Pokiston harbiy rejimi yovuzlik va fasodning bosh o‘qi!
Ajmal Farid
Yarim asrlik tarixga nazar solinsa, qo‘shni mamlakat Pokistonning shakllanishi va davomiyligi mobaynida bu davlat nafaqat Afg‘onistonga, balki boshqa qo‘shni mamlakatlarga nisbatan ham hech qachon yaxshi niyat ko‘rsatmagani va doimo yaxshi qo‘shnichilik tamoyillarini poymol qilgani yaqqol ko‘rinadi.
Bundan tashqari, uning eng xunuk jihati shundaki, hech qachon o‘z xalqining qalb nidosi va qonuniy istaklariga quloq solmagan. Bugun ehtimol, puxtunlar (Xaybar Paxtunxva aholisi) barcha huquqlaridan mahrum holda Pokiston rejimining zulmi ostida kun kechirmoqdalar. Bundan tashqari, panjobiylardan tashqari boshqa barcha millatlar ham o‘zining asosiy huquq va imtiyozlaridan mahrum etilgan.
Bu davlat har doim (fauj) nazorati ostida bo‘lib, uning orqasida harbiy hukumatlar hukmronlik qilib kelgan. Ular nafaqat o‘z askarlarini har qanday narxga mustamlakachilar va manfaatdor kuchlarga pul evaziga ijaraga berib keladi, balki o‘zini mazlum qilib ko‘rsatish va go‘yoki milliy siymo yaratish uchun turli sun’iy harakatlarni amalga oshiradi. Ammo afsuski, hozir deyarli har kuni sharmandalik sari siljib bormoqda.
Pokistonning harbiy hukumatlari o‘zlarining noqonuniy maqsadlarini amalga oshirish uchun qo‘shnilar va mintaqa davlatlari orasida qo‘rquv uyg‘otish, siyosiy lobbichilik va chet el guruhlaridan foydalanib kelgan. Aksincha esa, xalqning qonuniy kurashini terrorchilik deb atab kelmoqda. Bu yerda ayrim misollarni keltiramiz:
ISHID
Bugungi zamonaviy fitna sifatida da’vo qilinayotgan (xavorijlar) ISHID, aslida CIA va boshqa maxfiy xizmatlar tomonidan islom va shariat nomidan suiiste’mol qilish maqsadida tashkil etilgan guruhdir. Hozir esa ular Pokiston hududidan turib Afg‘onistonga va dunyoning turli hududlariga turli davrlarda hujum uyushtiradi. Pokiston maxfiy xizmatlari muntazam ravishda ISHID jangarilarini tayyorlab, ularni o‘z noqonuniy maqsadlari uchun ishlatadi. Keyin esa ularni qo‘shnilar, mintaqa va dunyo uchun tahdid sifatida ko‘rsatib, ularni jilovlash bahonasida dollarlik loyihalar va strategik yordamlar oladi.
Bunga yaqinda Peshavorda o‘ldirilgan muhim ISHID qo‘mondoni Nusrat (Musoh Pahlavon) misoldir. Pahlavon nomli terror markazi ham uning qo‘l ostida edi. Pokistondagi muhim xavfsizlik hududlaridan, fauj va maxfiy xizmatlar ko‘magida ko‘plab ISHID jangarilari Kobul va uning atroflariga yuborilgan va ular bilan birga Pokiston hujjatlari ham topilgan.
Isroil
Reja va dastur nuqtai nazaridan qaraganda, Pokistonning harbiy rejimi bilan sionistik Isroil rejimi o‘rtasida deyarli farq yo‘q. Ikkala rejimning G‘azodagi va Xaybar Paxtunxva qamoqxonalaridagi munosabatlari o‘xshashdir. Buning ustiga, Pokiston hukumati AQSH bilan aloqalarni yaxshilash maqsadida Isroil bilan yaqin va do‘stona munosabatlar o‘rnatdi.
Yaqinda BMTning 80-Bosh Assambleyasida Isroil bosh vaziri nutq so‘zlagan paytda ko‘plab islomiy va noislomiy davlatlar vakillari norozilik sifatida zalni tark etishdi, biroq Pokiston delegatsiyasi joyidan qimirlamadi. Bu bilan ular G‘azodagi barcha vahshiyliklarni amalda tasdiqladi. Hatto bugungi kungacha Pokiston tashqi ishlar vazirligi Isroilni qoralovchi yoki Falastin xalqini qo‘llovchi biror bayonot ham bermagan.
Ehtimol, ISHID ham AQSH vositachiligida Isroilga ijaraga berilgan guruh bo‘lishi mumkin. Chunki Suriyada bunga o‘xshash misollar bo‘lgan va ko‘plab axborot manbalariga ko‘ra, Mosad o‘nlab marta ISHIDga yordam bergan va vositalar taqdim etgan.
Balochlar
Ozodlikka intilayotgan balochlarning kurashi va Baluchiston Ozodlik Armiyasi (BLA)ning faoliyati Pokiston uchun yangilik emas. Bu harakatning tug‘ilishiga Pokiston harbiy hukumatlarining baloch xalqiga nisbatan qilgan zulm, haqorat va tajovuzlari sabab bo‘lgan. Natijada ular qurolli kurash yo‘lini tanlagan va bugungi kungacha yuzlab Pokiston harbiylarini yo‘q qilganlar.
Ularning asosiy talabi o‘z resurslariga ega bo‘lish, ahvoliga e’tibor qaratish va Baluchistonni obod qilishdir. Ammo harbiy rejim ularni doimo dushman ko‘rib kelgan. Hozir esa ular Pokiston hukumatining Baluchistondagi mavjudligiga jiddiy tahdid yaratmoqda.
TTP Tehrik-e-Taliban Pakistan
TTP e’tibordan chetda qoldirib bo‘lmaydigan haqiqat. Ularning talablaridan biri ozodlikka intilayotgan balochlar uchun hudud va imkoniyatlarni ta’minlashdir. Boshqa tomondan bu harakat diniy xarakterga ega bo‘lib, islomiy shariatni joriy etish va islomiy tengrini talab qiladi.
Bu ularning qonuniy huquqidir. Tarixi davomida ular Pokiston faujiga katta talafot yetkazgan, o‘zlari ham ko‘plab qurbonlar bergan. Pokiston hukumati bugun TTP masalasida Afg‘oniston amiriyatidan nazorat talab qilayotgan bo‘lsa-da, bu faqat mas’uliyatdan qochishdir. Fauj hech qachon TTP talablarini tahlil qilmagan va ular bilan sog‘lom sulhga tayyor emas.
Shu sababli TTP kundan-kun kuchayib, ichki Pokistonda xalq orasida keng qo‘llov topmoqda. Pokiston harbiylari bu achchiq haqiqatni tan olib, ular bilan muzokaraga kirishishi va yukini Afg‘oniston zimmasiga yuklamasligi kerak. Chunki Afg‘oniston amiriyati hech kimga o‘z hududidan boshqa mamlakatga qarshi foydalanishga ruxsat bermaydi.
Afg‘oniston
Afg‘oniston sovet qo‘shinlariga qarshi kurashda ham, AQSH bosqinidan ozodlik uchun olib borilgan jangda ham Pokistondan shikoyat qilgan, ham minnatdor bo‘lgan mamlakatdir.
Shikoyati shuki: Pokiston hech qachon Afg‘onistonning mustaqillik kurashiga hurmat bildirmagan, balki doimo o‘z manfaatlarini ko‘zlagan. Barqaror Afg‘oniston barqaror Pokiston degan shior esa faqat tilda bo‘lgan.
Minnatdorligi shuki: Pokiston millionlab afg‘on muhojirlarini qabul qilgan. Afg‘oniston ham shu mehmondo‘stlikni hurmat qilib, savdo va iqtisodiy aloqalarda Pokistonni ko‘plab davlatlardan ustun qo‘ygan. Ammo bugun Afg‘oniston Pokiston mahsulotlari va yo‘nalishlaridan voz kechayotgan bo‘lsa, bunga sabab Pokiston harbiy rejimining noto‘g‘ri siyosatlari va Afg‘oniston barqarorligiga nisbatan dushmanligini yashira olmaganidir.
Afg‘oniston amiriyatining tiklanishi bilan mamlakat 40 yillik urushdan keyin ilk bor tinchlikni his qilmoqda. Bu esa, aslida Pokiston shiori amalda bo‘lishi uchun eng yaxshi davr edi. Ammo aksincha, Pokiston barqaror Afg‘onistondan bezovta bo‘lib, bir necha bor hujum qilgan, ammo har safar munosib javob olgan.
Pokiston endi tushunishi kerakki, bu kabi yovuz siyosatlar hech qachon foyda bermaydi, balki uning xalqaro obro‘sini yanada pasaytiradi.
Xulosa
Endi Pokiston uchun tashqi siyosatini o‘zgartirish va qo‘shnichilik hurmatiga rioya qilish vaqti yetdi. Terror guruhlari orqali siyosiy o‘yin o‘ynash siyosati tugashi kerak. Afg‘onlar birlashib, o‘z davlatini qo‘llab-quvvatlagandagina Pokiston va boshqa qo‘shnilar bosimidan qutila olishini anglab yetdi.
Amiriyatning muvozanatli, iqtisodga asoslangan tashqi siyosati barcha davlatlar bilan o‘zaro hurmat asosida munosabat qurishni istaydi. Bu esa Pokiston uchun ajoyib imkoniyat qo‘pollik va tahdid tilidan diplomatiya tiliga o‘tish uchun bir yo‘ldir.
Qatar va Turkiya yig‘ilishlarida Afg‘on delegatsiyasi barcha savollarga javob bergan, biroq Pokiston delegatsiyasi muzokaradan chiqib ketgani Pokistonda haqiqiy qarorlarni fuqarolik hukumati emas, balki bir guruh fauj generallari qabul qilishini isbotladi.
Agar Pokiston shu siyosatni davom ettirsa, uzoq emas xalqaro ishonchini ham, xalqining qo‘llovini ham butunlay qo‘ldan boy beradi.
