Abdan Safi
Afg‘oniston tashqi ishlar vazirining Hindiston tashqi ishlar kotibi Vikram Misri bilan yaqinda uchrashuvi Pokistonning razvedka idoralari bilan bog‘liq rasmiy ijtimoiy tarmoq hisoblarining keskin reaksiyasiga sabab bo‘ldi.
Bu reaksiya Pokistonning doimiy ravishda Afg‘onistonning ichki ishlariga asossiz aralashib kelayotgan siyosatini namoyon etadi. Bu siyosat har doim ikki davlat o‘rtasida ishonchsizlikni kuchaytirib kelgan. Afg‘onistonga nisbatan Pokistonning an’anaviy siyosati – “strategik chuqurlik” tamoyiliga asoslangan va o‘z manfaatlariga mos bir hukumatni Afg‘onistonda o‘rnatishga qaratilgan edi. Endilikda bu siyosat to‘liq muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
Afg‘oniston Islomiy Amirligi esa barcha mintaqaviy kuchlar bilan muvozanatli munosabatlar o‘rnatishni maqsad qilgan mustaqil va muvozanatli tashqi siyosatni amalga oshirmoqda.
So‘nggi yigirma yil ichida Pokiston Afg‘oniston ishlariga shunday darajada aralashdiki, bu faqat Afg‘onistonga zarar yetkazish bilan cheklanmay, o‘ziga ham muammolar keltirdi. Tolibon hokimiyatga qaytgandan keyin Islomobod Kobulning o‘z siyosatiga bo‘ysunishini kutgan edi, biroq Tolibon milliy mustaqillikni o‘zining ustuvor vazifasi deb bildi.
Pokiston bir necha marta Afg‘onistonga bosim o‘tkazishga harakat qildi, jumladan chegara cheklovlarini joriy qilish, diplomatik bayonotlar berish va yaqinda amalga oshirilgan havo hujumlari orqali. Ammo bu harakatlar aks natija berdi – Afg‘oniston ichida Pokistonga qarshi kayfiyat kuchaydi, shu bilan birga Tolibon aniq qilib aytdiki, ular hech qachon tashqi bosimlarga bo‘ysunmaydi va faqat milliy manfaatlar asosida qaror qabul qiladi.
Pokistonning siyosati shunchalik samarasizki, uning Afg‘oniston ichki ishlariga aralashuvi uni global miqyosda yanada ko‘proq yakkalashga olib kelmoqda. Yaqinda amalga oshirilgan havo hujumlari xalqaro qonunlarni ochiqdan-ochiq buzish bo‘lishi bilan birga, ikki davlat o‘rtasidagi masofani ham yanada chuqurlashtirdi. Agar Islomobod o‘z siyosatini qayta ko‘rib chiqmasa, kelajakda yanada ko‘proq diplomatik muammolarga duch keladi.
Afg‘oniston Islomiy Amirligi tashqi siyosatini mustaqil va muvozanatli yo‘lda davom ettirmoqda. Tolibon hech qaysi davlatga qaram bo‘lmasligini va aksincha, barcha qo‘shni davlatlar bilan teng munosabatlar o‘rnatishini aniq qilib aytdi.
Afg‘oniston tashqi ishlar vazirining Hindiston tashqi ishlar kotibi bilan uchrashuvi aynan shu siyosatning bir qismidir. Tolibon Hindiston bilan amaliy aloqalarni saqlab qolishga qaror qildi, chunki Afg‘oniston o‘zining iqtisodiy, savdo va diplomatik rivojlanishi uchun barcha davlatlar bilan hamkorlikka muhtoj. Hindiston mintaqaviy muhim kuch bo‘lib, Afg‘onistonning rivojlanish loyihalarida ishtirok etgan. Tolibon bu haqiqatni tushunadi, faqat bitta davlat bilan munosabatlarni cheklash – noaqilona qaror bo‘lib, barcha kuchlar bilan diplomatik aloqalarni kengaytirish uzoq muddatli barqarorlik uchun zarurdir.
Bu yondashuv faqat Hindiston bilan cheklanmaydi. Tolibon Markaziy Osiyo davlatlari, Eron, Xitoy va Rossiya bilan ham shunga o‘xshash munosabatlarni rivojlantirmoqda. Afg‘onistonning O‘zbekiston va Turkmaniston bilan savdo aloqalari kengaymoqda, shu bilan birga Eron va Xitoy bilan iqtisodiy hamkorlik ham ortib bormoqda. Ushbu munosabatlarning rivojlanishi Afg‘onistonning xalqaro yakkalanishdan chiqib, mustaqil davlat sifatidagi mavqeini mustahkamlayotganini ko‘rsatadi.
Pokiston har doim Afg‘onistonni o‘ziga qaram davlat sifatida ko‘rsatishga harakat qilgan, biroq Tolibon hukumati o‘z milliy suverenitetidan voz kechmasligini aniq qilib ko‘rsatdi. Yaqinda amalga oshirilgan havo hujumlari ikki davlat o‘rtasidagi ishonchsizlikni yanada chuqurlashtirdi va agar bu jarayon davom etsa, o‘zaro munosabatlar yanada keskinlashishi mumkin. Pokiston Afg‘oniston bilan do‘stona munosabatlar faqat o‘zaro hurmat va tenglik asosida amalga oshishini tushunishi kerak.
Agar Islomobod o‘zining eski siyosatlarini davom ettirsa, nafaqat Afg‘onistondan, balki boshqa mintaqaviy kuchlardan ham yanada ko‘proq yakkalanib qoladi. Tolibonning tashqi siyosati aniq: ular barcha davlatlar bilan teng va hurmatli munosabatlarni yo‘lga qo‘yishni istaydilar. Agar Pokiston ham shu prinsipni qabul qilsa, ikki qo‘shni davlat o‘rtasidagi munosabatlarni yaxshilash uchun zamin yaratilishi mumkin.
