Farid Afg‘on
Tarix ba’zan o‘z saboqlarini shunchalik ravshan va qonli tarzda yozadiki inson qanchalik urinmasin ularni ko‘zdan yashira olmaydi. 24-Asad (15-avgust) munosabati bilan Afg‘oniston zaminidagi siyosiy va harbiy o‘zgarishlarni tahlil qilar ekanmiz ongimiz beixtiyor mana shu asosiy savolga qaytadi: Nega ozodlik bir xalq uchun shu qadar zarur? Va nima sababdan chet elliklarning har qanday tirik jamiyat ustidan siyosiy iqtisodiy va davlat boshqaruvi jihatidan hukmronligi halokatli zahardan kam emas?
Bu savolga javob berish uchun nazariy bahslarga hojat yo‘q. 2015-yil 3-oktabrda Qunduzda yuz bergan qonli voqeani eslashning o‘zi kifoya. O‘sha qorong‘i tunda butun shahar urush dahshati ostida qolgan bir paytda, Chegara bilmas shifokorlar (MSF) shifoxonasi begunoh insonlar uchun yagona panoh edi. Ammo AQShning AC-130 harbiy samolyoti ushbu shifoxonani bombardimon qila boshlaganida, binoga o‘rnatilgan xalqaro belgilar ham, binoning barcha qismlarini aniq ko‘rsatib turgan hujjat va ma’lumotlar ham hech qanday naf bermadi.
Bombardimon bir soat davom etdi. Operatsiya xonalarida behush yotgan bemorlar o‘sha joyning o‘zida yonib kulga aylandi. Qochishga urinayotgan shifokorlar ustiga esa osmondan olov yog‘ildi. Shundan so‘ng 47 nafar insonning halok bo‘lishi shunchaki «texnik xato» deb baholandi va ish yopildi.
Bu alamli hodisa shunchaki tasodifiy voqea yoki harbiy xato emas, balki hokimiyat jilovi chet elliklar qo‘lida bo‘lganida ular uchun hukmronlik ostidagi xalqning qoni qanchalik qadrsiz bo‘lishi mumkinligini yaqqol namoyon etgan voqea edi. Qachonki xorijiy kuch biror mamlakat ustidan iqtisodiy, siyosiy yoki harbiy ustunlikka ega bo‘lsa u o‘z manfaatlarini taraqqiyot va demokratiya kabi jozibador shiorlar ortiga yashirishi mumkin. Bunday hukmronlikning eng katta zarari esa mazlum va qaram xalqning izzati obro‘si hamda insoniy huquqlari o‘z qadrini yo‘qotishidir.
Islomiy nuqtayi nazar buni ochiq rad etadi: musulmon jamiyatlari o‘z qarorlarini qabul qilish iqtisodiyoti va davlat boshqaruvi masalalarida g‘ayriislomiy yoki begona kuchlarning yordam va himoyasiga muhtoj bo‘lishi kerak emas. Qur’on va sunnatning asosiy maqsadlaridan biri insonni begonalarga qaramlik va ruhiy qullikdan ozod etish hamda unga izzat va o‘zini o‘zi ta’minlash asosida hayot kechirish imkonini yaratishdir.
Chet elliklarning siyosiy hukmronligi musulmon xalqining o‘z ustuvor yo‘nalishlarini belgilash huquqidan mahrum qiladi. Iqtisodiy hukmronlik esa uni jahon bozorlari va qarzlar tizimiga shu darajada bog‘lab qo‘yishi mumkinki, bu qaramlikdan chiqish nihoyatda mushkul bo‘lib qoladi.
Biror mamlakat iqtisodiy va siyosiy qarorlarida to‘liq mustaqillikka ega bo‘lmaguncha, uning dini, madaniyati va kelajak avlodlari hech qachon to‘liq himoyalangan bo‘la olmaydi. 24-Asad shunchaki AQShning harbiy mag‘lubiyati va mamlakatdan chiqib ketgan kuni emas, balki ozodlikning o‘rnini hech narsa bosa olmasligini anglatgan g‘oyaning g‘alaba kuni hamdir.
Bu kun bizga shuni o‘rgatadiki, xorijiy kuchlar soyasida qo‘lga kiritilgan yuzaki osoyishtalik qisqa muddatli sarob bo‘lib, oxir-oqibat Qunduz fojiasi kabi dahshatli fojealarga olib kelishi mumkin.
Haqiqiy ozodlikning maqsadi faqat xorijiy kuchlarni mamlakatdan chiqarib yuborishdan iborat emas. Balki o‘z oyoqlari ustida turish, kuchli, adolatli va o‘zini o‘zi ta’minlay oladigan tizim barpo etishdir. Shunday tizim bo‘lishi kerakki, hech bir xorijiy kuch yana unga aralashishga jur’at eta olmasin.
Xalqlar begonalarning marhamati va himoyasiga suyanib yashash orqali hech qachon haqiqiy taraqqiyotga erisha olmaydi. Ularning barqarorligi va izzati faqat ozodlik, mustaqillik, o‘z qadrini bilish va o‘z tamoyillariga sodiqlikdadir.
