Horit Obaida
Murad II
Murad II otasi Muhammad Chalabiy vafotidan so‘ng 824-hijriy (1421-milodiy) yilda taxtga o‘tirdi. O‘sha paytda u hali 18 yoshdan katta emas edi. Shunga qaramay, yoshligiga qaramay buyuk bir hokimga aylandi. Murad Alloh taologa yo‘lida jihod qilishni juda sevardi va orzusi Islomni Yevropa yerlariga yetkazish edi.
U o‘z xalqining orasida taqvo, adolat, rahm-shafqat va mehribonligi bilan tanilgan edi. Sulton Murad tog‘asi Mustafo boshchiligidagi ichki isyonlarning barchasini bostira oldi. Muradning dushmanlari Mustafo tarafini olardi va sultonga qarshi qurilgan ko‘plab fitnalar, bahonalar va muammolar ortida Vizantiya imperatori Manuel IIning izi ko‘rinardi. U Mustafoni har tomonlama qo‘llab-quvvatlagan, hatto Galipoli shahrini qamal qilgan edi. Sulton Murad tog‘asini qo‘lga oldi va uni qatl ettirdi.
Shundan so‘ng ham Manuel II sultonga qarshi bahona topishda davom etdi. U sultonning ukasini aldab, qisqa muddat o‘z lashkarining boshlig‘i qilib tayinladi, hatto Anatoliyadagi Nikiya shahrini nazorat ostiga oldi. Murad zudlik bilan lashkariga yurish buyurdi va tezda dushmanga yetib borib, qarshilik ko‘rsatganlarni yengdi.
Qarshilik ko‘rsatganlar taslim bo‘lishga majbur bo‘lishdi. Sulton ularning ishini yakunlab, Qustantiniya imperatorini fitnalari uchun jazoladi. Ular Usmoniy lashkarining oldinga yurishini to‘xtatmoqchi bo‘lishdi, ammo bunga kuchlari yetmadi. 833-hijriy (1431-milodiy) yilda Banar shahri zabt etildi va Usmoniy davlatining bir qismiga aylandi.
Sulton Murad Bolqonlarda boshlangan isyonlarni bostirdi va isyonchilarga qarshi qo‘shin yubordi. Bu qo‘shinlar ajralmoqchi bo‘lgan harakatlarni butunlay tugatdi. Murad Usmoniy davlatining shu hududlardagi qudratini mustahkamlashni xohlardi, shuning uchun Valaxiyani bo‘ysundirish niyatida bo‘ldi.
Valaxiya xalqi yillik xiroj to‘lashga rozi bo‘ldi. Serbiyaning yangi podshohi Stefan Lazarovich Usmoniylarga bo‘ysunishga majbur bo‘ldi va sulton bilan do‘stlashdi. Usmoniy lashkari janub tomonga yurdi va Yunoniston shaharlarini zabt etishga kirishdi.
Qisqa muddat ichida ular muqaddas jihod orqali Albaniya va Vengriyaning barcha ozod hududlarini o‘z nazoratlariga olishdi. Usmoniylar 834-hijriy (1431-milodiy) yilda Albanani fath qilishdi va yurish yo‘nalishini janubga qarab kengaytirishdi. Biroq, shimoliy Albaniya Usmoniylarga qarshi turgandi va ikki tomon o‘rtasida qattiq to‘qnashuv bo‘lib o‘tdi. Albaniyaliklar tog‘larida Usmoniylarga qarshi g‘alaba qozonishdi va yana bir necha bor hujum uyushtirishdi.
Garchi Sulton Murad shaxsan lashkar boshlig‘i bo‘lgan bo‘lsa-da, bu jangda Usmoniylar og‘ir mag‘lubiyat va katta yo‘qotishlarga uchrashdi. Nasroniy davlatlar, ayniqsa Bolgariya, albaniyaliklarni qo‘llab-quvvatlashdi. Chunki ular Usmoniylarning qo‘shni imperiyalarni ham bosib olishini kutishardi. Shuningdek, ular O‘rta yer dengizi orqali tashqi dunyo bilan bog‘lovchi portlari va sohillarini yo‘qotishdan qo‘rqishardi, va shu sababli kichikgina Adriatika dengizida qamalda qolib ketishdan xavotirda edi. Shuning uchun Murad II Albaniyada o‘z hokimiyatini mustahkamlab, barqaror qila olmadi.
Endi esa Vengriya bilan bo‘lgan jang haqida: 842-hijriy (1438-milodiy) yilda Usmoniylar albaniyaliklarni yengishdi va 70,000 kishini asirga olishdi. Vengriyaning ko‘plab hududlarini zabt etishgach, Serbiya va Bolgariyaning poytaxtlariga qarab yurishdi, ammo bu shaharlarni egallashga muvaffaq bo‘lishmadi.
