Karim Akrami
Yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish pok jamiyat sari yo‘l!
Yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish Islomning asosiy farzlaridan biri bo‘lib, jamiyatning sog‘lomligini saqlash va fasodning tarqalishiga yo‘l qo‘ymaslikda muhim o‘rin tutadi. Oliy Qadrli Amirul-mo‘minin hafizahulloh taolo o‘zlarining ko‘plab nutqlarida ushbu farzni oddiy diniy vazifa sifatida emas, balki Islomiy tuzumning asosiy maqsadlaridan biri sifatida ta’riflaganlar. U zot Qandahor shahrida mamlakatning janubiy viloyatlari mahalliy mas’ullari, ulamolari va qabila oqsoqollari bilan bo‘lib o‘tgan uchrashuvda yigirma yillik jihodning asosiy maqsadlaridan biri yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishni amalga oshirish bo‘lganini ochiq bayon qilganlar. Ushbu bayonot mazkur farzning rahbariyat dunyoqarashida markaziy o‘rin tutishini ko‘rsatadi hamda bu tamoyilning ro‘yobga chiqishi Afg‘oniston xalqining ko‘p yillik kurashlari va fidoyiliklari samarasi ekanini ifodalaydi.
Oliy Qadrli Amirul-mo‘minin hafizahullohning so‘zlarida yaqqol namoyon bo‘ladigan jihatlardan biri yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish masalasiga tizimli yondashuvdir. Bu yondashuvga ko‘ra, ulamolar dinni tushuntirish va ta’lim berish, hukumat esa diniy hukmlarni amalga oshirish hamda ularning tatbiqi uchun zarur sharoitlarni yaratish uchun mas’uldir. Amirul-mo‘minin hafizahullohning nuqtayi nazariga ko‘ra, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish Islomiy tuzumning mustahkamligi va barqarorligini ta’minlaydi, bu farzni ado etish esa musulmonlarning iymoniy burchidir. Ushbu ta’rif u zot mazkur farzni ma’muriy yoki faqat hukumat zimmasiga yuklatilgan vazifa sifatida emas, balki barcha musulmonlarning diniy va iymoniy majburiyati sifatida ko‘rishlarini anglatadi. U zotning qarashlariga ko‘ra, ushbu farzning ado etilishi Islomiy tuzumning barqarorligi va jamiyatning sog‘lomligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. U zot boshqa bir uchrashuvda Paktia viloyati mahalliy mas’ullari bilan suhbat chog‘ida ham Yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish to‘g‘risidagi qonunning ijrosiga alohida urg‘u berib, mamlakatdagi hozirgi sharoitni Islomiy hukmlarni amalga oshirish uchun qulay deb baholaganlar.
Tahliliy nuqtayi nazardan, Oliy Qadrli Amirul-mo‘minin hafizahullohning yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishga bergan e’tiborini bir necha asosiy yo‘nalishda tahlil qilish mumkin.
Birinchidan: ushbu farzni amalga oshirish uchun mas’ul bo‘lgan muassasani qo‘llab-quvvatlash.
Bir muqaddima, to‘rt bob va 35 moddadan iborat Yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish to‘g‘risidagi qonun Oliy Qadrli Amirul-mo‘minin hafizahulloh tomonidan tasdiqlanganidan so‘ng rasmiy gazetada e’lon qilingan. Ushbu qonunni amalga oshirish vakolati Yaxshilikka buyurish, yomonlikdan qaytarish va shikoyatlarni tinglash vazirligiga berilgan. Mazkur qonun vazirlikni Islom shariati va Hanafiy fiqhiga muvofiq yaxshilikka buyurish hamda yomonlikdan qaytarish vazifasini bajarishga majbur qiladi. Shuningdek, vazirlik zimmasiga xalq orasida tinchlik va birodarlikni mustahkamlash, odamlarni etnik, til va hududiy tarafkashliklardan qaytarish vazifasi ham yuklatilgan.
Ikkinchidan: ushbu farzni amalga oshirishda axloqiy tamoyillarga rioya qilish.
Mazkur qonunda insonlarning shaxsiyati va qadr-qimmatini hurmat qilish, ularga yaxshi muomala ko‘rsatish, yumshoqlik bilan va’z-nasihat qilish, odamlarning yashirin gunohlarini oshkor etishdan saqlanish hamda ularning shaxsiy hayotini surishtirish va josuslik qilishdan tiyilish ehtisobning asosiy tamoyillari sifatida belgilangan. Ushbu tamoyillar yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish jarayoni hikmat, go‘zal nasihat va inson qadr qimmatiga hurmat asosida olib borilishi lozimligini ko‘rsatadi. Boshqacha aytganda, bu farzni amalga oshirish zo‘ravonlik yoki odamlarning shaxsiy ishlariga aralashish asosiga qurilmasligi kerak.
Uchinchidan: ulamolarning ushbu farzni amalga oshiruvchi muassasa bilan hamkorligi.
Oliy Qadrli Amirul-mo‘minin hafizahulloh ulamolardan ushbu farzni ado etishda tegishli idoralar bilan to‘liq hamkorlik qilishni so‘raganlar. Shuningdek, u zot ulamolarga masjidlarida har kuni jamoat va xalq orasida iymon, aqida va namozga oid masalalarni tushuntirishni tavsiya qilganlar. Ushbu tavsiyalar rahbariyatning yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish masalasiga tizimli yondashuvini ko‘rsatadi. Bu yondashuvga ko‘ra, ulamolar dinni tushuntirish va ta’lim berish, hukumat esa diniy hukmlarni amalga oshirish hamda ularning tatbiqi uchun zarur sharoitlarni yaratish vazifasini bajaradi.
To‘rtinchidan: yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishning xalqning shar’iy huquqlarini himoya qilish bilan bog‘liqligi.
Yaxshilikka buyurish vazirligi ayollarning shar’iy huquqlarini ta’minlash maqsadida majburiy nikoh, mahr, nafaqa va meros huquqlariga oid ko‘plab ishlarni ko‘rib chiqqan hamda ayollarga nisbatan zulmning oldini olgan. Ushbu chora-tadbirlar Amirul mo‘minin hafizahullohning qarashlarida yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish faqat yomon ishlarni taqiqlash bilan cheklanmasligini, balki mazlumlarning huquqlarini tiklash va jamiyatning himoyaga muhtoj qatlamlarini qo‘llab-quvvatlashni ham o‘z ichiga olishini ko‘rsatadi.
Xulosa qilib aytganda, Oliy Qadrli Amirul-mo‘minin hafizahulloh taoloning yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishga bergan alohida e’tibori ushbu farzning shaxs va jamiyatni isloh qilishdagi ahamiyatini chuqur anglashga asoslanadi. U zot Yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish vazirligini qo‘llab-quvvatlash hamda ulamolarni ushbu muassasa bilan hamkorlik qilishga undash orqali mazkur ilohiy farzni amalga oshirish uchun yaxlit va muvofiqlashtirilgan tizimni shakllantirishga intilmoqdalar. Buning natijasida Afg‘oniston jamiyatini poklik, taqvo va shariat hukmlariga rioya qilish sari yo‘naltirish maqsad qilingan. Agar ushbu yondashuv hikmat va go‘zal axloq bilan birga olib borilsa, u jamiyat a’zolarining e’tiqodi va xulq-atvorida chuqur o‘zgarishlar yuz berishiga zamin yaratishi hamda Islomiy tuzumning o‘z oliy maqsadlariga erishishiga yordam berishi mumkin.
Zero, tajriba shuni ko‘rsatadiki, yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarishsiz jamiyatni isloh qilish mumkin emas. Ushbu farz Islomiy jamiyat binosining mustahkam ustunidir. Agar bu ustun zaiflashsa, butun Islomiy jamiyat binosi qulash xavfi ostida qoladi.
