Horit Obaida
Sulton Muhammad II, “Sulton Muhammad Fotih” nomi bilan ham mashhur bo‘lib, hijriy 833-yil / milodiy 1429-yilda tug‘ilgan va hijriy 886-yil / milodiy 1481-yilda vafot etgan. U Usmoniylar sulolasining yettinchi sultoni bo‘lib, «Fotih» va «Abulxayrot» laqablariga ega edi va qariyb 30 yil hukmronlik qilgan.
Uning saltanati musulmonlar uchun xayr-baraka, g‘alaba va izzat bilan to‘la bo‘lgan. Otasining vafotidan so‘ng, hijriy 855-yil 6-Muharram / 1451-yil 18-fevralda taxtga o‘tirgan. O‘sha vaqtda u 22 yoshda edi. Sulton Muhammad ezgu xulq-so‘zli shaxs bo‘lib, qudrat va adolatni o‘zida jamlagan edi. U yoshligiga qaramay, turli fanlarni chuqur o‘rgangan va zamondoshlaridan oldinda edi. Bu bilimlarni “Madrasat al-Umaro”da olgan. Tashqi tillarni o‘rganishda ham boshqalardan o‘zib ketgan va tarix kitoblarini o‘qishga juda katta qiziqish bildirgan. Shu qiziqishi siyosiy ishlar va urush maydonlarida unga katta foyda keltirgan. Shuning uchun u tarixda “Sulton Muhammad Fotih” nomi bilan mashhur bo‘lib, Konstantinopolni fath etish sharafi unga nasib qilgan.
Sulton Muhammad Fotih ota-bobolari yurgan yo‘ldan bordi. Taxtga o‘tirgach, eng avvalo turli muassasalarni yaratishga kirishdi va moliyaviy ishlarga alohida e’tibor qaratdi. Dehqonchilikni ham nazorati ostiga oldi va behuda isrofgarchiliklarga chek qo‘ydi.
U harbiy tizimlarni ham yangiladi va har bir bo‘limdagi kamchiliklarga jiddiy e’tibor qaratdi hamda ularni bartaraf etdi. Sarpoylar uchun muntazam ishtirok tartibini belgiladi va askarlar maoshini oshirdi. Saroy ishlariga ham kerakli darajada ahamiyat berdi. Tajribali va yetuk harbiy qo‘mondonlar tayinlandi, ular imperiyani mustahkamlashda muhim rol o‘ynadilar. Ichki vaziyat to‘liq barqaror bo‘lganiga ishonch hosil qilgach, nasroniy yerlariga yuzlandi.
U bu yurtlarni fath etib, islomni u yerda yoyishga qat’iy bel bog‘ladi. Bu maqsadni amalga oshirishda ko‘plab omillar yordam berdi. Jumladan, Vizantiya imperiyasi ichki nizolar va boshqa Yevropa imperiyalari bilan aloqa natijasida zaiflashgan edi va ichki jihatdan ham jiddiy kelishmovchiliklarga duch kelgan edi.
