Duktur Homam Xon
1971-yil voqealari Pokiston armiyasining da’vo qilingan harbiy qudrati, kasbiy mahorati va jangovar rahbariyatining asl yuzini ochib berdi. Sharqiy Pokistondagi urush jarayonida ko‘plab yuqori martabali ofitserlar o‘z vazifalarini tark etgan, bu esa nafaqat harbiy intizomga oid jiddiy savollarni keltirib chiqargan, balki askarlarning jangovar ruhiyati va motivatsiyasiga ham keskin salbiy ta’sir ko‘rsatgan.
Tarix sahifalarida ko‘plab voqealar qayd etilganki, ayrim yuqori qo‘mondonlar Hindiston armiyasining oddiy harakatlari haqidagi xabarni eshitishi bilanoq o‘z qo‘shinlarini jang maydonida tashlab, qochishga qaror qilgan.
Shu munosabat bilan 1971-yil 8-dekabrda Chandpur hududida diviziya qo‘mondoni bo‘lgan general-mayor Rahim Xon o‘z qo‘mondonligidagi barcha kuchlarni tashlab, yolg‘iz o‘zi qochib ketgan; bu paytda Hindiston armiyasining hujumi hali rasman boshlanmagan edi.
Shuningdek, 9-diviziya tarkibidagi 107-brigada qo‘mondoni brigadir Muhammad Hayot Jessor mudofaa chiziqlarini hind tanklari yorib o‘tgani haqidagi xabarni eshitgach, ma’lumotni tekshirish yoki vaziyatni baholash o‘rniga darhol chekinish qarorini qabul qilgan.
Natijada u 1971-yil 6-dekabrda muhim Jessor mudofaa qal’asini tashlab, yolg‘iz o‘zi qochib ketgan. Bu holat boshqa ofitserlar va askarlar orasida ham sarosima va vahima tarqalishiga sabab bo‘lgan va ular ham tartibsiz tarzda chekinishni boshlagan. Oxir-oqibat Jessor strategik qal’asi barcha qurol-yarog‘, o‘q-dori va harbiy texnikasi bilan birga jiddiy qarshiliksiz Hindiston armiyasi qo‘liga o‘tgan.
Brigadir Muhammad Aslam Niyoziy, 39-diviziya tarkibidagi 53-brigada qo‘mondoni ham shunga o‘xshash xatti-harakat qilgan. U 1971-yil 9-dekabrda Lakshmi qal’asidan qochgan, bu paytda 123 nafar yarador askar, og‘ir qurollar, harbiy texnika va barcha ta’minot zaxiralari hali ham o‘sha yerda qolgan edi. Yarador askarlar va butun harbiy imkoniyatlar yetakchisiz qolgan va Hindiston armiyasi hech qanday qarshiliksiz ularni egallab olgan.
Pokiston g‘arbiy frontida ham vaziyat unchalik farq qilmagan. 15-diviziya qo‘mondoni general-mayor Obid Xon Sialkot tumaniga qarashli 98 qishloqni Hindiston armiyasi oldinga siljishi qarshisida tashlab qo‘ygan. Xuddi shuningdek, 1-korpus qo‘mondoni general-leytenant Irshod Ahmad Xon Hindiston armiyasiga Sialkotning Shakargarh hududidagi taxminan 500 qishloqni katta janglarsiz egallashga imkon bergan.
Biroq eng ajablanarlisi Sharqiy Pokistondagi kuchlar umumiy qo‘mondoni general-leytenant A.K. Niyoziy holati bo‘lgan. O‘sha paytda Dakada 26 mingga yaqin askar, kuchli mudofaa kuchlari va yetarli miqdorda qurol-yarog‘, o‘q-dori va oziq-ovqat zaxiralari mavjud edi. Shunga qaramay, unga Hindiston armiyasi bir hafta ichida Dakaga hujum qilishi haqida xabar berilgach, u shunchalik vahimaga tushdiki, nafaqat Hindiston armiyasi qo‘mondoniga taslim bo‘lishga tayyorligini bildirdi, balki shaxsan o‘zi qurolini general Jagjit Singx Arora oldida yerga qo‘yishga rozi bo‘ldi.
Aytishlaricha, general Niyoziy general Arorani kutib olish uchun aeroportga shaxsan borgan va o‘zining yordamchisiga (ADC) Pokiston qo‘shinlariga hind qo‘mondoni uchun harbiy salom va rasmiy marosimlarni bajarishni buyurgan. Keyinchalik 1971-yil 16-dekabrda Dakadagi Racecourse maydonida tarixiy taslim bo‘lish marosimi bo‘lib o‘tgan. Bu marosimni butun dunyo OAVlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuzatib, yoritgan.
Shu tariqa tarixda ilk bor taxminan to‘qson ming (90 000) qurollangan harbiy xizmatchi taslim bo‘lgani qayd etilgan.
