Hijozi Tamim
ISHID ning tashqi moliyaviy manbalari:
ISHID zamonaviy tarixdagi eng boy terroristik guruhlardan biri hisoblanadi. Bu guruh o‘zining harbiy, targ‘ibot va ma’muriy faoliyatlarini moliyalashtirish uchun turli moliyaviy manbalardan foydalangan. Tashqi moliyaviy manbalar deganda, boshqa davlatlar, tashkilotlar yoki shaxslardan olingan yordamlar nazarda tutiladi. ISHID moliyaviy jihatdan mustaqil bo‘lishga harakat qilgan bo‘lsa-da, amalda katta ko‘lamli yordamlar va tashqi ko‘maklar olgan.
ISHID ning tashqi moliyaviy manbalariga quyidagilar kiradi:
Ba’zi Fors ko‘rfazi davlatlarining yordami, bu davlatlardagi ayrim shaxsiy homiylar, xayriya tashkilotlari, insonparvarlik yordamlarini o‘g‘irlash, ijtimoiy tarmoqlar orqali yordam yig‘ish, g‘animatlarning xumsini olish, xavorijlik shaxslarning mol-mulkidan foydalanish, halok bo‘lgan jangarilarning oilalaridan olingan yordamlar va shunga o‘xshash boshqa manbalar. Quyida ularning ayrimlari tafsilot bilan bayon etiladi.
Fors ko‘rfazi davlatlarining yordami:
Garchi ISHID doimo moliyaviy jihatdan to‘liq o‘zini o‘zi ta’minlashga intilgan bo‘lsa-da, shu bilan birga ba’zi arab davlatlari – xususan, Quvayt, Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari 2013–2014 yillar orasida turli maqsadlarda bu guruhni moliyaviy jihatdan keng qo‘llab-quvvatlagan. Masalan, o‘sha davrda Quvayt ochiqchasiga ISHIDga moliyaviy yordam ko‘rsatgan.
Rossiyaning «Strategik tadqiqotlar instituti» ma’lumotlariga ko‘ra, bu davlatlarning asosiy maqsadi – Suriyada Bashar Asad rejimini ag‘darish bo‘lgan. Bu fikr Germaniyaning Mayns universitetidagi Arab dunyosi tadqiqotlari markazi rahbari Gunter Mayer va ayrim iroqlik rasmiylar tomonidan ham tasdiqlangan.
Ushbu davlatlar xalqaro jamoatchilik tomonidan keskin tanqidlarga uchragach, ular ISHID ga ochiq moliyaviy yordam ko‘rsatishni to‘xtatishga majbur bo‘lishgan. Natijada, Saudiya Arabistoni 2013 yilda ISHID ga moliyaviy yordamni taqiqlovchi qonunni qabul qildi. Xuddi shunday qonunlar boshqa yuqorida tilga olingan davlatlarda ham joriy etildi. Biroq bu yordamlar keyinchalik yashirin va bilvosita shakllarda davom etdi.
Fors ko‘rfazi mamlakatlaridagi shaxsiy homiylar:
ISHID ning moliyaviy manbalarining katta qismi Fors ko‘rfazidagi boy shaxslar tomonidan ta’minlangan. Qatarda, Saudiya Arabistonida, Quvaytda va BAAda ayrim qirollik oilasi a’zolari, savdogarlar va boy tadbirkorlar ISHID ni moliyaviy jihatdan faol tarzda qo‘llab-quvvatlagan. Ba’zi manbalarga ko‘ra, faqatgina 2013–2014 yillarda bu davlatlar ISHID ga naqd pul ko‘rinishida 40 million dollardan ortiq mablag‘ yetkazib bergan.
Bundan tashqari, dunyoning turli nuqtalaridagi ayrim kishilar, ISHID targ‘ibotlariga uchib, bu guruhni “haq yo‘lida yurayotgan” deb o‘ylab, ularga katta miqdorda moliyaviy yordam ko‘rsatishgan.
