Sa’id Toriq
Baluj Ozodlik Armiyasi (BLA) deb tanilgan baluj ozodlik harakati vakillari XXI asr boshlarida harbiy rejimdan baluj xalqining qonuniy huquqlarini talab qilish maqsadida faoliyat boshlagan qurolli guruhdir. Ushbu harbiy guruhning mafkuraviy ildizlari XX asrning so‘nggi uch o‘n yilligida balujlar tomonidan shakllangan siyosiy va ijtimoiy harakatlarga borib taqaladi.
Avvallari Balujiston mustaqil hudud bo‘lib, o‘z madaniyati va milliy o‘zligini saqlab kelgan, tabiiy boyliklari ustidan to‘liq egalik qilgan, mintaqaning muhim portlari hamda tranzit yo‘llari aynan shu hududda joylashgan edi. Biroq XX asrning 1980-yillarida, o‘sha davrdagi yetakchi Zulfiqor Ali Bxutto boshchiligidagi harbiy rejimning noto‘g‘ri siyosiy qarori natijasida Balujiston rasmiy ravishda bir viloyat sifatida e’lon qilindi. Bu qaror bilan baluj xalqi va ularning yetakchilari o‘z milliy o‘zligi, iqtisodiy mustaqilligi, xavfsizligi, tabiiy resurslari va kelajagi jiddiy xavf ostida qolganini angladilar va qarshilik g‘oyasi shakllana boshladi.
Shunga qaramay, harbiy rejim muammoning asl ildizini tushunish o‘rniga, qo‘shni davlatlarni Balujiston ichki ishlariga aralashishda, balujlarni beqarorlikka undashda aybladi. Bu ayblovlar nafaqat muammoni hal qilmadi, balki inqirozni yanada chuqurlashtirdi.
Keyinchalik balujlar qarshilik harakatini boshladilar. XXI asr boshiga qadar ularning ko‘plab yetakchilari halok bo‘ldi, Balujistonda harbiy rejim tomonidan keng ko‘lamli harbiy amaliyotlar olib borildi. Bu jarayon zo‘ravonliklar bilan kechdi, yuzlab baluj yetakchilari bedarak yo‘qoldi. Ammo armiya muammoni hal etish o‘rniga bahona va ayblovlarni davom ettirdi, natijada balujlar orasida ozodlik va huquqlarni talab qilish ruhi kundan-kunga kuchayib bordi.
Oxir-oqibat, XXI asr boshlarida Baluj Ozodlik Armiyasi tashkil etildi va qurolli faoliyatini boshladi. Ushbu guruhning asosiy maqsadi baluj xalqining harbiy rejim qo‘lida yo‘q bo‘lib ketishining oldini olish hamda ularning iqtisodiy resurslari Islomobod va Xitoy taraqqiyotiga xizmat qilishiga yo‘l qo‘ymaslik edi. Ular qariyb yigirma besh yil davomida kurash olib bordilar, hali barcha maqsadlariga erishmagan bo‘lsalar-da, ularga yaqinlashib kelmoqdalar. Shunga qaramay, harbiy rejim vaqti-vaqti bilan ushbu guruhning shakllanishi va kuchayishini Afg‘oniston va Hindistonga bog‘lashda davom etmoqda. Holbuki, muammoning haqiqiy yechimi yolg‘on ayblovlarda emas, balki baluj xalqining qonuniy huquqlarini tan olishdadir.
Yaqinda harbiy rejim Baluj Ozodlik Armiyasi rahbari Bashir Zeb Kobulda yashayotgani va u yerdan moliyaviy yordam olayotgani haqida da’vo qildi. Biroq bu iddaolar ommaviy axborot vositalarida tarqalgan videolar orqali yolg‘on ekanligi isbotlandi. Ushbu videolarda Bashir Zeb o‘z jangchilari bilan bevosita jang maydonida bo‘lib, harbiy amaliyotlarni shaxsan boshqarayotgani ko‘rinadi. Shuningdek, uning moliyaviy manbalari ham oshkor bo‘ldi: ular harbiy rejimga aloqador bir necha banklarni egallab, katta miqdorda harbiy texnika va jihozlarni qo‘lga kiritgan.
Bugun barchaga ayonki, Pokistondagi beqarorlikning asosiy sababi ushbu davlatning o‘z ichki siyosatidagi noto‘g‘ri yondashuvlaridir. Agar bu siyosatlar isloh qilinmasa, kelajakda har bir millat o‘z mustaqilligini talab qilishi ehtimoldan xoli emas. Qabilaviy hududlar ajralib chiqishi, balujlar esa Balujistonni ozod etishi mumkin. Natijada, harbiy rejim qo‘lida faqat Panjob qoladi, u ham zaif va beqaror hokimiyat bilan. Bugungi kunga qadar mintaqada Baluj Ozodlik Armiyasi yoki boshqa biror guruh ortida tashqi davlatlar turganini isbotlovchi hech qanday ishonchli hujjat mavjud emas. Aksincha, ushbu guruhning tashkiliy tuzilmasi, moliyaviy ta’minoti va kurashi to‘liq balujlarning o‘zi tomonidan, o‘z qonuniy huquqlarini qo‘lga kiritish maqsadida olib borilayotgani aniq isbotlangan.
