Iqbol Hamzah
Har bir mamlakat va tizimning yashovchanligi hamda kelajagi o‘sha mamlakatning siyosati, yondashuvi va strategiyasiga bog‘liqdir. Dunyo mamlakatlari bir-biridan farq qiladi; ba’zilari diniy, etnik yoki mafkuraviy yondashuv asosida shakllangan, boshqalari esa faqat superkuchlarning manfaat va maqsadlarini ta’minlash uchun yaratilgan shunday darajadaki, ularning xalqlari tabiiy ravishda bunga hech qanday ishtiyoq yoki muhabbatga ega emas, balki bu ishtiyoq ularga katta davlatlar tomonidan targ‘ibot orqali miyalariga singdirilgan.
Bunday mamlakatlar ya’ni dunyo superkuchlari tomonidan yaratilgan davlatlar o‘z geografik tuzilishini hukumatlari orqali saqlab turadilar, lekin hukumatlari ag‘darilsa, o‘sha mamlakatning o‘zi ham barbod bo‘lishi muqarrar bo‘ladi. Ana shunday mamlakatlardan biri Pokistondir, u hozir aynan halokat va parchalanish yoqasida turibdi.
Pokistonning qulashi uchun ochiq-oydin belgilar mavjud, men ulardan ayrimlarini batafsil tushuntiraman:
- Pokistonning siyosiy beqarorligi:
Agar bugungi Pokiston holatiga diqqat bilan qarasak, xalq, tizim va siyosiy partiyalar endi ilgari bo‘lgani kabi birlashuv uchun umumiy nuqtaga ega emasligini ko‘ramiz. Yigirma yil avval deyarli har bir pokistonlik quyidagi ikki shiorni baland ovozda aytardi: biri Sab se pehle Pakistan (Avvalo Pokiston) va ikkinchisi Pak fauj zinda bad (Pokiston armiyasi yashasin).
O‘sha paytda hech kim armiyani hatto eng oddiy tanqid bilan ham tilga olishga jur’at etmas edi. Ammo bugun Pokiston armiyasi xalq nazarida avvalgi muqaddas maqomini yo‘qotgan. Aksincha, minglab odamlar unga qarshi qurol ko‘targan, va deyarli har ikkinchi pokistonlikning fikricha, eng korrupsiyalashgan va manfaatparast insonlar bu armiyaning generallari.
Endi har bir pokistonlik biladiki, g‘arbdagi eng qimmat orollar va hashamatli to‘y mehmonxonalari armiyaning generallariga tegishli. Xalqning ko‘pchiligi armiyaning shaxsiy manfaatlari yo‘lida qurbon bo‘lishni istamaydi. Millat ongli bo‘lib, Sab se pehle Pakistan shiori faqat generallar savdo manfaatlarini himoya qilish uchun baland ko‘tarilayotganini tushunib yetdi.
Shuningdek, Pokistonning siyosiy partiyalari ham endi ilgari bo‘lgani kabi armiyaning ta’siri ostida emas. Har bir siyosiy partiya hozir mustaqil siyosiy yondashuvga ega bo‘lishi kerak, degan fikrda, va generallar xalq oldida har qanday noqonuniy harakati uchun javobgar bo‘lishi lozim, deb hisoblaydi.
Pokiston xalqining fikrlashi shunchalik uyg‘onganki, endi ular targ‘ibot shiorlariga aldanmaydi va armiyaning tahdid, zo‘ravonlik hamda zulm siyosati ta’sirida qolmaydi. Pokiston armiyasi yuz minglab yoshlarni faqat Xaybar-Paxtunxvadan, shuningdek, minglab odamlarni Balujistondan qamoqlarda ushlab turibdi, biroq xalq qo‘rqish o‘rniga qarshilikni davom ettirmoqda va ularning soni kundan-kunga ortib bormoqda.
Pokiston armiyasining haqiqiy yuzi xalq uchun ayniqsa o‘sha paytda ochildi, Imron Xon hukumati AQShning ishorasi bilan ag‘darilganida. Xalq tushundi bu armiya xalq manfaatini emas, Amerikani himoya qilmoqda. Hozirda Pokiston armiyasi millionlab tarafdorlari bo‘lgan Imron Xon partiyasini tarqatib yubordi va ko‘plab yuqori lavozimli a’zolarini hibsga oldi. Shuningdek, Panjobdagi eng kuchli partiyalardan biri bo‘lgan Tahrik-e Labbaik Pokiston ni terrorchi tashkilotlar ro‘yxatiga kiritdi.
Balujiston viloyatida, ilgari armiyaning ta’siri chuqur bo‘lmagan joyda, aholining armiyaga nisbatan ishonchsizligi endi kuchli ozodlik ruhi bilan almashdi.
Xulosa qilib aytganda, ilgari armiyaning boshqaruvi bilan saqlanib turgan Pokiston geografiyasi bugun uchta viloyatda Balujiston, Xaybar-Paxtunxva va Panjobda xalqning armiyaga nisbatan nafrati eng yuqori darajaga yetgan. Bu viloyatlar aholisi armiyaning mafkuraviy mustamlakasidan ozod bo‘lgan. Har qanday tizimning qulashi aniq bo‘ladi, agar xalq uning mafkuraviy asoratidan ozod bo‘lsa va tizim shiorlarining faqat ayrim shaxslarning shaxsiy manfaatlari uchun aytilganini anglab yetsa.
