Ajmal Kakar
Pokistondagi qurolli balujlar yetakchilaridan biri Bashir Zeb Baloch Balujistonning Kvetta hududidan tarqatilgan video murojaatida o‘z tarafdorlari va Balujiston aholisini mahalliy hukumatning noto‘g‘ri siyosatlari hamda Pokiston harbiy rejimiga qarshi jasoratli qo‘zg‘olon va qarshilikka chaqirdi.
U ushbu murojaat paytida qurollangan tarafdorlari bilan birga mototsiklda bo‘lgan holda shunday dedi: Yurtimizning ozodligi va xavfsizligi uchun eng qulay fursat yetib keldi. Barchamiz birlashib qo‘zg‘olaylik va qat’iy iroda bilan hisob-kitob qilish uchun oyoqqa turaylik.
Bu jasoratli chaqiriq nafaqat afg‘onlarni, balki dunyoning turli burchaklaridagi haqiqat izlovchi insonlarni ham bir achchiq haqiqat va aytilayotgan yolg‘onlardan xabardor qildi. Gap shundaki, Pokiston harbiy rejimi ko‘p bor qurolli balujlar Afg‘onistondan qo‘llab-quvvatlanayotgani va ularning yetakchilari Islomiy Amirlik tomonidan himoyalanayotgani haqida da’vo qilib keladi. Bu ayblovlar esa asossiz va isbotsizdir. Avvalroq Islomiy Amirlik ta’kidlaganidek, endi ochiq-oydin ma’lum bo‘ldiki, qurolli balujlar Pokistonning ichki muammosidir va uning ildizlari ham, sabablari ham to‘liq Pokistonga borib taqaladi.
So‘nggi vaqtlarda qurolli balujlar keng miqyosda zo‘ravonlik va qurolli to‘qnashuvlarga qo‘l urmoqda va bu holat forscha mashhur maqolni tasdiqlaydi: “Chorasiz qolgan jangga kiradi” Pokiston rejimi boshqaruvning ko‘plab sohalaridagi muvaffaqiyatsizliklari sababli bu safar qurolli balujlar qarshisida ham ojiz qolgan va o‘z zaifligini yashirish uchun bu ichki nizoga tashqi tus berishga urinmoqda. Bu maqsad yo‘lida esa hech narsadan tap tortmasligi ayon.
Qurolli balujlar millionlab baluj xalqining qo‘llab-quvvatlashiga tayangan harakatdir. Ularning moddiy va iqtisodiy boyliklari yillar davomida Panjob hukmronligi ostida bo‘lib kelgan, bundan tashqari, ularning sha’ni va qadr-qimmati ham Pokiston harbiylari tomonidan shafqatsizlarcha tahqirlanib kelinmoqda. Ular o‘ldirilmoqda, qamoqqa tashlanmoqda va “xavfsizlik amaliyotlari” nomi ostida uy-joylaridan quvilmoqda. Shu bois qurolli qo‘zg‘olon va balujlarning qarshiligi ushbu noto‘g‘ri siyosatlarga berilgan tabiiy javob ekani shubhasizdir.
Inson huquqlari bilan shug‘ullanuvchi tashkilotlar va erkin baluj tashkilotlari hisobotlariga ko‘ra, so‘nggi yigirma yil ichida Balujistonda Pokiston harbiylari va yarim harbiy kuchlari tomonidan eng og‘ir talon-toroj va zo‘ravonliklar sodir etilgan. Mahalliy harbiy hokimlar aholiga dushmanona munosabatda bo‘lib kelmoqda. Hozirgacha yuzlab, hatto minglab odamlar armiya va xavfsizlik idoralari buyrug‘i bilan yo‘qolgan yoki o‘ldirilgan. Har kuni “xavfsizlik” va “barqarorlik” bahonasida odamlar o‘ldirilmoqda, ularning insoniy va milliy huquqlari poymol qilinmoqda, Panjob manfaatlariga xizmat qiluvchi siyosat balujlar manfaatidan ustun qo‘yilmoqda.
Bu urush tashqi kuchlar yoki xorijiy qo‘llab-quvvatlash natijasi emas. Uning asosiy sababi Pokiston armiyasining o‘zidir. U “buzg‘unchilarga qarshi kurash” nomi ostida majburiy yo‘qotishlar, qiynoqlar va suiqasdlar orqali ko‘plab odamlarni o‘ldirgan yoki bedarak qilgan. Keng ko‘lamli harbiy amaliyotlar natijasida mahalliy tirikchilik manbalari va ijtimoiy tartib izdan chiqqan, ichki inqirozning yangi to‘lqini yuzaga kelmoqda.
Baluj xalqining Balujistondagi siyosiy hokimiyatdan chetlatilishi ham tengsizlikning yana bir ko‘rinishi va urush uchun qulay bahonadir. Siyosiy yo‘qotish va yakka hokimlik mahalliy baluj aholisini chetga surib qo‘ydi. Harbiy rejim mahalliy aholi va ularning yetakchilariga siyosiy mavqe va vakolat bermaydi, balki “Pokiston” va “barqarorlik” nomi ostida ularni ekspluatatsiya qiladi. Hatto ularni siyosiy jihatdan mutlaqo kuchsizlantirish uchun ularni yo‘q qilish rejalarini ham amalga oshirgan.
Pokiston harbiy rejimi Xayber Paxtunxva viloyatida bo‘lgani kabi Balujistonda ham uzoq yillardan beri tabiiy boyliklarni egallab kelmoqda va barcha manfaatlar faqat Panjob hamda Islomobodga yetib bormoqda. Tabiiy resurslarga boy bu hududlar o‘z iqtisodiy va ijtimoiy ahvolida hech qanday ijobiy o‘zgarish ko‘rmagan. Bu adolatsizlik va tengsizlik ham qurolli baluj harakatining qo‘zg‘oloni va to‘qnashuvlarga sabab bo‘lgan.
O‘zini keng xalqchil demokratiya va respublika deb da’vo qilayotgan Pokistonning bu soxta qiyofasi Balujistonda ham, Xayber Paxtunxvada ham fosh bo‘lgan. Bu hududlarda aholiga hech qanday siyosiy kuch berilmaydi va ular tarixiy ojizlikda yashamoqda. Siyosiy va partiya yetakchilari noma’lum qurollilar yoki minalar orqali navbatma-navbat suiqasdga uchramoqda, jinoyatchilar esa jazolanmaydi, chunki ular razvedka va xavfsizlik idoralariga bog‘liq shaxslar yoki yollanma qotillardir.
Endi Pokiston dunyo jamoatchiligi oldida haqiqatni yashirishni bas qilishi, ayrim siyosiy haqiqatlarni tan olishi va ichki mojarolariga na Afg‘oniston, na boshqa biror xorijiy davlat aralashayotganini qabul qilishi lozim. Asl muammo harbiy hukumatning noto‘g‘ri siyosatlari va tashqi loyihalaridadir. Aynan shu siyosatlar Pokistonda fuqaroviy hokimiyatning obro‘-e’tiborini butkul yer bilan yakson qildi. Endi ayblov barmog‘ini boshqalarga qaratish o‘rniga, dunyo bilan ochiq yuzlanish va o‘z xalqi bilan insoniy munosabatda bo‘lishdan boshqa yo‘l qolmadi. Aks holda xalq kuchi uni hokimiyatdan qulatadi va bu holat hech kim foydasiga bo‘lmaydi.
Pokiston rejimi o‘zining noto‘g‘ri siyosatlari, zaifliklari va sharmandaliklarini yashirish uchun odatdagidek yana boshqalarga ayb yuklamoqda. Bu jarayonda ayblovlarning eng birinchi manzili ko‘pincha Afg‘oniston bo‘lib kelgan. Ammo haqiqat shuki, Afg‘oniston bu mojarolarga aralashmaydi, ularni qo‘llab-quvvatlamaydi va baluj yetakchilari ham bizning hududimizdan faoliyat yuritmaydi. Afg‘oniston hukumati boshqa davlatlarning ichki nizolariga aralashmaslik tamoyiliga sodiq bo‘lib kelgan va bu majburiyatini qayta hokimiyatga kelganidan keyin ham amalda isbotlagan.
