Jamil
O‘nlab yillar davomida Pokiston tashqi siyosatida ziddiyatli va ikkiyuzlama yondashuvni davom ettirib kelmoqda. Bir tomondan u o‘zini mintaqada tinchlik va barqarorlik tarafdori sifatida ko‘rsatadi boshqa tomondan esa, ekstremistik guruhlarni qo‘llab-quvvatlash va qo‘shni mamlakatlarda beqarorlik yaratish orqali amalda o‘t yoquvchi rolini o‘ynaydi. Bunday dushman yaratishga asoslangan siyosat mamlakatning Hindiston va Afg‘oniston bilan bog‘liq geosiyosiy xavotirlari hamda tarixiy raqobatlaridan kelib chiqadi va mintaqani doimo beqarorlik holatida saqlab kelgan.
Pokiston o‘z xavfsizligini ta’minlash maqsadida Afg‘onistonda doimo strategik chuqurlik yaratishga intilgan. Sovuq urush davriga borib taqaladigan bu yondashuv keyinchalik ISHID Xuroson kabi guruhlarni qo‘llab-quvvatlash orqali davom ettirildi va bugungi kungacha ham ozmi-ko‘pmi o‘zgarishlar bilan saqlanib qolgan. Ammo bu siyosatni haqiqiy o‘t yoquvchilikka aylantirgan jihat uning Afg‘oniston va mintaqa barqarorligiga tahdid soluvchi oqimlarni qo‘llab-quvvatlash bilan birga olib borilganidir.
Pokistonning yuqori martabali amaldorlaridan biri ochiq e’tirof etganidek bu mamlakat qariyb uch o‘n yil davomida G‘arb manfaatlari uchun iflos ishlar ni bajargan va buning uchun ham og‘ir bedel to‘lagan. Qurolli guruhlardan tashqi siyosat vositasi sifatida foydalanish bugun ham mintaqani kelishmovchiliklar olovida kuydirayotgan merosdir.
Mintaqadagi beqarorlik tuzilmasining ildizlari zo‘rlab o‘rnatilgan chegara chiziqlari hamda Pokistonning ayrim guruhlarga ko‘rsatgan qurolli yordami bilan chambarchas bog‘liq. XIX asrda Britaniya mustamlakachiligi tomonidan pushtun xalqiga zo‘rlab yuklangan Durand chizig‘i hanuzgacha xavfsizlikdagi asosiy muammoli nuqtalardan biri sifatida ko‘riladi va Pokistonning Afg‘oniston ichki ishlariga aralashuvi uchun bahona bo‘lib kelmoqda. Bu mamlakat mazkur notekis chegaradan foydalanib Arbaki guruhlari va ISHID Xuroson kabi oqimlarni qo‘llab-quvvatlagan hamda ularni Afg‘onistonga qarshi bosim vositasi sifatida ishlatib kelgan.
Biroq ana shu ziddiyatli yondashuvning o‘zi bugun Pokistonni jiddiy muammolarga duchor qilmoqda. E’lon qilingan ma’lumotlar Pokistonda terroristik hujumlar sezilarli darajada ko‘payganini va mamlakat terrorizmning eng katta qurbonlaridan biriga aylanganini ko‘rsatadi.
So‘nggi yillarda Pokistonning Afg‘onistonga nisbatan yondashuvi yangi tus oldi. Bir vaqtlar Afg‘onistonning ichki siyosatida katta ta’sirga ega bo‘lgan bu mamlakat hozir Islomiy Amirlik siyosatidagi o‘zgarishlardan umidini uzgan holda chegaralarni yopish muhojirlarni majburan chiqarib yuborish va hatto Afg‘oniston hududiga havo hujumlari uyushtirish kabi harakatlarni yo‘lga qo‘ydi. Bunday to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshilik Pokiston siyosatining boshi berk ko‘chaga kirib qolganini ko‘rsatadi.
Buning qarshisida Afg‘oniston ham qat’iy javob qaytarib, mintaqada yangi siyosiy o‘yin boshladi va bu holat Islomobodning sezgirligini yanada oshirdi. Afg‘onistonning mintaqa mamlakatlari ayniqsa Hindiston bilan o‘zaro hamkorlikni kengaytirishi Pokistonni yanada keskinroq reaksiyalar bildirishga undadi.
Pokiston yondashuvidagi asosiy muammo qo‘shni davlatlarga vosita sifatida qarashidir. Bu mamlakat o‘z xavfsizligini boshqalarning zaiflashuvida izlaydi va Afg‘onistondagi har qanday harakatdan hatto u o‘sha mamlakatning milliy manfaatlariga xizmat qilsa ham doimo xavotirga tushadi. Bunday qarash Pokistonning xavfsizlik sohasidagi qaror qabul qilish tizimida chuqur ildiz otgan surunkali muammoning natijasi bo‘lib mintaqani hamkorlik maydoni sifatida emas balki raqobat maydoni sifatida ko‘radi.
Pokiston ekstremistik guruhlarni qo‘llab-quvvatlash va keskinlikni kuchaytiruvchi siyosatlar tufayli katta bedel to‘laganiga qaramay hamon shu yondashuvda turib olmoqda. Ammo haqiqat shuki qo‘shnilikda o‘t yoqish ertami-kechmi o‘sha olovni yoqqan kishining o‘z etagiga ham tushadi va beqarorlik girdobidan hech kim omon qolmaydi.
