikkinchisi esa shaxsiy hayotdagi axloqiy buzilish.
1- Jamiyatdagi axloqiy buzilish:
Yolg‘on gapirish, firibgarlik, makr va hiyla ishlatish, shar’iy bo‘lmagan savdo-sotiq qilish, faqat shaxsiy manfaatlarni o‘ylab, boshqalarga zarar yetkazish, o‘g‘rilik va molni zo‘rlik bilan tortib olish, tarozu va o‘lchovda kam o‘lchash, yomonlik va buzuqlikni keng tarqatish – bularning barchasi jamiyatning axloqiy buzilishiga olib keladi. Natijada, odamlar orasida ishonchsizlik va beqarorlik paydo bo‘ladi.
2- Shaxsiy hayotdagi axloqiy buzilish:
Shaxsiy hayotda axloqiy buzilish Alloh taolo va uning Rasuli (sollallohu alayhi vasallam)ning yo‘lidan chetga chiqishni anglatadi. Har bir musulmon o‘z hayotida Islomiy tamoyillarni qo‘llashi shart.
Masalan, shim va ko‘ylak (pant va shirt) kiyish shar’an joiz bo‘lsa-da, musulmon kishining axloqi va sha’niga mos emas. Chunki musulmon o‘ziga munosib, izzat va obro‘sini saqlaydigan kiyim kiyishi lozim.
Shuningdek, amoma (salla) yoki uzun ro‘mol o‘rash odatga aylanishi kerak. Agar sikxlar o‘zlarining butunlay noto‘g‘ri e’tiqodiga asoslangan amomasini tark etmasa, nega biz o‘z salafi solih bobokalonlarimizning sunnatlariga beparvo bo‘lishimiz kerak?
Xuddi shunday, musulmon ayollar ham o‘zlarining izzati va obro‘sini saqlaydigan kiyimlar kiyishi va fitnaga sabab bo‘ladigan kiyimlardan tiyilishi lozim.
Shuningdek, Payg‘ambarimiz (sollallohu alayhi vasallam)ning sunnatlaridan biri bo‘lmish soqol qo‘yish ham erkak va ayolni
bir-biridan ajratib turadigan muhim belgilardan biridir. Ammo hozirgi kunda ko‘plab musulmon yoshlar bu sunnatni tark etgan.
Bularning barchasi Islom ummatidagi axloqiy buzilishlarning namunalaridir. Alloh taolo ummatni bunday axloqiy buzuqliklardan saqlasin.
3: Fikriy mustamlaka (aqliy asorat)
Islom ummatining tanazzul omillaridan biri musulmonlarning mustaqil fikr yuritmasligi va G‘arb madaniyatini so‘zsiz taqlid qilishidir. Fikriy mustamlaka shunday holatki, unda shaxs, jamiyat yoki millat boshqalarning fikr, qadriyat va madaniyatini hech qanday tahlil va baholashsiz qabul qiladi va o‘zining mustaqil tafakkuri hamda shaxsiyati yo‘qoladi.
Bu – aqlning asoratga tushishidir. Natijada, odam yoki jamiyat mustaqil fikrlash qobiliyatini yo‘qotib, boshqalarning fikrlarini ko‘r-ko‘rona taqlid qiladi, o‘zining ijodkorligi, yangilik kashf etish qobiliyati va asl qadriyatlarini unutadi.
Bir millat yoki xalq qanday qilib fikriy mustamlakaga tushib qoladi?
Bu shunda sodir bo‘ladiki, kuchliroq madaniyat yoki millat boshqalarning fikr, qadriyat va e’tiqodlarini o‘z foydasiga o‘zgartirishga harakat qiladi.
Natijada, odamlar yoki jamiyatlar ongli yoki ongsiz ravishda o‘zlarining mustaqil fikr yuritish qobiliyatini yo‘qotadi va mustamlakachilarning fikr va e’tiqodlarini qabul qiladi.
