Abdurazzoq Muzammil
Ozodlik inson hayotidagi eng buyuk va eng qadrli tushunchalardan biridir. U tarix davomida xalqlar tafakkurini uyg‘otgan, inqiloblarni yuzaga keltirgan, falsafalarni shakllantirgan va avlodlarni uning yo‘lida fidoyilik qilishga undagan. Biroq ozodlik faqat siyosiy atama emas, balki insonning shaxsiyati, vijdoni, qadr-qimmati, irodasi va mas’uliyati haqidagi chuqur savollar bilan bog‘liq bo‘lgan falsafiy va insoniy masaladir.
Islom nuqtayi nazaridan ozodlik har qanday ishni qilishga ruxsat berish degani emas, balki insonning haq doirasida izzat va sharaf bilan yashash huquqidir. Ozodlik inson qadr-qimmatining bir qismi bo‘lganligi sababli, Islom nuqtayi nazaridan ozodlik masalasi avvalo insonning maqomidan boshlanadi. Qur’oni Karimda shunday marhamat qilinadi: Darhaqiqat Biz Odam farzandlarini aziz-mukarram qildik.
Ushbu oyat inson qadr-qimmatining asosiy tamoyilini bayon qiladi. Inson iqtisodiy, siyosiy yoki ijtimoiy tizimdagi oddiy bir raqam emas, balki qadr-qimmatga ega bo‘lgan maxluqdir. Shu bois Islom insonni tahqirlash, zulm, istibdod va nohaq hukmronlikni ma’qullamaydi. Chunki insonning izzati uning hayotidagi shar’iy va qonuniy ishlarda o‘z irodasiga ega bo‘lishini hamda zulm qurboniga aylanmasligini taqozo etadi.
Ana shu ma’no Islom tafakkurining ozodlik masalasida mukammal, chuqur va o‘ziga xos tizimni taqdim etganini ko‘rsatadi. Ammo ozodlikning bu yuksak maqomi kofir kuchlar musulmonlar yurtlariga bostirib kirib, ularning hayoti, mol-mulki va nomusiga tajovuz qilgan paytda xavf ostida qoladi. Bunday holatda bosqindan qutulish shar’iy burchga aylanadi.
Bu yo‘lda fidoyilik ko‘rsatgan insonni tarix abadiy mujohid, shahid va ozodlik qahramoni sifatida yodga oladi. Bosqinchilardan ozod bo‘lish jihod orqali qo‘lga kiritiladi; jihod dinning ustuni, izzat va sharaf yo‘lidir. Insoniyat tarixida eng buyuk va muqaddas kurash yurt izzat din va xalqning o‘zligini himoya qilish uchun olib borilgan kurashdir. Bosqinchilardan ozod bo‘lish faqat siyosiy maqsad emas balki insonning eng asosiy tabiiy ehtiyojlaridan biridir.
Shuning uchun ozodlik xalqning izzati va kelajak avlodlar uchun eng buyuk merosdir. Xalqlar boyliklarini yo‘qotishi iqtisodiyoti zaiflashishi va yillar davomida uni qayta tiklashi mumkin. Ammo ozodligini yo‘qotgan xalq o‘zining shaxsiyati irodasi va taqdirining katta bir qismini ham yo‘qotadi. Ozodlik shunday ne’matki uning qadrini ko‘pincha bosqin va istibdod achchig‘ini boshdan kechirgan inson yaxshiroq anglaydi. Shu bois erkin inson faqat ozod yurtda yashamaydi balki o‘z tafakkuri vijdoni irodasi va insoniy qadr-qimmatini ham saqlab qoladi.
Shuningdek Islom Iqro O‘qi! so‘zi bilan ilm eshigini ochib insonni bilim tafakkur va mas’uliyat sari chorlagan. Ilmga ega bo‘lgan tarixini bilgan va kelajagi haqida fikr yuritgan xalq o‘z ozodligini saqlab qolish uchun ham ko‘proq imkoniyatga ega bo‘ladi. Ozodlik va ilm o‘rtasida ham chuqur bog‘liqlik mavjud. Jaholatdagi xalq o‘z ozodligini himoya qilishda qiynaladi. Chunki ozodlikni saqlash faqat hissiyot bilan amalga oshmaydi; buning uchun ilm tajriba iqtisodiyot qonun hamda kuchli islomiy va milliy ong zarur. Iqtisodiy mustaqillik ham ozodlikning muhim asoslaridan biridir.
Iqtisodiyoti ishlab chiqarishi ilmi sanoati va asosiy ehtiyojlarini ta’minlash imkoniyatiga ega bo‘lmagan xalq doimo tashqi ta’sir oldida muammolarga duch kelishi mumkin. Shu sababli siyosiy mustaqillik iqtisodiy ilmiy va ijtimoiy salohiyat bilan birga bo‘lishi kerak. Ozodlikning qadrini anglagan xalq o‘z izzati o‘zligi mustaqilligi milliy qadriyatlari va kelajagini himoya qilish uchun doimo hushyor bo‘ladi. Chunki ozodlikka faqat erishishning o‘zi yetarli emas; uni saqlash uchun himoya fidoyilik hushyorlik va mas’uliyat zarur.
Musulmon xalq uchun ozodlik o‘zining to‘liq ma’nosini diniy qadriyatlar va islomiy shiorlarni hurmat qilish hamda ularni asrash uchun sharoit mavjud bo‘lgandagina topadi. Agar xalq o‘z mustaqilligining qadrini unutsa begona kuchlarning irodasi asosida harakat qiladi. Ammo xalq birlashgan hushyor g‘ururli bo‘lib o‘z milliy o‘zligini himoya qilishda sobit tursa hech qanday kuch uni mustaqillik yo‘lidan osonlikcha burib yubora olmaydi.
Shuningdek o‘z tarixi dini o‘zligi va ozodligining qadrini bilgan avlod hech qachon o‘z kelajagini arzimagan narxga sotmaydi. Keling o‘tmishdagi fidoyiliklarimizni hurmat qilaylik Vatanimiz qadriyatlarini asraylik birlik rishtalarini mahkam tutaylik va ozodligimizni kelajak avlodlar uchun izzat ongli yondashuv va mas’uliyat bilan saqlab qolaylik.
