Odil
Islomiy siyosiy tuzumda xavfsizlik va barqarorlik ilohiy hukmlarni tatbiq etish hamda musulmonlar jamiyatining asoslarini asrash uchun ikki muhim ustun hisoblanadi. Ularning strategik ahamiyati shunchalik kattaki, Qur’oni karim ularni ko‘plab shaxsiy va ijtimoiy munosabatlardan ustun qo‘ygan. Alloh taolo Moida surasida marhamat qiladi:
Ey iymon keltirganlar! Ahdnomalarga vafo qilinglar.
Ana shu «ahdnomalar» ichidagi eng muhimlaridan biri musulmon hukmdoriga itoat qilish va milliy xavfsizlik daxlsizligini saqlash ahdidir. Aynan shu nuqtayi nazardan, Islomiy tuzumga qarshi «isyon» va «qurolli qiyom» oddiy siyosiy jinoyat emas, balki undan o‘tish jamiyat tartibining yemirilishi va musulmon ummatining halokatiga olib keladigan qizil chiziqdir.
Bu qizil chiziqning mohiyatini chuqur anglash uchun, avvalo, ushbu tushunchaning lug‘aviy va fiqhiy ildizlariga nazar tashlash lozim. «Bug‘ot» so‘zi lug‘atda «bag‘ya» fe’lidan olingan bo‘lib, itoatsizlik qilish, haddan oshish va belgilangan chegaradan tajovuz qilish ma’nolarini anglatadi. Islom fiqhida esa «bug‘ot» deb qonuniy imom yoki hukmdorga qarshi qurolli ravishda bosh ko‘tarish va isyon qilishga aytiladi. Bunda isyonchilar o‘z harakatlarini biror ta’vil yoki shubha bilan oqlashga urinadilar. Ushbu ta’rif bug‘ot fiqhiy nuqtayi nazardan davlatning asosiy ustunlarini nishonga oluvchi siyosiy-xavfsizlik jinoyati ekanini va jamiyatni xavfsizlik hamda osoyishtalik yo‘lidan og‘dirishini yaqqol ko‘rsatadi.
Islom aslida mukammal va yaxlit tizimdir. Uning tuzilishidagi har qanday buzilish, ayniqsa qiyom va isyon orqali yuzaga keladigan buzilish, barcha asoslarini larzaga soladi. Qur’oni karim Hijr surasining to‘qqizinchi oyatida, ya’ni mashhur «Qatilu-l-lati tabg‘i» oyatida, Islomiy hukmdorga isyonchilar va bug‘otlarga qarshi kurashishni ochiq-oydin buyuradi. Bu buyruq ixtiyoriy ish emas, balki ilohiy vazifadir. O‘zini shariat ijrochisi deb bilgan har qanday hukmdor zimmasidagi vazifalardan biridir.
E’tiborli jihati shundaki, Alloh taolo ayni oyatda isyonchilarga qarshi kurashishni buyurgach:
Hatto Allohning amriga qaytgunlaricha
deya marhamat qiladi. Ya’ni, ularga qarshi kurashish ular o‘z isyonlaridan qaytib, ilohiy hukmga bo‘ysungunlarigacha davom etadi. Bu ta’kid bug‘ot oddiy siyosiy kelishmovchilik emasligini, uni shunchaki muzokara va suhbatlar orqali hal qilib bo‘lmaydigan, balki Islomiy tuzumning yaxlitligini nishonga oladigan masala ekanini ko‘rsatadi. Undan qaytishning yo‘li esa shariat hukmiga to‘liq bo‘ysunishdir.
Nabaviy sunnatga murojaat qilganimizda esa yanada jiddiy ogohlantirishlarga duch kelamiz. Rasululloh ﷺ sahih hadisda shunday marhamat qilganlar:
Mendan keyin amirlar bo‘ladi. Kim ularning huzuriga borib, yolg‘onlarini tasdiqlasa va zulmlarida ularga yordam bersa, u mendan emas, men ham undan emasman.
Biroq boshqa tomondan, Imom Navaviy ushbu hadislarning sharhida hukmdor zolim bo‘lgan taqdirda ham, uning ochiq-oydin kufri sobit bo‘lmaguncha, unga qarshi qurolli qiyom qilish joiz emasligini ta’kidlaydi. Bu ahli sunna fiqhida mustahkam o‘rin olgan tamoyildir. Hech kim Islomiy tuzumni himoya qilish da’vosi bilan ushbu prinsipni chetlab o‘ta olmaydi.
Yuqoridagi asoslardan kelib chiqib, Islomiy tuzumda bug‘ot murakkab va turli jihatlarga ega jinoyat ekanini aniq anglaymiz. Bir tomondan, isyonchilar o‘z qiyomlari bilan qonuniy hokimiyatga qarshi chiqib, jinoyat sodir etadilar va buning oqibati ular haq yo‘lga qaytgunlarigacha ularga qarshi kurashish hamda qat’iy choralar ko‘rilishidir. Boshqa tomondan esa, bunday harakat umumiy xavfsizlikni izdan chiqaradi, begunoh insonlarning qonini to‘kadi va milliy boyliklarni vayron qiladi.
Bugun o‘n minglab shahidlarning qoni va og‘ir, tinimsiz qurbonliklar evaziga barpo etilgan Afg‘oniston Islomiy Amirligi shar’iy hokimiyat sifatida tan olinadi. Kim ushbu tuzumga qarshi qanday nom yoki sarlavha ostida bo‘lmasin, qurol ko‘tarsa, shuni bilishi kerakki, u nafaqat tuzumga, balki Islomga va bu zamin tarixiga ham xiyonat qilgan bo‘ladi.
Bug‘ot faqat hokimiyatga qarshi tahdid emas, balki Islom muhofaza qilish uchun kelgan barcha qadriyatlarga qarshi tahdiddir: dinni, jonni, aqlni, naslni va mol-mulkni asrash. Isyonchilar o‘zlarini islohotchi deb atashlari mumkin, biroq amalda xavfsizlikni zaiflashtirish orqali dushmanlarning kirib kelishi va hukmronlik qilishiga yo‘l ochadilar hamda so‘nggi o‘n yilliklarda amalga oshirilgan bunyodkorlik sa’y-harakatlarini shubha ostiga qo‘yadilar. Shu sababli faqihlar bug‘otni shunchaki siyosiy jinoyat deb bilmaganlar, balki uni ma’lum ma’noda muhoraba va yer yuzida fasod tarqatish deb ham baholaganlar. Uning jazosi esa eng qat’iy jazolardan hisoblanadi.
Xulosa qilib, qiyom va zo‘ravonlik orqali o‘z maqsadlariga erishish mumkin deb o‘ylayotgan barcha kishilarga yana bir bor shuni ta’kidlaymiz: vayron qilish orqali hech qachon obodlik yaratib bo‘lmaydi. Bug‘ot jamiyatga azob-uqubat va qon to‘kishdan boshqa hech narsa olib kelmaydi. Islomiy tuzumning qizil chizig‘i har qanday qurolli qiyomdir. Ushbu chiziqdan o‘tganlar shuni bilishlari kerakki, ular butun jamiyat va uning qadriyatlariga qarshi turgan bo‘ladilar. Bu jamiyat esa o‘z mavjudligini himoya qilish yo‘lida fitnachilarga qarshi turish va qarshilik ko‘rsatishdan hech qachon to‘xtamaydi.
