Ehson Arab
ISHID – kofir kuchlari uchun tajriba maydoni!
Mafkuraviy jihatdan yomon ko‘rilgan ISHID guruhi tashqi ko‘rinishda o‘zini G‘arbning dushmani va (islomiy xalifalik) da’vogari qilib ko‘rsatdi, ammo amalda G‘arb loyihalariga xizmat qiladigan vositaga aylandi. ISHIDning islom dushmanlari uchun qilgan eng muhim xizmatlaridan biri haqiqiy jang maydonini taqdim etish edi. Shu maydonda G‘arbning maxsus kuchlari va xususiy xavfsizlik kompaniyalari mashq qilish, tajriba orttirish va harbiy salohiyatini oshirish imkoniyatiga ega bo‘ldilar.
Shubhasiz, armiya, ayniqsa maxsus kuchlar uchun asosiy ehtiyojlardan biri bu amaliy jang tajribasini qo‘lga kiritishdir. Bunday tajriba mashg‘ulotlarda hosil qilinmaydi, balki faqat haqiqiy va xavfli jang maydonida olinadi. G‘arb esa o‘zining qudratli armiyalarini bunday maydonlarda ishlatish o‘rniga, ISHID sahnasidan foydalandi.
AQSh, Angliya va ayrim Yevropa davlatlarining maxsus kuchlari ISHIDga qarshi operatsiyalarda shahar jangi, notekis urush, dronlardan foydalanish va xavfli hududlarda operatsiyalarni boshqarish bo‘yicha o‘z mahoratlarini mustahkamlashdi.
OAV (terrorizmga qarshi kurash) deb reklama qilgan ko‘plab operatsiyalar aslida G‘arbning yangi taktikalarini sinash maydoni edi. Boshqacha qilib aytganda, ISHID (mashq dushmani) rolini o‘ynadi. Uning xarajatini Iroq, Suriya va boshqa mamlakatlarning mazlum xalqlari to‘ladilar, ammo foydasi G‘arb armiyalarining salohiyatini oshirishga xizmat qildi.
Muzdoor tayyorlash bilan shug‘ullanuvchi xususiy xavfsizlik kompaniyalari ham ISHIDdan eng ko‘p foyda ko‘rdilar. Bu kompaniyalar o‘z xizmatlarini davlatlarga va xalqaro tashkilotlarga sotish uchun kuchlarini haqiqiy jangda sinovdan o‘tkazilganini ko‘rsatishga muhtoj edilar. ISHID ularga eng yaxshi imkoniyatni berdi.
Ular o‘z kuchlarini haqiqiy sharoitlarda tayyorlash va ishlatish imkoniga ega bo‘ldilar. Neft inshootlarini qo‘riqlash, diplomatik karvonlarni kuzatish hujumkor operatsiyalarni o‘tkazish va kichik harbiy guruhlarni boshqarish bularning bari ISHID maydonida sinovdan o‘tdi. Bu tajribalar keyinchalik “rezume” sifatida ishlatilib, kompaniyalarga yirik global xavfsizlik shartnomalarini qo‘lga kiritishda yordam berdi.
Shu tarzda, ISHID bu kompaniyalar uchun bir turdagi dala universiteti ga aylandi. Bu yerda ISHIDning ko‘r-ko‘rona zo‘ravonligi ustoz bo‘lsa, G‘arb muzdoorlari uning shogirdlari bo‘ldi. Mintaqa xalqlari uchun faqat o‘lim va vayronagarchilikni anglatgan narsa, bu kompaniyalar uchun katta tajriba va iqtisodiy foyda manbai bo‘ldi.
Tajribaning yana bir qismi kelajak avlod muzdoorlarini tayyorlash bilan bog‘liq edi. ISHID yonida yoki bu kompaniyalar ta’siri ostida jang qilgan shaxslar keyinchalik o‘sha kompaniyalar tomonidan yollanib olindi. Minglab sobiq jangchilar xoh ISHIDdan xoh boshqa guruhlardan bo‘lsin keyinchalik Afrikada, Lotin Amerikasida yoki Yaqin Sharqda muzdoor sifatida ishlatildilar.
ISHID maydonida jangovar ko‘nikmalar, ilg‘or qurollar bilan ishlash va muhim taktikalarni o‘rgangan bu muzdoorlar keyinchalik G‘arbning boshqa loyihalarida xizmat qildilar. Shu bois ISHID faqat vaqtinchalik tahdid emas, balki G‘arb xizmatida ishlagan muzdoorlarni ishlab chiqaruvchi bir fabrika ham bo‘ldi.
Shuni ham unutmaslik kerakki G‘arb faqat harbiy qudratini mustahkamlash bilan kifoyalanmagan. ISHIDning mavjudligi mintaqada uzoq muddatli harbiy ishtirok uchun bahona bo‘ldi. Qachonki xalqlar bosqinchi kuchlarning chiqib ketishini talab qilsalar G‘arb ISHID tahdidini ko‘rsatib, o‘zining qolishini zarur qilib ko‘rsatdi. Bundan tashqari, mintaqa davlatlariga qurol sotish ham rivoj topdi. G‘arb davlatlari ISHID tahdidini kattalashtirib ko‘rsatish orqali milliardlab dollarlik qurol shartnomalarini imzolashdi.
Yana bir tomondan, G‘arb OAVlari ham ISHIDdan foyda ko‘rdilar. ISHIDning zo‘ravonlik sahnalari va ta’sirli targ‘ibotlari G‘arb OAVlari uchun tayyor ozuqa bo‘lib xizmat qildi. Bu orqali ular qo‘rquv uyg‘otib, o‘z hukumatlarining urushparast siyosatlarini oqlashdi. Demak ISHID nafaqat harbiy tajriba maydoni, balki targ‘ibot va iqtisodiy vosita ham bo‘ldi.
Xulosa qilib aytganda, agar ISHIDning mintaqadagi roliga diqqat bilan nazar tashlasak, bu yomon ko‘rilgan guruh amalda G‘arb xizmatidagi qurolga aylanganini ko‘ramiz. Uning qilgan eng muhim xizmati – maxsus kuchlar va xususiy xavfsizlik kompaniyalari uchun haqiqiy tajriba maydonini ta’minlash edi. Bu kompaniyalar keyinchalik boshqa mamlakatlarda musulmonlarning balosiga aylanishdi.
Musulmon xalqlari uchun o‘lim, qochqinlik va vayronagarchilikni anglatgan narsa, G‘arb uchun harbiy qudratni oshirish, muzdoorlarni tayyorlash va kelajak kuchlarini safarbar etish imkoniyati bo‘ldi. Natijada ISHID G‘arbning dushmani emas, balki uni kuchaytiruvchi vosita bo‘ldi mazlum xalqlarning qoni va azoblaridan qurilgan vosita, foydasi esa islom dushmanlarining qo‘liga o‘tdi.
