Iqbol Hamzah
Pokistonning qulashi uchun sakkizinchi sabab uning qo‘shni davlatlar bilan yomon munosabatlaridir. Pokiston doimo qo‘shnilari bilan aldov va firibga asoslangan siyosat yuritgan. Hindiston va Pokiston o‘rtasidagi nizolar Pokistonning tug‘ilishi bilan birga paydo bo‘lgan.
Tarixga nazar solsak, Hindiston va Pokiston o‘rtasida uchta katta urush sodir bo‘lgan va ikkala davlat ham birining mavjudligi boshqasi uchun tahdid ekanini yaxshi biladi. Hindiston va Pokiston masalasi muzokara yo‘li bilan hal bo‘ladigan masala emas; na murosa bilan, na manfaat yoki geografiyaning bir qismini berish bilan tugaydi. Chunki Hindiston Pokiston hududiga egalik da’vosiga ega va uning mavjudligini to‘liq tan olmaydi.
Yigirmanchi asrda Pokiston va Hindiston deyarli bir xil darajada rivojlangan edi, ammo so‘nggi ikki o‘n yillikda Hindiston iqtisodiy va harbiy jihatdan katta taraqqiyot qildi, Pokiston esa jiddiy orqada qoldi. Istixborat (razvedka) sohasida ham Hindiston Pokistondan ustunlikka erishgan. Buning asosiy sababi Pokistonning harbiy rejim ostidagi siyosati bo‘ldi.
Yigirma yil avval Pokiston Hindiston nazoratidagi Kashmirda to‘liq istixboriy ta’sirga ega edi va u yerdagi musulmonlar Pokistonga katta hurmat bilan qarashardi. Pokiston harbiy rejimi Islom va jihod nomidan foydalanib, ularga ta’sir o‘tkazib kelardi.
Ammo Hindiston nazoratidagi musulmonlar Pokiston generallari ularning qonidan savdo qilayotganini, ularga hatto hindulardan ham ko‘proq zulm qilayotganini, kashmirlik muhojirlarga esa tahqirlovchi ko‘z bilan qarayotganini ko‘rganlarida, «G‘azvatul-Hind» va islomiy birodarlik Pokiston generallari uchun faqat o‘z manfaatlarini davom ettirish vositasi ekanini tushunib yetdilar.
Natijada ular Pokiston harbiy rejimidan yuz o‘girdilar va Hindistonga yaqinlasha boshladilar. Bu esa Hindiston uchun o‘z nazoratidagi hududni to‘liq qo‘lga olishni osonlashtirdi. Endi esa u Pokiston nazoratidagi Kashmirga ham qo‘l uzatishga urinmoqda. Agar Pokiston harbiy rejimi islomiy yo‘lni tanlamasa va hozirgidek Islomdan chetda qolsa, tez orada o‘z nazoratidagi Kashmirni ham boy beradi.
Biroq unutmaslik kerakki, Hindistonning maqsadi faqat Kashmirni egallash emas uning da’volari hatto Sind shtatigacha davom etadi. Pokiston harbiy rejimining beqarorligi va Hindistonning katta taraqqiyoti Hindistonning Pokistonga aralashuvini yanada osonlashtirgan.
Pokistonning yana bir qo‘shnisi Eron bilan ham munosabatlari yaxshi emas. Yaqinda ikki davlat bir-biriga qarshi hujumlar uyushtirdi. Bu Pokiston harbiy rejimining Eron bilan ham ishonchli aloqaga ega emasligini ko‘rsatadi. Eron yaxshi biladiki, Pokiston rejimi Amerikaga mutlaq bo‘ysunuvchi bir quldir. Agar Amerika buyursa, Pokiston Eronga qarshi har qanday ishni qiladi va agar amerikaliklar xohlasa, Pokiston boshqa musulmon qo‘shnisi Afg‘onistonga qilganidek, Eronga ham xiyonat qiladi. Pokiston armiyasining Amerikaga qul bo‘lib qolishi Xitoyni ham Pokistonga nisbatan ishonchsiz qilib qo‘ygan.
Pokistonning boshqa qo‘shnisi Afg‘oniston bilan esa hozirgi kunda munosabatlar juda yomon. Pokiston o‘z havo hududini Amerikaga Afg‘onistonga qarshi foydalanish uchun ochib bergan va har kuni Amerika dronlari Pokiston hududidan Afg‘onistonga kirib kelmoqda. Shuningdek, Pokiston Afg‘onistonga nisbatan ochiq tajovuzni boshlagan, bu esa uzoq muddatda Pokiston harbiy rejimi uchun xorlik keltiradi.
Xulosa qilib aytganda, Pokistonning barcha qo‘shnilari hozir shuni tushunib yetishgan: Pokiston bir davlat emas, balki Amerika va G‘arbning ijaraga olingan harbiy bazasidir. Agar Pokiston harbiy rejimi qo‘shnilarga nisbatan shu siyosatni davom ettirsa, qo‘shnilar ham majbur bo‘lib Pokistonga qarshi choralar ko‘radilar, Pokiston muxoliflarini qo‘llab-quvvatlaydilar yoki harbiy kuch bilan Pokiston harbiy rejimini ag‘daradilar. Hattoki Hindistonning sabri ham tugab bormoqda va uning fikricha, Pokistonga qarshi yagona foydali va samarali yo‘l bu harbiy aralashuvdir.
