Haris Obaida
857-hijriy yili, jumodul-uloning yigirmanchi kuni, milodiy 1435-yil 29-mayga to‘g‘ri kelgan seshanba kuni, tun yarimida soat birda shaharga umumiy hujum qilish buyrug‘i berildi. Mujohidlarga oldindan zarur ko‘rsatmalar berilgan edi. Osmonda “Allohu akbar! va Takbir! nidalari yangradi va Islom lashkarlari shaharning devorlari tomon harakat qildilar.
Nasroniylar orasida qo‘rquv va vahima tarqaldi; ular cherkovlarga panoh topdilar, cherkov qo‘ng‘iroqlari chalinib, misli ko‘rilmagan xavotir butun shaharni qamrab oldi. Yaxshi ishlab chiqilgan reja bo‘yicha hujum bir vaqtning o‘zida quruqlik va dengiz yo‘li bilan amalga oshirilishi kerak edi. Shahidlik shavqiga to‘lib-toshgan mujohidlar dushman tomon jasorat bilan hujum boshladilar. Ba’zi baxtli kishilar hujum boshida shiddat bilan jang qildilar va shahidlik tojini kiyib, shahid bo‘ldilar.
Hujum bir nechta yo‘nalishdan boshlangan bo‘lsa-da, asosiy e’tibor Nikos darvozasiga qaratilgan edi. Sulton Muhammad shaxsan o‘z guruhi qo‘mondonligini o‘z zimmasiga olgan edi. Usmoniylar lashkarining oldingi qismi shahar devorlari va nasroniylar qo‘shiniga o‘q va to‘plar yog‘dirdi. Dushman yuragida jasorat qolmagandi; bizansiyaliklar o‘zlarini o‘limga mahkum deb hisoblay boshladilar. Har ikki tomon fidoyilarcha jang qilar, yerni jasadlar bilan to‘ldirar edi.
Hujumchi birinchi guruh holdan toyganida, Sulton ikkinchi guruhga hujum qilish buyrug‘ini berdi. Birinchi guruh orqaga chekindi ammo shahar mudofaachilari ham nihoyatda holdan toygan edi. Sultonning yangi kuchga to‘la lashkari bo‘ron kabi dushmanga yopirildi va devorlarga yetib bordi. Musulmonlar oldindan yuzlab narvonlar tayyorlab, devorlarga tirab chiqishga harakat qilishdi lekin nasroniylar darhol ularni pastga uloqtirishdi.
Ikki tomon o‘rtasida qattiq va qonli jang kechdi. Mudofaachilar o‘z pozitsiyalarini saqlab qolishga harakat qilib, musulmonlarning devorlarga chiqishiga to‘sqinlik qilishdi. Ikki soatlik uzluksiz jangdan so‘ng Sulton Muhammad Fotih lashkarga dam olish buyrug‘ini berdi va boshqa guruhni jang maydoniga yubordi.
Bizansiyaliklar islomiy lashkar chekinmoqda deb o‘yladilar, ammo kutilmaganda boshqa qanotdan yangi kuch bilan to‘qnash kelishdi. Holdan toygan dushman yana vahimaga tushdi va yuraklariga qo‘rquv oraladi. Musulmonlar ilohiy muhabbat va qat’iy iroda bilan jang qilar ularning ruhiyati nihoyatda yuqori edi.
Dengizda ham keskin jang davom etar, har lahzada kuchayib borar edi. Nasroniylar qo‘shini parokanda bo‘ldi va turli istehkomlarda musulmonlar hujumiga duch keldi. Tong otib kun yorishgach musulmonlar dushman istehkomlarini aniq ko‘ra oldilar; hujumlar tezlashdi va g‘alaba alomatlari yuraklarda porladi.
Yana bir bor Sulton qisqa chekinish buyrug‘ini berdi, toki to‘pchilar otishni davom ettira olsin. Shahar devorlariga to‘p o‘qlari yomg‘iri yog‘dirildi. Usmoniy lashkari butun tun bedor qoldi va tahsinga loyiq jasorat va matonat ko‘rsatdi. Birozdan so‘ng to‘plarga o‘t ochishni to‘xtatish buyrug‘i berildi.
Shundan so‘ng Sulton Muhammad boshchiligidagi jasur Usmoniy lashkari shahar tomon hujumga o‘tdi va nasroniylarga uzluksiz o‘q yog‘dirdi; bu holat dushmanni bosh ko‘tarolmaydigan darajada bo‘ldi. Shu kuni Usmoniy lashkari misli ko‘rilmagan jasorat ko‘rsatdi. Uch nafar askar dushman hujumlariga qaramay devorlarga chiqishga muvaffaq bo‘ldi; ularning ba’zilari jumladan sardorlari ham shahid bo‘ldi ammo yakunda “Tobqopi” darvozasi yaqinida shaharga kirish yo‘li ochildi.
Usmoniylar bayrog‘i hilpirab ko‘tarilishi bilan lashkar orasiga yangi ruh kirdi va har bir askar shaharning fath etilishiga umid bog‘ladi. Kuchli hujum bilan dushman kuchlari parokanda qilindi va qattiq va qat’iy javob oldi.
