Farid Afg‘on
Pokiston Islomiy Amirlikni o‘z farzandlarini harbiy muhit va jihodiy tafakkurga yo‘naltirmoqda deb ayblamoqda. Tashqi ko‘rinishda bu noo‘rin shov-shuv bolalarni himoya qilish kabi jozibador bahona ostida ko‘tarilmoqda. Ammo Ravolpindining bu shov-shuviga uning o‘z faoliyati ko‘zgusida nazar tashlansa haqiqat ayon bo‘ladi. Bu ish hech qanday xalqaro tamoyil yoki axloqiy qadriyatlarga rioya qilish emas balki Afg‘oniston Islomiy Amirligiga nisbatan adovat va mutlaq qarshilikning yangi sahifasidir.
Agar Afg‘onistonda yosh bolalar harbiy kiyimda biror yig‘ilish yoki ta’lim muassasasida ishtirok etsa o‘z mamlakatining mudofaa mas’uliyatlari haqida so‘zlarni eshitsa va kelajakda o‘z islomiy mamlakatining qo‘riqchisi bo‘lishga qaror qilsa Pokiston armiyasining media va diplomatik mashinasi darhol ishga tushadi. To‘satdan bu ish xalqaro jinoyat va harbiy tafakkurni shakllantirish deb ataladi hamda butun dunyo bo‘ylab bu haqda shov-shuv ko‘tariladi.
Ammo o‘zini mazlum qilib ko‘rsatayotgan Ravolpindidagi hukmron harbiy doiraga bir marta shunday savol berish kerak: Agar islomiy mamlakatni himoya qilish va mudofaa qilish ruhini bolalar orasida shakllantirish jinoyat bo‘lsa unda Pokiston armiyasi o‘zi bu jinoyatdan qanday qilib oqlanadi? Pokiston armiyasi o‘nlab yillardan buyon begunoh pokistonlik bolalarni harbiy bazalar va o‘zining harbiy paradlariga olib boradi ularga harbiy kiyim kiydiradi ular uchun jangovar qo‘shiqlar ijro etadi va mamlakat mudofaasi nomi ostida ularga harbiylik ruhini singdiradi. Pokistonning o‘nlab kadet kollejlari va harbiy maktablari tizimi aynan bolalarni yoshligidan harbiy muhit bilan bog‘lash tamoyiliga asoslangan.
Agar Ravolpindi soyasida bolalarning harbiy kiyim kiyishi vatanparvarlik va milliy ong bo‘lsa unda Hindu Kush mintaqasida afg‘on bolalarining o‘z chegaralari va dinini himoya qilish haqida gapirishi qanday qilib birdaniga ekstremizm ga aylanadi? Butun dunyoning barcha axloqiy tamoyillari va qonunlari Ravolpindining istagiga ko‘ra badnom qilinadimi? Pokiston armiyasining asosiy muammosi Islomiy Amirlik bilan bog‘liq!
Agar diqqat bilan qarasak asosiy muammo harbiy kiyim yoki afg‘on bolalarining tarbiyasi emas. Asosiy masala Afg‘oniston o‘z farzandlarini mustaqil islomiy tuzum soyasida tarbiyalayotganidadir. Islomda tarbiya bola balog‘at yoshiga yetgandan keyin yoki zamonaviy demokratiya mezonlariga ko‘ra o‘n olti yoshga to‘lgandan keyin boshlanmaydi. Balki bolalikdan uning ongiga axloq, ibodat va ijtimoiy mas’uliyat urug‘lari ekiladi. Xuddi bolaga yetti yoshida namoz o‘qish buyurilgani kabi jamiyat va Islomni himoya qilishdagi asosiy mas’uliyat tuyg‘usi ham unda shakllantiriladi.
Agar Pokistonning ta’lim tizimi o‘z bolalariga: Katta bo‘lganingizda armiyada yoki boshqa xavfsizlik tashkilotlarida mamlakatingizni himoya qilasiz deb aytish huquqiga ega bo‘lsa unda afg‘on bolasi o‘z dini qadriyatlari va mamlakatini himoya qilish haqida gapirsa unga jinoyatchi tafakkurni shakllantirish degan tamg‘a yopishtirish Ravolpindining g‘arazli fikrlashidan boshqa narsa emas. Agar bola ongida mudofaa ruhini uyg‘otish xalqaro jinoyat bo‘lsa unda dunyodagi har qanday harbiy tizim o‘z ta’limiy tuzilmalarini tugatishga majbur bo‘ladi.
Tarbiya bilan bolalarni amaliy harbiy faoliyatga jalb etish o‘rtasida yaqqol farq mavjud. Islomiy Amirlik hech qachon biror bolani qurolli amaliyot yoki haqiqiy urushda ishlatmagan. Agar Islomobod buning aksini ko‘rsatuvchi dalilga ega bo‘lsa uni dunyoga taqdim etsin. Ayrim harbiy tadbirlarda Kobuldagi bolalarni ko‘rishning o‘zi va ularga urush jinoyati degan tamg‘a yopishtirish siyosiy qabih narrativdan boshqa narsa emas.
Tarixiy misollar haqida gapirganda, Badr jangida Abu Jahlning qotillari bo‘lgan Hazrati Muoz va Hazrati Muavviz ibn Afro roziyallohu anhumoning yosh bo‘lishlariga qaramay jangda qatnashganlari Islomning buyuk mudofaa tarixining bir qismidir. Bu holat yosh bo‘lish bilan milliy mas’uliyat o‘rtasidagi munosabatni faqat zamonaviy G‘arb yoki Pokistonning siyosiy nuqtayi nazaridan tushunib bo‘lmasligini ko‘rsatadi. Islomobod harbiy rahbariyatining muqaddas jihod so‘zining o‘zidan qo‘rqishi ularning siyosiy qo‘rquvini ifodalaydi.
Pokiston armiyasining ziddiyatlarga boy va achchiq tarixi bor! Pokiston armiyasining bu shov-shuvlari qichqiriqlari va dod-faryodlari uning o‘zining dog‘li o‘tmishi qarshisiga qo‘yilganda kulgili tomoshaga aylanadi. Peshovardagi APS maktabi fojiasi kabi og‘riqli voqealardan keyin Pokiston armiyasining o‘zi ushbu ta’lim tizimi va bolalardan o‘zining mudofaa narrativini keng targ‘ib qilishda foydalandi. Bolalar uchun jangovar qo‘shiqlar ijro etildi harbiy targ‘ibot filmlarida ularga rollar berildi va maktab o‘quvchilari Bangladeshda mag‘lubiyatga uchragan armiyani qo‘llab-quvvatlovchi narrativning targ‘ibotchilariga aylantirildi.
Demak savol shuki: Ravolpindining istagiga ko‘ra mamlakatni himoya qilish ni o‘rgatish halol ammo afg‘on bolalarining o‘z mamlakatini himoya qilish haqida gapirishi harom hisoblanadimi?
Pokiston armiyasining asl qiyofasi AQShga yordam ko‘rsatish va unga turli imkoniyatlar yaratish bilan bog‘liq qora tarix sabab yanada xiralashgan. Ravolpindining Afg‘onistonga nisbatan so‘nggi pozitsiyasini shunchaki diplomatik norozilik deb hisoblash voqelikdan bexabarlikdir. Aslida bu Afg‘onistonni yana bir bor xalqaro miqyosda badnom qilish va uni strategik tahdid sifatida ko‘rsatishga qaratilgan qo‘rqinchli aldamchi va ikkiyuzlamachi moliyaviy fitnadir.
Pokiston tomonidan tarbiyalangan va qo‘llab-quvvatlangan doiralar xalqaro hamjamiyatni Afg‘onistonda ekstremizm yetishtiruvchi markazlar faoliyat yuritayotganiga ishontirishga urinmoqda. Maqsad 11-sentabr voqealaridan keyingi davrga o‘xshab Afg‘onistonga qarshi har qanday tashqi yoki harbiy harakat uchun dunyo oldida bahona yaratishdir. Bu yerda Pokiston armiyasining strategik roli haqida ochiq va jiddiy savol berish juda zarur: Pokiston haqiqatan ham afg‘on bolalarining huquqlariga ahamiyat beradimi? Hech qachon!
Tarix guvohki, o‘tmishda xalqaro kuchlar Afg‘oniston zaminini vayron qilish uchun urush olovini yoqish rejalarini tuzgan har safar aynan Pokiston armiyasi va uning razvedka tashkilotlari Amerika bombardimonchi samolyotlariga havo yo‘llari, logistika yordami va razvedka imkoniyatlarini taqdim etgan. Afg‘on bolalarining boshiga bomba yog‘dirish uchun baza va imkoniyatlar yaratgan o‘sha armiya bugun o‘zini afg‘on bolalari huquqlarining himoyachisi sifatida ko‘rsatmoqda.
Bugun Afg‘oniston xalqi islomiy tuzum soyasida erkinlik va mustaqillik bilan yashayotgan bir paytda Pokiston yana o‘sha eski o‘yinni boshladi. Maqsad mintaqadagi harbiy-sanoat tuzilmasini moliyalashtirish va xorijiy yordamlar qisqarayotgan bir sharoitda ularni yana olish yo‘llarini ochishdir.
Haq gap achchiqdir!
Islomobod va Ravolpindi Afg‘onistonga qarshi zahar sochishdan oldin o‘zlariga nazar tashlashlari kerak. Ular ta’lim muassasalari harbiy akademiyalar va bolalarni harbiylashtirish jarayoniga jalb qiluvchi dasturlar oldida javob berishlari lozim.
Agar o‘z mamlakatingizda Vatanni himoya qilish g‘oyasi vatanparvarlik hisoblanar ekan unda Dyurand chizig‘ining bu tomonidagi ayni holatni ekstremizm deb atashga jur’at etmang. Agar haqiqatan vijdoningiz uyg‘ongan va sizning tamoyilingiz bolalarni harbiy muhitdan uzoq tutish bo‘lsa unda avvalo shu qoidani o‘z mamlakatingizda va kadet kollejlaringizda joriy qiling.
Aks holda dunyo quyidagi achchiq savollarni berishga to‘la haqlidir:
1. Ravolpindi siyosatchilari haqiqatan ham bolalarning kelajagidan xavotirdami yoki afg‘on bolalarining mustaqil tarbiyalanayotgani ularning tunlari uyqusini o‘g‘irlayaptimi?
2. Ularning noroziligi bolalar tarbiyasigami yoki Afg‘oniston sizlarning qo‘g‘irchog‘ingizga aylanish o‘rniga o‘zining mustaqil islomiy qadriyatlari asosida rivojlanayotganigami?
3. Eng muhimi Pokiston armiyasi uchun vatanparvarlik bo‘lgan ayni amal qanday qilib Afg‘oniston xalqi uchun terrorizm ga aylanadi?
4. Bundan ham muhimi, Pokiston armiyasining Afg‘onistonga qarshi narratividan maqsad yana bir bor xalqaro kuchlarga mintaqaga aralashish uchun bahona yaratish, mujohidlarni Islom dushmanlarining qo‘liga topshirish va Afiya Siddiqiy kabi onalar va opa-singillarni sotish orqali dollar orttirish hamda foydali imkoniyatlar yaratish tarixini takrorlashmi?
Pokiston armiyasi bu ikki xil mezonni bartaraf etmaguncha uning har qanday noroziligi siyosiy riyokorlik ikkiyuzlamachilik va insoniyat hamda Islom dushmanlari tomonidan Afg‘onistonga qarshi urush olovini yanada avj oldirishga qaratilgan aldovkorona urinish sifatida qaraladi.
