Valid Viyor
Fath kuni — 24-Asadning mazmun-mohiyati va madaniy ildizlari haqida so‘z yuritishdan avval qisqacha muqaddima sifatida ushbu muhim kunning siyosiy va strategik jihatlariga ham to‘xtalib o‘tish lozim. Butun dunyoga ayonki 24-Asad Afg‘onistonning zamonaviy tarixidagi oddiy kun emas. Bu sana faqat Afg‘oniston bilan bog‘liq bo‘lib qolmay balki dunyo taqdiriga xususan NATO va AQShning siyosiy-harbiy tarixiga ham chambarchas bog‘langan.
Qariyb yigirma besh yil avval AQSh va unga hamroh bo‘lgan harbiy koalitsiyalar Afg‘onistonni bosib olish uchun ittifoq tuzgan paytda mamlakatimiz hech bir davlatga tahdid solmagan va 11-sentabr voqealariga ham aloqador emas edi. Ammo asl haqiqat shundan iborat ediki Afg‘onistondagi ichki urushlarga barham bergan Islomiy Amirlik G‘arb va Amerika boshchiligidagi koalitsiya uchun maqbul emas edi. O‘zining islomiy qadriyatlariga tayangan ushbu sof islomiy tuzum mintaqa va dunyodagi boshqa islomiy davlatlar orasida o‘ziga xos namuna edi.
Boshqa tomondan g‘arazli razvedka tashkilotlari va islomga qarshi kuchlar Islomiy Amirlikning islomiy qadriyatlarga sodiqligi uni Afg‘oniston va mintaqada kuchli bir davlatga aylantirishini yaxshi anglar edilar. Bunday holatda esa uning ta’siri va nufuzining kengayishiga to‘sqinlik qilish ular uchun nihoyatda mushkul bo‘lar edi. O‘sha paytdagi AQSh prezidenti va zamonaviy davrdagi salib yurishlarining tashabbuskori Jorj Bush: Yo biz bilan bo‘ling yo bizga qarshi; uchinchi yo‘l yo‘q deb e’lon qilgan edi.
Ana shu bayonotlardan kelib chiqib, endi mavzuning asl mohiyatiga murojaat qilamiz. Har qanday kurash g‘alaba va muvaffaqiyatga erishish maqsadida olib boriladi va uning qo‘lga kiritgan natijalari jamiyatning kelajak yo‘lini belgilaydi. Islomiy Amirlikning yigirma yillik kurashi faqat harbiy harakatlardan iborat emas, balki ildizlari xalqning hayoti, madaniyati va kundalik turmushi bilan chambarchas bog‘langan milliy harakat edi.
Bu kurashning ham islomiy, ham afg‘oniy xususiyat kasb etishining sababi shundaki, xalq o‘z uylari, do‘konlari, mablag‘lari va barcha imkoniyatlarini bosqinchilikka qarshi kurashayotgan mujohidlar ixtiyoriga topshirdi. Agar xalqning bunday keng ko‘lamli ko‘magi bo‘lmaganida, imkoniyati va qurol-aslahasi cheklangan jangchilarning dunyodagi eng qudratli davlatlardan biriga qarshi kurashda g‘alaba qozonishi deyarli imkonsiz edi.
Bunga qarama-qarshi ravishda, yigirma yillik bosqinchilikning ichki va tashqi homiylari mag‘lubiyatining asosiy sirlaridan biri shundaki, ularning hokimiyati va tuzumi bizning zaminimiz hamda madaniyatimizda ildiz otmagan edi. Ular o‘z hukmronligini davom ettirish uchun hech bir jihatdan xalq ko‘z o‘ngida qonuniy va maqbul bir tasavvur yarata olmadilar. Shu bois ular xalq nazarida begona bo‘lib qoldilar.
AQSh va NATO kuchlariga tayanib G‘arbdan olib kelingan amaldorlarning tili, urf-odatlari, muomala madaniyati, xatti-harakatlari va boshqa madaniy xususiyatlari hech qachon oddiy va mazlum afg‘on xalqining hayoti hamda o‘zligining bir qismiga aylana olmadi. Ularning deyarli barcha jihatlari xalq uchun begona edi va milliy-madaniy qadriyatlarimiz bilan uyg‘unlashmas edi.
Hatto bolalar ham ularning harbiylaridan qo‘rqib, ulardan qochardilar. Masjidlar, do‘konlar, janoza marosimlari va to‘ylar bombardimon qilinar, bosqinchilar esa bunday joylarni o‘zlariga qarshi kuchlar to‘planadigan va faoliyat yuritadigan maskanlar deb tasavvur qilardilar. Ko‘plab holatlarda erkaklarni tahqirlovchi va uyatli tarzda tintuv qilish bilan bir qatorda, afg‘on ayollarining ham tintuv qilingani qayd etilgan va bu holat keng jamoatchilikning keskin noroziligiga sabab bo‘lgan.
Ammo bu norozilik oddiy va uyg‘oq afg‘on xalqining munosabati edi; bosqinchi kuchlar o‘zlari bilan olib yurgan va keyinchalik xalq qarshisida qalqon sifatida foydalangan yollanma kuchlar va qo‘g‘irchoqlarning munosabati emas edi.
Bu kun uchun qancha o‘q uzilib, miltiqlar ovoz bergan bo‘lsa, shuncha qalam ham harakatga keldi. Minbarlar, nutqlar va ommaviy nashrlar ham xuddi shunday jonlandi. Ozodlik va mustaqil hayot taronalari yangradi. Ko‘p hollarda bunday taronalarning ta’siri miltiq va o‘q ovozidan ham kuchliroq va uzoqroq yetib bordi.
Bugun Fath kuni arafasida turgan ekanmiz, bu sanani shunchaki marosimiy tarzda va nomigagina nishonlash bilan cheklanib qolmasligimiz kerak. Aksincha, undan keng miqyosda madaniy jihatdan foydalanish, uni madaniy faoliyatni kuchaytirish va milliy birlikni yanada mustahkamlash ramziga aylantirish lozim.
Bu oddiy kun emas. U faqat Afg‘oniston tarixiga oid bir qahramonlik yoki tarixiy voqea ham emas. Balki NATO, AQSh va ularning mintaqadagi ittifoqchilarining barcha harbiy-siyosiy strategiyalariga jiddiy sinov bo‘lgan, ilhom baxsh etuvchi tarixiy kundir. Bu voqea shuni isbotladiki, tuzumlar faqat harbiy yordam bilan emas, balki xalqning qo‘llab-quvvatlashi va haqiqiy hokimiyat orqali saqlanib qoladi.
Ushbu tarixiy voqeaning qanday yuz bergani, uning turli qirralari va erishilgan natijalarni qanday saqlab qolish mumkinligini o‘rganish uchun oddiy maqtov va marosimiy tantanalardan ko‘ra ilmiy munozaralar, seminarlar va konferensiyalar tashkil etish zarur. Bu borada ilmiy tadqiqotlar, dissertatsiyalar va ixtisoslashgan maqolalar nashr etilishi kerak. Shunda, bir tomondan, jamoatchilik ongini yaxshiroq xabardor qilish uchun imkoniyat yaratilsa, ikkinchi tomondan, ushbu materiallar yozma manba sifatida kelajak avlodlar uchun tarixiy meros bo‘lib qoladi.
Bu kun faqat hissiy xotiralar, esdaliklar va o‘zini ko‘rsatish bilan cheklanib qolmasligi kerak. Balki milliy huquq va yutuqlarni asrab-avaylash hamda davom ettirish bilan bog‘liq holda maktablar, madrasalar va universitetlarda amaliy uchrashuvlar, ilmiy suhbatlar va tahliliy munozaralar orqali munosib tarzda yodga olinishi va nishonlanishi lozim.
Shuningdek, harbiy strategiya, iqtisodiy tashabbuslar, tarixiy muammolar, siyosiy tafakkur, tashqi siyosat va ijobiy diplomatiyaga tayangan holda, hatto xalqaro tillarda ham mintaqa va jahon davlatlariga Afg‘oniston boshqalarning siyosiy o‘yinlari va raqobatlari maydoni emasligini, balki o‘zaro hurmatga asoslangan barqarorlik va hamkorlik markazi ekanini tushuntirish va qabul qildirish lozim.
Kimki ushbu chegaralardan oshib, Afg‘onistonning mustaqilligi va milliy irodasiga tajovuz qilsa, uning oqibati 24-Asad bo‘ladi. Zero, afg‘on xalqi hech qachon boshqalarning hukmronligi va buyruqlari ostida yashay olmaydi.
