Rafiq
Inson fitratining asosiy tamoyili shundan iboratki muammo va kelishmovchiliklar ezgu niyat muloqot hamda o‘zaro anglashuv orqali hal etilishi kerak. Pokistonning bugungi vaziyati ham har qachongidan ko‘ra ana shunday yondashuvga muhtoj. Biroq bu mamlakatda ezgu niyat yovuz maqsadlar va tashqi fitnalar qurboniga aylangan. Ayrim tovlamachi shaxslar hamda qaram kuchlar hokimiyat tuzilmasidagi doiralar bilan birgalikda, nafaqat xavfsizlik inqirozini bartaraf etishga intilmayapti, balki uni Pokiston chegaralaridan tashqariga chiqarib, butun mintaqaga yoymoqda. Har biri alohida vazifalarni ko‘zlayotgan bu oqimlar manfaatlar to‘qnashuvi oqibatida shunday vaziyatni yuzaga keltirdiki kecha o‘zlari yaratgan siyosat bugun o‘zlariga tahdidga aylandi va erishgan natijalari ularning mavjudligiga muammoga aylanishiga sabab bo‘ldi.
Pokiston harbiy rejimining tuzilmasi arbakiy tamoyili asosida shakllangan. Hindiston mustamlakasiga qarshi musulmonlarning jihodiy qo‘zg‘oloni avjiga chiqqan va Hindiston hududining katta qismi fath etilish arafasida turgan davrda, Britaniya mustamlakachilari hozirgi Pokiston hududining turli joylaridan arbakiyga o‘xshash yarim harbiy kuch tuzdilar. Bu kuch bir yil ichida shunchalik ko‘p zo‘ravonlik, qirg‘in va vayronagarchilik sodir etdiki, tarix ularning barchasini to‘liq qayd eta olmadi. Keyinchalik aynan shu kuch o‘sha tajriba asosida armiya sifatida qayta tashkil etildi va bugungi kungacha o‘sha mafkura hamda uslub uning tuzilmasida saqlanib qolgan.
E’tiborga molik jihat shundaki, Pokiston harbiy rejimi o‘z maqsadlarini amalga oshirish uchun arbakiy guruhlari va ISHID dan foydalanmoqda. Buning salbiy oqibatlari nafaqat Pokistonning o‘ziga balki butun mintaqa davlatlariga ham ta’sir ko‘rsatmoqda. Savol tug‘iladi: bu harbiy rejim ana shunday siyosat orqali amalda mintaqa davlatlariga qarshi dushmanlik yo‘lidan ketmoqdami yoki bundan ham yashirinroq maqsadlarni ko‘zlamoqdami?
Pokistonning uch viloyatida qurolli qarshiliklarning kuchayishi mamlakatni keng qamrovli inqiroz yoqasiga olib keldi. Shunga qaramay harbiy rejim va unga aloqador doiralar xalqlar hamda qavmlarning qonuniy talablarini hal etish o‘rniga nifoq fitna va inqirozga asoslangan siyosatlarni ishlab chiqish va amalga oshirish bilan shug‘ullanmoqda. O‘nlab yillar davomida xalq noroziliklari tobora kuchayib bormoqda ammo armiya bunga javoban shunday yo‘llarni tanladiki natijada turli qavmlar nafaqat hukumat bilan balki o‘zaro ichki mojarolarga ham tortildi. Armiya qo‘llab-quvvatlaydigan ba’zan tinchlik tarafdorlari yoki xalq huquqlari himoyachilari sifatida tanishtiriladigan guruhlar amalda Pokiston jamiyatini siyosiy va mafkuraviy jihatdan parchalab yubordi.
Bundan tashqari ISHID jangarilarini tayyorlash va sobiq arbakiylardan iborat shar va fasod guruhlarini tashkil etish Pokiston harbiy rejimining asosiy vositalaridan biriga aylangan. Bu vositalar xalqni bostirish va mintaqa davlatlariga bosim o‘tkazish uchun ishlatilmoqda. Holbuki, mintaqa davlatlari o‘zaro munosabatlarini yaxshi qo‘shnichilik, ishonch va konstruktiv hamkorlik asosida qurishi lozim. Ammo Pokiston harbiy rejimi mutlaqo boshqa yo‘lni tanlagan. U hanuz eski ta’sir o‘tkazish, hukmronlik va bosim siyosatini davom ettirib, tartibsizlik va ekstremistik guruhlarni o‘z hokimiyatini saqlab qolish vositasi deb biladi. ISHID ni tayyorlash shuningdek Tehrik-i Tolibon Pokiston (TTP) balujlar Afg‘oniston va boshqa mintaqa davlatlariga qarshi arbakiylar hamda boshqa qurolli guruhlarni qo‘llab-quvvatlash bu siyosatning yaqqol misollaridir.
Mintaqa davlatlari arbakiy guruhlari va shar hamda fasod unsurlarini ham ISHID singari mintaqa xavfsizligi uchun jiddiy tahdid deb baholashlari va o‘tmishdagi achchiq tajribalar takrorlanishining oldini olishlari kerak. Bir vaqtlar ISHID faqat Afg‘oniston va Pokiston uchun xavf deb hisoblangan edi. Ammo so‘nggi ikki yil ichida Tojikiston, Rossiya va Turkiyada yuz bergan qonli voqealar bu guruhning keng ko‘lamli va transmilliy tahdid ekanini namoyon qildi.
Bugungi kunda ham arbakiylar va shar hamda fasod guruhlari butun mintaqa uchun umumiy xavf hisoblanadi. Chunki Pokiston rejimi va turli mamlakatlarda faoliyat yuritayotgan unga aloqador tarmoqlarning rejalari faqat Afg‘oniston va Pokiston bilan cheklanmaydi, balki avvalgidek butun mintaqaning xavfsizligi va barqarorligini nishonga oladi. Shu bois mintaqa davlatlari bu umumiy tahdidga jiddiy yondashib, profilaktik choralarni kuchaytirishi va Pokiston harbiy doiralarini bunday guruhlarning kengayishi hamda qayta tiklanishiga yo‘l qo‘ymaslik haqida qat’iy ogohlantirishi zarur. Agar bu harbiy doiralar o‘z hukmronligini nifoq, fitna va inqiroz yaratishda ko‘rayotgan bo‘lsa, hech bo‘lmaganda bunday siyosatni o‘z chegaralari doirasida saqlasin va boshqa mintaqa davlatlarining huquqi hamda suverenitetini hurmat qilsin.
