Xolid Obid
Harbiy rejimning har bir yangi qadami uning taraqqiyot va muvaffaqiyatga erishish borasidagi umidlarini puchga chiqarmoqda. Bu safar ham u o‘tmishdagi muvaffaqiyatsiz siyosatlarini davom ettirgan holda, o‘z homiylaridan yangi bir siyosatni qabul qilib oldi. Mazkur siyosatning ham oshkora, ham yashirin jihatlari mavjud bo‘lib, ularning har ikkisi ham Pokiston xalqlari, shuningdek, mintaqa va qo‘shni mamlakatlar manfaatlariga ziddir.
Pokiston xalqlariga bevosita zarar yetkazadigan oshkora oqibatlar, avvalo, savdo yo‘llarining yopilishi, oziq-ovqat taqchilligi, kundalik yumushlarni bajarishdagi qiyinchiliklar hamda inson hayoti uchun zarur bo‘lgan asosiy ehtiyojlarni ta’minlash imkoniyatlarining cheklanishida namoyon bo‘ladi. Mintaqa mamlakatlari, ayniqsa, qo‘shni davlatlarga yetishi mumkin bo‘lgan zarar esa savdo yo‘llarining yopilishi bilan bog‘liq bo‘lib, bu holat keng ko‘lamli tartibsizliklar va iqtisodiy bosimni keltirib chiqarishi mumkin.
Bundan tashqari, agar Xaybar-Paxtunxvadagi vaziyat shu tarzda davom etsa, yaqin kelajakda mintaqa va qo‘shni mamlakatlar tomon migratsiya to‘lqinlari boshlanishi ehtimoldan xoli emas. Paxtunxva aholisi qo‘shni davlatlar va mintaqaning boshqa mamlakatlariga ko‘chishga majbur bo‘lsa, bir tomondan, ular turmushning ko‘plab qiyinchiliklariga duch keladilar, ikkinchi tomondan esa, mezbon davlatlar ularning muammolarini hal etish va ehtimoliy salbiy oqibatlarning oldini olish uchun zarur choralarni ko‘rishga majbur bo‘ladilar. Hozirgi murakkab sharoitda bunday vaziyatni boshqarish har qanday mamlakat uchun og‘ir sinov bo‘ladi.
Xaybar-Paxtunxvada harbiy rejim soyasida o‘rnatilayotgan «Voliy» hokimiyatining yashirin maqsadlaridan biri o‘z harakatlarini terrorizmga qarshi kurash sifatida ko‘rsatish va mamlakat ichidagi xavfsizlik muammolarini shu bahona bilan yashirishdir. Shu yo‘l bilan u o‘z xalqi, qo‘shni davlatlar, mintaqa va xalqaro hamjamiyatni chalg‘itishga urinmoqda. Aslida esa, uning maqsadi bu keng hudud va unda yashovchi xalqlarni yanada chuqurroq xavfsizlik muammolari hamda iqtisodiy qaramlik domiga tortish, shuningdek, IShID jangarilarini tayyorlash, saqlash va ta’minlash orqali o‘zining asosiy maqsadlarini amalga oshirish hamda zimmasiga olgan loyihalarini muvaffaqiyatli yakunlashdan iborat.
Tarix davomida Afg‘oniston bilan uzoq chegaraga ega bo‘lgan Paxtunxva aholisi Pokistonning o‘z manfaatlariga xizmat qiluvchi boshqaruv tizimi bilan murosa qila olmagan. Shu sababli Pokiston ma’muriyati vaqti-vaqti bilan ularning huquqlarini poymol qilib kelgan. Bugungi kunga kelib esa, muallifning ta’kidlashicha, ularning islomiy va insoniy huquqlari ochiqchasiga oyoqosti qilinmoqda. Ayni paytda, Pokistonning Sind, Karachi va Panjob hududlaridagi xavfsizlik, iqtisodiyot, ilm-fan, qayta qurish va boshqa sohalardagi vaziyat Paxtunxvadagi holatdan keskin farq qiladi.
Qo‘shni mamlakatlar uzoq vaqtdan beri Pokistonning harbiy tuzilmalari bilan bog‘liq deb ko‘rilayotgan xavfsizlik muammolariga duch kelmoqda va bu holat hanuz davom etmoqda. Shunday sharoitda Xaybar-Paxtunxvada «Voliy» hokimiyatini o‘rnatish, undan IShID jangarilarini tayyorlash, saqlash va ta’minlash, so‘ngra ularni terrorchilik maqsadlarida qo‘shni davlatlar va mintaqaning boshqa mamlakatlariga yuborish muallif fikricha, Pokiston ma’muriyatining tashqi homiylari tomonidan belgilangan yashirin maqsadlardan biridir. Uning ta’kidlashicha, mazkur ma’muriyatga topshirilgan reja va siyosatlar ham aynan shu yo‘nalishga qaratilgan.
Eng avvalo, Pokiston xalqlarining o‘z xavfsizligi va huquqlarini himoya qilish uchun harakatga kelishi, o‘z ulamolari hamda shar’iy mas’ullar ko‘magida harbiy rejimning bosimi va ta’siridan xalos bo‘lishga intilishi zarur.
Shuningdek, Paxtunistonning qo‘shni mamlakatlari va mintaqaning boshqa davlatlari ham bunday xavfli vaziyatga qarshi kurashish uchun zarur choralarni ko‘rish mas’uliyatiga egadirlar. Ular Pokiston ma’muriyatining yirik davlatlar ko‘rsatmalari, siyosati va rejalari asosida mintaqa xavfsizligi hamda taraqqiyotiga to‘sqinlik qilishiga yo‘l qo‘ymasliklari lozim.
