Junaid
Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning mehribonlik nazari shunchalik yagonaligi va ulug‘vorligi bilan ajralib turadiki, u barcha maxluqotlarni o‘z domiga oladi; hatto insonlardan tashqari hayvonlar va jonsiz narsalarni ham qamrab oladi, musulmonlar chegarasidan o‘tib kofirlarga ham yetib boradi. Bu nazarning buyukligi shunda yanada ravshanlashadiki, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam zamonini mehribonlik nuqtai nazaridan bir oz chuqurroq nazardan o‘tkazamiz arab diyori bo‘lsin yoki o‘sha davrdagi boshqa davlatlar va mamlakatlar shunda hammamiz nabaviy buyuklikning darajasini anglaymiz, qanday qilib qattiq, qo‘pol muhitda yashagan bo‘lsalar-da, mehribonlik fazilatida boshqalardan mutlaqo ajralib turganlarini ko‘ramiz.
Men qat’iy ishonch bilan e’tiqod qilamanki, Hazrati Odam alayhissalomdan tortib to bizning davrimizgacha, balki qiyomatgacha bo‘lgan tarixda hech bir zot Rasululloh sallallohu alayhi vasallam kabi sevilmagan, u zotga bo‘lgan izzat, jalol va hurmat hech kimga nasib etmagan. U zotning hayotlarini o‘rganish yer yuzining isloh va go‘zalligi uchun zarurdir. Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning siyratlari har narsada ergashiladigan namunadir; u shaxs va jamoa uchun o‘rnak bo‘lgan, kichik va katta jamiyatlar uchun ibrat bo‘lgan, millatlarni bunyod etishda eng yorqin misol bo‘lib xizmat qilgan.
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam dunyoda buyuk o‘zgarish yaratdilar va shubha yo‘qki, u zotning ishlari ustida tadqiq va mushohada yuritish behuda ish emas. Bu ish faqat muhabbat tufayli qilinmasligi kerak, balki dunyo va oxiratda najot istagan har bir musulmonga izzat, karomat, yetakchilik va rahnamolik istagan ummatga zarur va vojibdir. Hatto kofirlar ham, dunyoning qaysi nuqtasida bo‘lishidan qat’i nazar, Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning siyratlarini o‘rganishlari lozimdir.
Agar inson Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning siyratlarini o‘rganmasa, ulkan xayr va yaxshilikdan mahrum bo‘ladi! Agar odamlar u zotning hayotidan ibrat olishdan g‘aflat qilsalar, naqadar ilmiy xazinalar boy beriladi!
Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning so‘zlari, amallari va taqrirlari butun olamda haqiqiylik izlovchilar, xayr va isloh talab qiluvchilar uchun ulkan merosdir. Rasululloh sallallohu alayhi vasallam zulm keng tarqalgan, botil va noma’qul ishlar ko‘paygan, gunoh va buzuqlik avjiga chiqqan, mag‘rur va zolim kishilar hukmronlik qilayotgan parokanda bir xalq ichiga payg‘ambar qilib yuborildilar. Ana shunday og‘ir muhitda Rasululloh sallallohu alayhi vasallam ajablanarli sabr va chuqur tafakkur ila bu holatni o‘zgartirish ishini boshladilar.
U zot har bir yaxshilikka buyurdilar, har bir yomonlikdan qaytardilar. Ha! U zotning yo‘llari gullar bilan qoplangan emas edi, aksincha muammolar va musibatlar bilan to‘la edi. Ko‘plar u zotga qarshi turdi, begonalar ham, qarindoshlar ham u zot bilan kurashdi, hatto o‘z qabilasi ham u zotga qarshi chiqdi, oilalari ham u zotga qarshi turdi. Ammo bularning hech biri u zotning irodasini susaytirmadi, azmlarini bo‘shashtirmadi. U zot ummat uchun mustahkam poydevor qo‘ydilar, mustahkam yo‘l va ravshan metod qoldirdilar. Har qanday to‘g‘ri va rostgo‘y inson agar o‘z xalqini tiklamoqchi bo‘lsa, shu yo‘ldan yura oladi.
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam marhamat qilib dedilar:
Men sizlarni kechasi ham kunduzi kabi ravshan bo‘lgan ochiq-oydin yo‘l ustida qoldirdim; mendan keyin kim bu yo‘ldan og‘sa, halok bo‘lur; zero faqat halok bo‘luvchigina undan og‘adi.