Junaid
Shubhasiz, Rasululloh ﷺ nihoyatda dilkash va go‘zal xulqli edilar. Bu oliy xulq u zot bilan tug‘ilgan onlaridan boshlab umrlarining oxirigacha hamroh bo‘lib keldi. Bu fazilatning siri shunda ediki, u zot olamlar Parvardigori tomonidan yuborilgan payg‘ambar bo‘lib, har qanday gunoh va xatodan pok edilar. Shayton esa na yaqin kelishga, na uzoqdan hukm o‘tkazishga qodir emas edi.
Rasululloh ﷺning hayotiga bir lahza tafakkur bilan nazar soling: u zot faqat payg‘ambar emas, balki adolatli hokim, bilimdon rahbar va sobit-qadam peshvo edilar. Bu yuksak martabalarga erishgan bo‘lsalar-da, sahobalari bilan bir xil hayot kechirardilar. Ularning na taomi boshqalarnikidan yaxshiroq edi, na ichimligi, na uylari, na boyligi.
U zot sahobalari bilan birga barcha qiyinchiliklarga chidab kelganlar. Ko‘p bora ular bilan solishtirganda, yana-da ko‘proq ochlik, ranj-u azob va mahrumlikni boshdan kechirganlar. Ular bilan birga muhosirada qolganlar, ular bilan birga hijrat qilganlar va janglarda yonma-yon turib kurashganlar; jang maydonida esa dushmanga hammadan yaqin bo‘lardilar.
Hech qachon birorta jangda ular ortga chekinganini ko‘rmaganlar na Uhudda, na Hunaynda va na boshqa sinovlarda. Shunga qaramay, dushman bilan muomala qilganda tadbir, sabr va chidam bilan ish tutardilar. Hech qachon o‘zlari uchun g‘azablanmas, shaxsiy intiqom olar edilar; ammo Allohning amri poymol qilinganida, Alloh yo‘lida intiqom qilardilar.
Alloh taolo ularga buyuk saxovat ato qilgan edi; hech bir muhtojni qaytarmasdilar. Ko‘p g‘animatlar qo‘lga kiritardilar, ammo hammasini Alloh yo‘lida sarflardilar. Kibr yoki o‘zini ulug‘lashning zarra ham ulardan ko‘rinmasdi. Umum bilan ko‘p vaqt o‘tkazardilar; boy bilan kambag‘al orasida farq ko‘rmasdilar va faqirlar bilan ham o‘tirib suhbatlashardilar.
Rasululloh ﷺ zaiflar haqida nihoyatda mehribon edilar. Bemorlarni ziyorat qilar, janozalarda ishtirok etar, juma xutbalarini o‘qib berar va sahobalariga dars berardilar. Sahobalarini hol-ahvol so‘rab uylariga borardilar, ular ham u zotni ziyorat qilish uchun uylariga kelar edilar. Har bir holatda u zotning chehrasida tabassum porlardi; yuzlari nurli, basharalarida quvonch jilvasi bor edi.
U zot ummatlari uchun to‘la ma’noda mehribon edilar. Kim uchun biror hukm chiqarsalar, agar gunoh bo‘lmasa, doimo eng oson yo‘lni tanlardilar. Ammo biror joyda gunoh bo‘lsa, undan har kimdan ko‘ra ko‘proq uzoqlashardilar. Hatto o‘zlariga zulm va ozor berganlarni ham kechirar edilar. Qarindoshlik rishtalarini saqlardilar, ular uzib qo‘yganlar bilan ham aloqani davom ettirardilar.
Rasululloh ﷺ nafaqat xulq-atvorda benazir va insoniy fazilatlarda yuksak o‘rinda edilar, balki tajribali davlat arbobi, dono rahbar va balog‘atli notiq ham edilar. U zotning og‘izlaridan chiqqan har bir so‘z kichik-bo‘yi bilan emas, chuqur ma’nolari bilan qadrlanardi. Majlislarda so‘zlaganda jovomi‘ul-kalim edilar kam so‘z aytardilar, ammo uning orqasida asrlar davomida ulamolar sharhlaydigan chuqur hikmatlar yashar edi. Barcha odamlarga eng go‘zal uslubda murojaat qilar edilar.
