حماس انقیادي
د اسلام په تاریخ کې خوارج د نوښتګرو له لومړۍ ډلې څخه دي چې ظاهري فکر یې د رسول الله صلی الله علیه وسلم په ژوند کې څرګند شو.
ذوالخیصر التمیمي یا حرقوص بن ظهیر الساعدي (د مختلفو روایتونو له مخې) لومړنی بهرنی و چې له رسول الله صلی الله علیه وسلم سره یې بد چلند وکړ او ویې ویل: عدل کوه اې محمده!.
د کلمې د اعتبار له مخې، خوارج یو خارجي جمع دی او هغه چا ته ویل کیږي چې اطاعت یا دین یې پریښود.
د خوارجو په اړه د رسول الله ﷺ او د فقهې علماوو اقوال:
لومړی حدیث:
امام احمد بن حنبل او امام بخاري رحمه الله له ابو سعید خدري رضي الله عنه څخه روایت کوي چې په خپلو روایتونو کې یې ویلي دي:
أنَّ عليًّا بعثَ إلى النَّبيِّ صلَّى اللَّهُ علَيهِ وسلَّمَ بذُهَيْبةٍ في تُربتِها فقسمَها النَّبيُّ صلَّى اللَّهُ علَيهِ وسلَّمَ بينَ أربعةِ نفرٍ ، بينَ : عُيَيْنةَ بنِ حصنِ بدرٍ الفَزاريِّ . وعلقمةَ بنِ عُلاثةَ الكلابيِّ والأقرَعِ بنِ حابسٍ التَّميميِّ ، وزيدِ الخيلِ الطَّائيِّ ، فغَضبت قُرَيْشٌ والأنصارُ ، وقالوا : يُعطي صَناديدَ أَهْلِ نجدٍ ويدَعُنا ؟ فقالَ رسولُ اللَّهِ – صلَّى اللَّهُ علَيهِ وسلَّمَ – : إنَّما أعطيتُهُم أتألَّفُهُم ، فقامَ رجلٌ غائرُ العينينِ ، مَحلوقُ الرَّأسِ مُشرفُ الوَجنَتينِ ، ناتئُ الجَبينِ ، فقالَ : اتَّقِ اللَّهَ يا محمَّدُ ؟ فقالَ رسولُ اللَّهِ – صلَّى اللَّهُ علَيهِ وسلَّمَ – فمَن يُطعِ اللَّهَ إن عصيتُهُ أَنا ؟ أيأمنُني علَى أَهْلِ الأرضِ ولا تَأمنوني ؟ فاستأذنَ عمرُ في قَتلِهِ ، فأبى ، ثمَّ قالَ رسولُ اللَّهِ – صلَّى اللَّهُ علَيهِ وسلَّمَ – يخرجُ من ضِئضئِ هذا قومٌ يقرَأونَ القرآنَ لا يجاوزُ حَناجرَهُم ، يمرقونَ من الإسلامِ كما يمرُقُ السَّهمُ من الرَّميَّةِ ، يقتُلونَ أَهْلَ الإسلامِ ، ويدعونَ أَهْلَ الأوثانِ لئن أدرَكْتُهُم لأقتلنَّهم قتلَ عادٍ.
(الراوي : أبو سعيد الخدري)
بخاري ج ۲/ رقم الحديث ۷۴۳۲ .
مسند امام احمد ج ۳/ ص ۴.
علي (رضي الله عنه) له يمن څخه رسول الله (صلی الله عليه وسلم) ته یو پرچه سره زر په خاورو کې لړلي(يعنې تازه طلا) راوړل.
هغه حضرت محمد صلى الله عليه وسلم د اقراء بن حبس، عينيه بن بدر الفزاري، علقمه بن علشا، د وزير خير تر منځ وويشل.
قريش او انصار په دې خبره غوسه شول چې رسول الله صلی الله عليه وسلم نجد اميرالمؤمنين ته ورکوي او موږ ته يې نه راکوي.
رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وفرمایل:
زه دوی ته پیسې ورکوم چې د اسلام مینه د دوی په زړونو کې ځای پرځای شي.
یو سړی راغی چې ژورې سترګې يې وې، تندی يې را وتلی و، ګڼه ږيره يې درلوده، مخ يې پړسيدلی او خريل شوی ؤ، رسول الله ﷺ ته يې وويل:
اې محمده! له خدایه ووېرېږه.
رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وفرمایل:
که زه د هغه نافرماني وکړم څوک به د خدای اطاعت وکړي؟ خدای زه د ځمکې پر خلکو د امانت په توګه ټاکلی یم، خو ته ما امين نه ګڼې؟
راوي وايي:
يو کس چې زما په اند خالد بن وليد رضي الله عنه و، له رسول الله صلی الله عليه وسلم څخه يې د وژلو اجازه وغوښتله.
خو کله چې هغه سړی بېرته راغی نو رسول الله صلی الله علیه وسلم ورته وفرمایل:
د هغه له نسل څخه به داسې کسان پیدا شي چې قرآن به لولي، خو اسلام به داسې پریږدي لکه غشی چې له نيزې څخه ووځي، مسلمانان به وژني او کافران به پریږدي. که زه ( هغه وخت) هغوی ومومم، زه به یې د عامو خلکو په څېر ووژنم (یعنې زه به یې ریښې له منځه یوسم).
د حدیث ګټې:
۱: له پورتني حدیث څخه د خوارجو تکبر ګڼل کیږي، چې حتی د رسول الله صلی الله علیه وسلم په وړاندې هم دومره بې رحمه وو.
۲: د خوارجو د عروج لوی لامل د پیسو حرص وو. ذوالخویسرا التمیمي په رسول الله (صلی الله علیه وسلم) باندې توهین وکړ ځکه چې هغه ته د حنین له غنیمت څخه هیڅ هم نه دي ورکړل شوي.
۳: خوارج په هر کار کې عجلت کوي او په صبر سره پرېکړه نه کوي.
۴: خوارج د ګټې او فساد اصولو ته درناوی نه کوي، دوی په رسول الله صلی الله علیه وسلم نیوکه کړې، په داسې حال کې چې رسول الله صلی الله علیه وسلم مالونه د مصلحت له مخې د خلکو په منځ کې وېشلي وو.
۵: د دوی ځانګړنه دا ده چې ظاهري بڼه يې ښه او دننه فاسد دي. له همدې امله ابن عباس رضي الله عنه وايي: زما اجتهاد دې د یهودانو او نصاراوو سره وشي او بیا دې کافران شي. مګر دوی لاهم مرتد دي.
۶: د خوارجانو بله ځانګړنه شک او بدګماني ده (چې د دوی نيکه له رسول الله صلی الله عليه وسلم سره کړې وه) او يا د هغه څه په نظر کې نيول دي چې ګناه نه وي.
۷: حافظ ابن حجر رحمه الله وايي: هرکله چې د اسلام دين مراد وي، دا د هغو کسانو لپاره ثبوت دی چې خوارج يې کافر ګڼي. خو که د دین مانا اطاعت وي، نو دوی فاسق دي او دا د جمهورو علماوو قول دی.
فتح الباری ج۶ ص ۶۱۸ .
۸: په دې حدیث کې له خوارجو سره د جګړې کولو لپاره ترغيب شوی. له همدې امله رسول الله صلى الله عليه وسلم نه يوازې دا غوښتل چې هغوى ووژني، بلکې غوښتل يې چې د عامو خلکو په څېر د هغوى ريښې له منځه يوسي.
۹: له خوارجو سره معامله د نورو بدعتي ډلو په مقابل کې ده. يعنې: له باغيانو سره به تر هغه وخته پورې جګړه وي، چې د امام اطاعت وکړي او د ياغيانو بنديان او ټپيان به بېرته نه راستنېږي. خو د خوارجو په باره کې ويل شوي چې بايد د عامو خلکو په څېر ووژل شي.
علامه ابن تيمييه رحمه الله فرمايي:
د خوارجو په مقابل کې جګړه د سرکشو او غاصبينو سره د جګړې په څېر نه ده؛ ځکه د عامو خلکو په څېر د باغیانو او غلو وژل روا نه دي، خو خوارج باید د عامو خلکو په څېر له منځه یوړل شي.
الصارم المسلول ج ۲/ ص ۳۴۷.
۱۰: {ويقتلون اهل الاسلام ويدعون اهل الاوثان } دا د خوارجو يوه بله ځانګړنه ده چې کفار او مشرکان نه وژني، بلکې توره يې تل د مسلمانانو ته په غاړه وي
امام ابن تیمیه رحمه الله لیکي:
لأن أولئک عندهم کفار أصلییون وهولآء مرتدون و کفر الردة أغلظ بالاجماع من الکفر الأصلي.
ځکه په دوی کې اصلي کافران مرتد او مرتد کفر دي.
دا ځکه چې دوی مؤمنان مرتد بولي او په اتفاق سره د ارتداد کفر تر اصلي کفر بدتر دی.
د ده په عقیده باید لومړی مرتد ووژل شي، بیا له اصلي کافرانو سره مقابله وشي.
الفتاوی ج ۲۸ ص ۸۴۷.
