Ajmal
Bir zamonlar aynan Rovalpindi generallari o‘zlarini mintaqa taqdirining egasi deb hisoblar edi. Ular Kobulni doimo bosim, qamal va fitnalar soyasi ostida ushlab turamiz deb o‘ylashardi. Ba’zan yo‘llarni yopishar, ba’zan savdogarlarga zarar yetkazishar, ba’zan muhojirlarni tahqirlashar, yana ba’zan esa bu mazlum yurtning tog‘lari, shaharlari va qishloqlarigacha urush alangalarini olib borishardi.
Ular Kobul har doim muhtoj bo‘lib qoladi, doimo majbur bo‘ladi va hamisha Pokiston maxfiy xizmatlari stolida turgan bir hujjat maqomida qoladi deb o‘ylashardi. Ammo tarixning xotirasi juda g‘alati bo‘ladi. Kecha bosim tugmalarini bosgan o‘sha qora qo‘llar bugun ehtiyoj sababli eshik qoqishga majbur bo‘lib qolgan. Endi o‘zini mintaqaning eng tartibli va eng qudratli harbiy tuzilmasi deb bilgan Pokiston armiyasi iqtisodiy tanazzul qo‘rquvi sabab favqulodda yig‘ilishlar, har eshikni qoqish va Kobul bilan murosa qilish harakatlari bilan band.
Tanklar, dronlar, samolyotlar va proksi urushlar tilida gapirgan o‘sha harbiy rejim bugun dollarlar, qarzlar va savdo yo‘llarining asiriga aylangan. Bu iqtisodning shunday bir qasosidirki, uni to‘p va tanklar ham to‘xtata olmaydi. Qachonki bir tizim butun strategiyasini dushmanlik, aralashuv va vayronkorlik ustiga qursa, bir kun kelib o‘sha olov albatta o‘z oyoqlari tomon qaytadi.
Pokiston yillar davomida Afg‘onistonni zaif holda ushlab turishga harakat qildi, toki o‘zining geografik ahamiyati saqlanib qolsin. Ammo endi dunyo o‘zgardi va mintaqada faqat qurol tili hukmron emas. Endilikda energetika yo‘llari, tranzit, savdo va mintaqaviy bog‘liqlik kuchning yangi mezonlariga aylangan.
Bugun Islomobod tushunib yetdiki, Kobul barqarorligisiz Markaziy Osiyoga olib boruvchi har qanday yo‘l chala bo‘lib qoladi. Mintaqaviy savdo yarim jon holatda qoladi va Islomobodning iqtisodiy kelajagi jiddiy xavflarga duch keladi. Bu faqat siyosiy o‘zgarish emas, balki butun tenglamalarning o‘zgarishidir. Kecha Pokiston generallarining bosim nishoni bo‘lgan o‘sha Kobul bugun mintaqaviy iqtisodiy yo‘laklarning markazida turibdi.
Yillar davomida qamal va sanksiyalar ostida qolgan o‘sha xalq bugun o‘z geografik qudrati sabab mintaqa hisob-kitoblarida markaziy rolga ega bo‘lib qolgan. Bu ravshan haqiqatni to‘p va tank kuchi bilan yashirib bo‘lmaydi. Ha, Afg‘oniston hanuz ko‘plab muammolarga duch kelmoqda, iqtisodi zaif, xalqaro miqyosda rasman tan olinmagan va xalqi og‘ir hayot kechirmoqda. Ammo shunga qaramay, bu yurt shunday geosiyosiy mavqega egaki, mintaqaning yirik kuchlari uni inkor eta olmaydi.
Rovalpindi generallari endi tushunib yetishdiki, Kobul roziligisiz mintaqadagi ko‘plab loyihalar yakuniga yetmaydi. Tarix bizga shuni o‘rgatadiki, boshqalarni kuydirish uchun olov yoqqanlar bir muddatdan keyin o‘sha olovning tutunini o‘zlari nafas olishga majbur bo‘ladilar. Va sabr, qurbonlik hamda qarshilikning uzoq yo‘lini bosib o‘tgan millat oxir-oqibat o‘z geografiyasi va irodasi bilan voqealar yo‘nalishini o‘zgartiradi.
Bugun mintaqa shamollari o‘zgargan va bu shamollarning ovozi Rovalpindiga shuni aytmoqda: Kobul endi faqat urush maydoni emas; Kobul endi mintaqaning kelajakdagi yangi tenglamalari yuragiga aylangan.
