Ayub
Jahon va mintaqa bilan konstruktiv aloqalar: diplomatik yutuqlar va Afg‘onistonning mintaqaviy mavqei
Islomiy Amirlik xavfsizlikni ta’minlash, davlat boshqaruvini mustahkamlash, qonun ustuvorligini qaror toptirish va iqtisodiy o‘zini o‘zi ta’minlash yo‘lida qator qadamlarni tashlash bilan birga, tashqi siyosatida faol va muvozanatli yondashuvni ham amalga oshirib kelmoqda. Bu yondashuv o‘zaro hurmat, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik va mintaqaviy hamkorlikni kengaytirish tamoyillariga asoslanadi. Afg‘onistonni xalqaro hamjamiyatdan ajralib qolgan mamlakat sifatida ko‘rsatadigan ommaviy axborot vositalarining targ‘ibotlaridan farqli o‘laroq, amaliy voqelik Afg‘onistonning qo‘shni davlatlar va mintaqaning boshqa mamlakatlari bilan keng qamrovli hamda tobora rivojlanib borayotgan aloqalarini ko‘rsatadi. Bu aloqalar nafaqat siyosiy sohada, balki iqtisodiy, savdo va tranzit yo‘nalishlarida ham yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Ularning ko‘lami esa kundan-kunga kengayib bormoqda.
Bugungi kunda Afg‘oniston tashqi savdo sohasida dunyoning ko‘plab mamlakatlari bilan faol savdo aloqalariga ega. So‘nggi yillarda xalqaro bosimlar va bank cheklovlariga qaramay, mamlakatning savdo aylanmasi o‘sishda davom etdi. Afg‘onistonning eksport mahsulotlari asosan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, foydali qazilmalar va hunarmandchilik buyumlaridan iborat bo‘lib, ular mintaqaviy va undan tashqaridagi bozorlarga yetkazilmoqda. Shuningdek, zarur tovarlar turli mamlakatlardan, ayniqsa, qo‘shni davlatlardan import qilinmoqda. Bu holat sanksiyalar va siyosiy bosimlarga qaramay, Afg‘oniston bozori savdo hamkorlari uchun hamon muhim ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Xorijiy savdogarlar va investorlar Afg‘oniston bilan savdo aloqalarini davom ettirmoqda.
Investitsiyalar sohasida Afg‘oniston Islomiy Amirligining Sanoat va savdo vazirligi mamlakat xususiy sektori bilan mintaqaviy hamkorlar o‘rtasida o‘nlab anglashuv memorandumlari hamda savdo va investitsiya shartnomalarining imzolanishiga sharoit yaratdi. Ushbu shartnomalar konchilik, qishloq xo‘jaligi, sanoat va tranzit sohalarini qamrab oladi hamda mintaqa mamlakatlarining Afg‘oniston iqtisodiy salohiyatiga nisbatan sezilarli ishonchini ifodalaydi. Shuningdek, sanoat korxonalariga sanoat yerlarining ajratilishi va turli sohalarda yangi ishlab chiqarish korxonalarining faoliyat boshlashi qo‘shimcha investitsiyalarni jalb qilish hamda ichki ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun sharoit yaratdi. Bu iqtisodiy aloqalar nafaqat Afg‘oniston, balki butun mintaqa manfaatlariga xizmat qiladi. Chunki Afg‘onistondagi barqarorlik va iqtisodiy farovonlik qo‘shni davlatlarning xavfsizligi hamda taraqqiyotiga ham bevosita ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Tranzit va transport sohasida ham Islomiy Amirlikning yutuqlari e’tiborga molikdir. Islomiy Amirlikning Jamoat ishlari vazirligi so‘nggi yillarda Afg‘onistonning temiryo‘l orqali amalga oshiriladigan eksport va import hajmi sezilarli darajada oshganini ma’lum qilgan. Bu o‘sish Afg‘oniston mintaqadagi muhim tranzit markazi sifatidagi mavqeini bosqichma-bosqich mustahkamlab borayotganini va muqobil yo‘nalishlarni kengaytirish orqali avvalgi yagona yo‘lga qaramligini kamaytirayotganini ko‘rsatadi. Hozirgi vaqtda savdo yuklari Hayraton, Oqina, Turg‘undi va Xaf–Hirot kabi turli yo‘nalishlar orqali qo‘shni davlatlarga va undan tashqariga tashilmoqda. Ushbu yo‘nalishlarning xilma-xilligi Afg‘onistonning tranzit salohiyatini mustahkamlab, mamlakatning mintaqaviy savdodagi rolini kengaytirmoqda.
Yirik mintaqaviy loyihalar borasida ham sezilarli yutuqlarga erishilgan. Turkmanistonning tabiiy gazini Afg‘oniston orqali Pokiston va Hindistonga yetkazishni maqsad qilgan TAPI loyihasi Afg‘oniston hududida amalga oshirilmoqda. Ushbu loyihaning muhim qismlari kelgusi yillarda yakunlanishi kutilmoqda. CASA-1000 loyihasi ham muhim infratuzilmaviy loyihalardan biri bo‘lib, Qirg‘iziston va Tojikistonda ishlab chiqarilgan elektr energiyasini Afg‘oniston orqali Pokistonga yetkazishni nazarda tutadi. Islomiy Amirlik ushbu loyihani mintaqaviy bog‘liqlikni mustahkamlash va Afg‘onistonning geografik joylashuvidan samarali foydalanish maqsadida amalga oshirishga intilmoqda. Bu loyihalar mamlakatga sezilarli iqtisodiy manfaatlar keltirish bilan birga, Afg‘onistonni mintaqa mamlakatlarini o‘zaro bog‘lovchi muhim bo‘g‘in sifatida ham namoyon etadi.
Yuqorida qayd etilgan barcha holatlarga qaramay, ayrim g‘arazli shaxslar, muxolif ommaviy axborot vositalari va xorijiy siyosiy doiralar Afg‘onistonning keng qamrovli aloqalarini e’tiborsiz qoldirib, mamlakat xalqaro miqyosda yakkalanib qolganini da’vo qilmoqda. Ammo savol tug‘iladi: agar Afg‘oniston haqiqatan ham xalqaro hamjamiyatdan ajralib qolgan bo‘lsa, qanday qilib ko‘plab mamlakatlar bilan faol savdo aloqalarini saqlab qolmoqda? Qanday qilib mintaqaning turli davlatlari bilan o‘nlab anglashuv memorandumlari va savdo shartnomalarini imzolashga muvaffaq bo‘lmoqda? TAPI va CASA-1000 kabi yirik loyihalar qanday qilib bir nechta mamlakat hamkorligida Afg‘oniston hududida amalga oshirilmoqda?
Afg‘onistonning xalqaro miqyosda yakkalanib qolgani haqidagi da’vo isbotlangan haqiqatdan ko‘ra, g‘arazli shaxslar va guruhlarning siyosiy qarashlarini aks ettiruvchi bir talqindir. Afg‘onistonda o‘zlarining noqonuniy manfaatlariga erisha olmaydigan ayrim shaxslar siyosiy tahlillari orqali yoki o‘zlariga qaram kishilar vositasida ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda yolg‘on ayblovlarni ilgari surish hamda voqelikni buzib ko‘rsatish bilan shug‘ullanmoqda. Biroq bu asossiz ayblovlar amaliy dalillarga mutlaqo mos kelmaydi.
Yana bir diplomatik yutuq milliy manfaatlar doirasida xalqaro tashkilotlar va yordam ko‘rsatuvchi muassasalar bilan konstruktiv aloqalar hamda hamkorlikning yo‘lga qo‘yilganidir. Islomiy Amirlik gumanitar va iqtisodiy sohalarda xalqaro hamkorlikka tayyor ekanini bir necha bor ta’kidlagan. Biroq bunday hamkorlik o‘zaro hurmat va Afg‘onistonning ichki ishlariga aralashmaslik tamoyillariga asoslanishi lozim. Ushbu prinsipial yondashuv mintaqadagi va undan tashqaridagi ko‘plab mamlakatlar tomonidan bosqichma-bosqich qabul qilinmoqda hamda kelajakda diplomatik aloqalarni yanada kengaytirish uchun zamin yaratmoqda.
Bugungi kunda Afg‘oniston muxoliflarning targ‘ibotlarida ko‘rsatilganidek, dunyo hamjamiyatidan chetda emas, balki mintaqaviy jarayonlarning markazida turibdi. Bu Islomiy Amirlikning tashqi siyosat sohasidagi puxta o‘ylangan yondashuvi, oqilona tadbirlari va mustaqil qarorlar qabul qilishi natijasida erishilgan yutuq hisoblanadi.
