Haris Mayar
ISHIDning islom bilan ziddiyati
ISHID bir guruh ifrotchi sifatida o‘zini islomga ergashuvchi deb da’vo qiladi, ammo amalda uning tamoyillari, ta’limotlari va amallari islomning asosiy poydevorlari bilan butunlay ziddiyatdadir. Bu nomutanosibliklar guruhning nazariy va amaliy barcha jabhalarida ochiq ko‘rinadi va aynan shu sababdan turli islomiy mazhab olimlari bu takfirchi guruhni qat’iyan rad etishgan.
Hukumat yuritish va xalifalik borasida ISHID xalifalikni tiklashni da’vo qilgan, ammo amalda yetakchini saylash uchun biror islomiy mezonga amal qilmagan. Islomda hukmdor adolat, chuqur diniy bilim, xalq orasida qabul qilinganlik va jamiyatni boshqarish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim.
Ammo ISHID rahbarlari bu fazilatlardan mahrum edilar va faqat zo‘r va zo‘ravonlikka tayangan holda odamlarni o‘z xalifaligini qabul qilishga majbur qilishdi. Aslida ular “o‘zini o‘zi xalifa deb e’lon qilgan zolimlar” bo‘lib, xalifalik tushunchasini buzib ko‘rsatishdi. Bu xatti-harakat islomiy yo‘riqlarga butunlay zid bo‘lib, ular shuro va ongli tanlovni ta’kidlaydi.
Musulmonlarni takfir qilish ISHIDning islomdan og‘ishi va uning bu ilohiy din bilan tub ziddiyatining yorqin namunasi hisoblanadi. Bu takfirchi guruh islomiy hukmlarga rioya qilmasdan ko‘plab musulmonlarni kofirlikda aybladi. Holbuki, islomda takfir juda qat’iy shartlarga ega bo‘lib, faqat juda alohida hollarda joizdir. Qur’oni karim musulmonlar birligiga aniq urg‘u beradi va tafriqa hamda ajralishni rad qiladi. ISHIDning musulmonlar o‘rtasida adovat va dushmanlikni kuchaytirishi asl islomiy va qur’oniy ta’limotlarga butkul zid edi.
Zo‘ravonlikning cheksiz qo‘llanilishi ISHID bilan islom o‘rtasidagi asosiy zidliklardan yana biridir. Bu guruh tinch aholini, asirlarni va hatto bolalarni ham “jihod” nomi bilan qatl qildi. Holbuki, islomda jihodning aniq qoidalari va chegaralari bor. Payg‘ambarimiz صلى الله عليه وسلم janglarda ham tinch aholining, ayollarning, bolalarning o‘ldirilishini hamda jamoat inshootlarini vayron qilishni qat’iyan man qilganlar. ISHIDning vahshiyona amallari nafaqat jihod emas, balki shariatdan ochiq-oydin chekinishdir.
ISHIDning diniy matnlardan buzib talqin qilingan va og‘ma qarashlari yana uning islom haqiqati bilan chuqur tafovutini ko‘rsatadi. Ular Qur’on oyatlari va hadislarni tarixiy kontekst, nozil bo‘lish sharoitlari va ilmiy tafsir qoidalarini hisobga olmasdan, faqat o‘z maqsadlariga moslab talqin qilishardi. Holbuki, islomda diniy matnlarni anglash chuqur bilim va islomiy fanlarning keng qamrovli tushunchasini talab qiladi. Bu yuzaki va manfaatparast qarashlarni biror bir mashhur islom olimi tasdiqlamagan.
Hatgo salafiy oqimlari, ISHID ularni ergashamiz deb da’vo qilgan bo‘lsa-da, bu guruhni qoralashgan. Ular qayta-qayta ta’kidlashgan: ISHIDning amallari islomiy ta’limotlarga hech qanday aloqasi yo‘q. Aslida, bu guruhning qilmishlari nafaqat islomga xizmat qilmadi, balki bu ilohiy dinga dunyo miqyosida yomon nom keltirdi.
Xulosa qilib aytganda, ISHIDni islom haqiqati bilan hech qanday bog‘liqligi yo‘q, og‘ma, takfirchi va buzib ko‘rsatuvchi guruh sifatida ko‘rish kerak. Bu guruh odamlarning diniy his-tuyg‘ularidan foydalanib, o‘z siyosiy maqsadlarini ilgari surmoqchi bo‘ldi. Bu ziddiyatlarni anglash va ISHIDning haqiqiy chehrasini fosh etish ifrotchilikka qarshi kurashishda hamda haqiqiy islomni himoya qilishda muhim qadamlardan biridir.
