Muhiburahmon Muxlis
Shayx Abu Abdulloh shunday rivoyat qiladi:
Alloma Abu Asma Hammad ibn Abu Hanifa rahimahumallohdan rivoyat qiladi. U zot aytganlar:
Xavorijlarga Imom Abu Hanifa rahmatullohi alayh gunoh qilgani sababli hech bir musulmonni kofir deb hisoblamasliklari xabari yetgach qirq nafar (boshqa rivoyatda esa Kashf al-Asor va Manoqib al-Imom Abu Hanifa asarlarida yetmish nafar) qurollangan kishi u zotning huzurlariga keldi. Ular Kufaga kirib kelishdi. O‘sha paytda Imom Abu Hanifa katta bir majlisda odamlarga dars berayotgan edilar. Xavorijlar u zotning majlisiga kirishdi.
Ular dedilar:
Ey Abu Hanifa! Odamlarga ayting atrofingizdan tarqalsinlar. Bizning sizdan so‘raydigan savolimiz bor.
Imom Abu Hanifa odamlarga ishora qildilar va ular majlisni tark etdilar. Imom yolg‘iz qoldilar.
Xavorijlar qilichlarini qinidan sug‘urmaguncha gapirmadilar. So‘ng dedilar:
Ey bu ummatning dushmani! Ey bu ummatning shaytoni! Seni o‘ldirish biz uchun yetmish yil ibodat va jihod qilishdan ham sevimliroqdir.
Ikki savolimizga javob ber. Aks holda o‘limga tayyor bo‘l!
Imom Abu Hanifa rahmatullohi alayh dedilar:
Avval qilichlaringizni qiniga qaytaringlar.
Ular:
Qanday qilib qaytaramiz? Axir ularni sening qoning bilan bo‘yashga ahd qilganmiz dedilar.
Imom:
Alloh nomi bilan gapiringlar dedilar.
Ular aytdilar:
Masjid eshigi oldida ikki janoza turibdi. Birinchisi umrida aroq ichgan bir erkak bo‘lib jon berayotgan paytida vafot etgan. Ikkinchisi esa zino qilgan bir ayol bo‘lib homilador bo‘lganini bilgach dori ichib o‘z joniga qasd qilgan. Aytingchi bu ikki kishi mo‘minmi?
Imom Abu Hanifa rahmatullohi alayh so‘radilar:
Ular yahudiy edilarmi?
Ular:
Yo‘q.
Imom:
Majusiy edilarmi?
Ular:
Yo‘q.
Imom:
Unda qaysi dinga mansub edilar?
Ular dedilar:
Ular: Allohdan boshqa iloh yo‘q Muhammad sollallohu alayhi vasallam Uning bandasi va elchisidir deb guvohlik berar va Payg‘ambar olib kelgan barcha narsaga iymon keltirgan edilar.
Imom dedilar:
Aytinglar-chi mana shu e’tiqod iymonmi yoki yo‘qmi?
Ular:
Ha, bu iymondir.
Imom dedilar:
Bu iymonning uchdan birimi? To‘rtdan birimi? Yarmimi?
Ular:
Yo‘q. Iymonning na uchdan biri na to‘rtdan biri va na yarmi bo‘ladi. Bu to‘liq iymondir.
Imom dedilar:
Unda nega sizlar o‘zingiz to‘liq iymonga ega ekanini tan olgan kishilar haqida mendan hukm so‘rayapsizlar?
Ular dedilar:
Unday bo‘lsa ayting, ular jannat ahlimi yoki do‘zax ahlimi?
Imom Abu Hanifa rahmatullohi alayh dedilar:
Men bu borada Ibrohim alayhissalom aytgan so‘zni aytaman:
Kim menga ergashsa bas, u mendandir. Kim menga osiylik qilsa albatta Sen Mag‘firatli va Mehribonsan.
(Ibrohim surasi 36-oyat).
Bu oyatda osiylik dan maqsad kufr emas. Chunki Alloh taolo kufr holida vafot etgan kishini kechirmaydi. Bu yerda iymonini saqlagan holda gunoh qilgan mo‘min nazarda tutilgan bo‘lib uning taqdiri Allohning rahmati va irodasiga havola qilinadi.
Shuningdek Iso alayhissalomning quyidagi so‘zlarini ham aytaman:
Agar ularni azoblasang, ular Sening bandalaringdir. Agar ularni mag‘firat qilsang albatta Sen Qudratli va Hikmat egasisan.
(Moida surasi 118-oyat).
Ya’ni iymon bilan vafot etgan ammo gunoh qilgan kishilar haqida yakuniy hukm Alloh taologa topshiriladi.
Xavorijlar bu javobni eshitganlarida qurollarini yerga qo‘yib dedilar:
Biz ilgari e’tiqod qilgan barcha noto‘g‘ri aqidalarimiz va yo‘limizdan Allohga tavba qilamiz. Endi sizning aqidangizni qabul qilamiz. Chunki Alloh sizga hikmat ilm aql va fazilat ato etgan ekan.
