Ajmal
1979-yil dekabr oyining oxirgi tunlarida Soviet Union qo‘shinlari Afg‘oniston hududiga kirib kelganida, mamlakat zamonaviy tarixidagi eng qonli va eng uzoq urushlardan biri boshlandi. Qariyb o‘n yil davom etgan bu bosqin nafaqat siyosiy tuzumni o‘zgartirdi, balki jamiyat tuzilmasi, iqtisodiyot, madaniyat va insoniy hayotni ham chuqur ta’sir ostiga oldi.
Sovet kuchlari og‘ir qurollar, samolyotlar va zirhli tanklar bilan mamlakatga bostirib kirdi. Ko‘plab qishloq va shaharlar havo bombardimonlariga uchradi. Quruqlikdagi amaliyotlar chog‘ida qishloq hududlarida uylar yoqib yuborildi, ekin maydonlari vayron qilindi va minglab begunoh insonlar halok bo‘ldi. Xalqaro hisob-kitoblarga ko‘ra, bu urushda bir miliondan ortiq afg‘on hayotdan ko‘z yumdi, milionlab insonlar esa o‘z yurtini tark etishga majbur bo‘ldi.
Urushning eng og‘ir yukini oddiy xalq ko‘tardi: bolalar yetim qoldi, onalar beva bo‘ldi, oilalar parokanda bo‘ldi. Minglab begunoh insonlar qamoqxonalarga olib ketildi, ayrimlari bedarak yo‘qoldi. Odamlarning siyosiy va diniy e’tiqodlariga nisbatan qattiq bosim o‘tkazildi; kimki bosqinga qarshi ovoz ko‘tarsa, ta’qib va jazoga duchor bo‘ldi.
Shu davrda milionlab afg‘onlar qo‘shni davlatlarga hijrat qilishga majbur bo‘ldi. Bu ko‘chish Afg‘oniston tarixidagi eng yirik insoniy inqirozlardan biri hisoblanadi. Muhojirlar yillar davomida og‘ir sharoitdagi lagerlarda hayot kechirdi.
Iqtisodiy infratuzilma — yo‘llar, ko‘priklar, zavodlar va maktablar jiddiy zarar ko‘rdi. Mamlakat iqtisodining tayanchi bo‘lgan qishloq xo‘jaligi urush oqibatida zaiflashdi. Keng ko‘lamda minalar o‘rnatildi va ular hanuzgacha afg‘onlar hayotiga tahdid solib, har yili tinch aholining qurbon bo‘lishiga sabab bo‘lmoqda.
Shuncha azob-uqubatlarga qaramay, afg‘on xalqi o‘z e’tiqodi va miliy o‘zligini saqlab qolish uchun kurashni davom ettirdi. Nihoyat, 1989-yil 15-fevralda (mamlakatimiz taqvimida 26 Dalv) Sovet qo‘shinlari og‘ir, tarixiy va sharmandali mag‘lubiyatdan so‘ng Afg‘onistonni tark etdi. Bu kun buyuk bir imperiyaning mag‘lubiyati va afg‘on xalqining qarshilik g‘alabasi ramzi sifatida yodga olinadi.
Biroq bu tarixiy davr bizga yana bir muhim saboq ham beradi: afg‘on xalqi bosqinni yenggan bo‘lsa-da, urushdan keyingi siyosiy kelishmovchiliklar va ichki nizolar mamlakatni yangi muammolar girdobiga soldi. Bu haqiqat shuni ko‘rsatadiki, tashqi tajovuz ustidan qozonilgan g‘alaba milliy birlik, siyosiy murosa va dono davlat qurish siyosati bilan davom ettirilishi lozim.
Bugun 26 Dalvni yod etar ekanmiz, uni faqat o‘tmishdagi faxr ramzi sifatida emas, balki kelajak uchun ibrat manbai sifatida ham ko‘rishimiz kerak. Ozodlik qurbonlik bilan qo‘lga kiritiladi, ammo u tadbir, birlik va adolat bilan saqlanadi. Agar biz tarixning ushbu sahifasidan to‘g‘ri saboq olsak, kelajak avlodga barqaror, tinch va g‘ururli Afg‘onistonni meros qoldira olamiz.
