Ehson
Janubiy Osiyoning notinch va inqirozga yuz tutgan mintaqasida Pokistonning harbiy rejimi yana avval ham o‘ziga sharmandalik va beqarorlikdan boshqa hech qanday natija keltirmagan eski va xavfli usulga murojaat qilmoqda. Bu proksi guruhlar va yollanma qurolli kuchlardan foydalanish siyosatidir. Ammo bu safar uning nishoni faqat muayyan siyosiy yoki etnik guruh emas, balki Pokistonning o‘z barqarorligi va kelajagi hamdir.
Bir paytlar Afg‘onistonda bosqinchi kuchlarning mahalliy yollanma kuchlari sifatida faoliyat yuritgan sobiq arbakiylar bugun Balujiston va boshqa hududlarda qayta jamlanmoqda. Ular nafaqat qo‘shni davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni yanada keskinlashtirmoqda, balki Islomoboddagi siyosiy barqarorlik poydevoriga ham zarba bermoqda. Pokiston armiyasi ushbu xavfli o‘yinga kirishish orqali ertaga o‘zining ham boshiga tushadigan yangi inqirozning asoslarini yaratmoqda.
O‘tmishi Afg‘oniston xalqiga qarshi zo‘ravonlik, tartibsizlik va jinoyatlar bilan to‘la bo‘lgan ushbu arbakiylar bugun Pokiston harbiy razvedkasining ochiq ko‘magi ostida Balujistonga joylashtirilgan. Tarqalgan hisobotlarga ko‘ra, hech qanday qonun va mas’uliyatni tan olmaydigan, hatto o‘z kuchining eng yuqori davrida ham biror qonuniy idoraga bo‘ysunmagan, faqat qurol va talonchilik orqali yashagan ushbu qurolli shaxslar endilikda diniy madrasalar va aholi yashash hududlariga joylashtirilgan. Ular Islomobodning strategik manfaatlari nomi ostida mintaqa aholisining joniga, mol-mulkiga va xavfsizligiga tajovuz qilmoqda.
Ko‘p yillardan buyon o‘zining asosiy huquqlarini talab qilib kelayotgan baluj xalqi endi ikki karra zulmga duch kelmoqda. Bir tomondan davlatning bosimi, ikkinchi tomondan esa aynan shu davlat qo‘llab-quvvatlayotgan yollanma guruhlarning vahshiyligi. Ushbu guruhlar odam o‘g‘irlash, nishonli suiqasdlar va shafqatsiz kaltaklash kabi jinoyatlarni sodir etmoqda.
Ammo bu loyiha faqat aholini bostirishga qaratilgan xavfsizlik rejasi emas, balki xavfli etnik fitnaning ham bir qismidir. Pokistonning harbiy rejimi arbakiylarni balujlar va pushtunlarga qarshi qo‘llash orqali ongli ravishda mintaqaning ikki yirik xalqi o‘rtasida nifoq va adovat olovini yoqishga urinmoqda. Mahalliy aholi orasida qo‘rquv va vahima uyg‘otish uchun begona va nafrat uyg‘otuvchi qurolli guruhlardan foydalanish, keyin esa bu jinoyatlarni boshqa etnik guruhlar zimmasiga yuklash siyosiy kelishmovchiliklarni etnik mojaroga aylantirishga qaratilgan eski va sinalgan usuldir.
Shu tariqa Pokistonning harbiy rejimi o‘zining muvaffaqiyatsiz siyosatidan kelib chiqqan xalq noroziligini etnik adovatga aylantirishga urinmoqda. Ammo tarix ko‘p bor isbotlaganki, bunday eskirgan fitnalar oxir-oqibat ularni ishlab chiqqanlarning o‘ziga qarshi qaytadi. Eng e’tiborga molik jihati shundaki, Pokistonning tanazzul urug‘i ham aynan shu reja bag‘rida ekilmoqda. Chunki uzoq yillik qonunbuzarlik va davlat hokimiyatiga bo‘ysunmaslik tajribasiga ega bo‘lgan bu tartibsiz va korrupsiyaga botgan unsurlar hech qachon itoatkor va nazorat ostida qoladigan kuch bo‘lib qolmaydi.
Afg‘onistonda tartibsizlik va xavfsizliksiz muhitdan boshqa hech narsa qoldirmagan bu guruhlar Balujistonda ham xuddi shu manzarani takrorlaydi. Ularning faoliyatining kengayishi uzoq muddatli beqarorlikni, uyushgan jinoyatchilikning kuchayishini va davlat hokimiyatining zaiflashishini keltirib chiqaradi. Balujiston xalqining so‘nggi norozilik namoyishlari hamda asosiy avtomobil yo‘llarining yopilishi kelajakda yanada og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan katta inqirozning dastlabki belgilaridir.
Bugun ushbu yollanma kuchlarni o‘z xalqiga qarshi ishlatayotgan Pokiston rasmiylari ertaga o‘z qo‘llari bilan yuzaga keltirgan bo‘ron qarshisida ojiz qoladilar. Pokiston armiyasining bu korrupsiyalashgan va jinoyatchi guruhlar bilan hamkorligi mamlakat uchun siyosiy yakkalanishning kuchayishi, iqtisodiy beqarorlikning chuqurlashishi va xalq ishonchining yo‘qolishidan boshqa natija bermaydi.
Aslida esa Pokiston o‘zining qo‘g‘irchoq guruhlariga tayanib, portlashi aynan mamlakat ichida yuz beradigan vaqtli bomba ni yasamoqda. Bugun Balujiston va Afg‘oniston xalqiga qarshi qo‘llanayotgan ushbu arbakiylar ertaga nazoratdan chiqqan qurolli guruhlarga aylanib, butun mintaqa barqarorligiga jiddiy tahdid soladilar.
Tarix har doim harbiy rejimlarga bitta haqiqatni ko‘rsatib kelgan: terrorizm va proksi guruhlarni qo‘llab-quvvatlash oxir-oqibat o‘sha homiylarning o‘ziga qarshi qaytadi.
Bugungi arbakiylar Pokistonning ertangi muqarrar inqirozidir.
