Nabaviy axloq va Yusuf alayhissalomga xos go‘zallik sohibi bo‘lgan, kuch-quvvatga to‘la yosh yigit shahid Muti’ulloh Baloch taqabbalahulloh Zirgulning o‘g‘li bo‘lib, Maydon Vardak viloyati Narkh tumanining Ulxayl qishlog‘ida yashagan. U 1377-hijriy-shamsiy yilda dindor, taqvodor, jihod va shahodat ruhida tarbiya topgan oilada foniy dunyoga kelgan.
Ilm olish davri
U hali yosh bola bo‘lganidayoq qishloq imomidan dastlabki diniy va e’tiqodiy ta’limlarni olishni boshladi. Qur’oni Karimning go‘zal kalimalari va diniy ilmlarning nuri uning qalbidan chuqur joy oldi. Keyinchalik Shahid Sobir Baryol litseyiga o‘qishga kirdi. Bu yerda ilm olish bilan bir qatorda jihodiy faoliyatga oid masalalar ham o‘rgatilardi. Shu davrda u o‘z qishlog‘i va tumanidagi vaziyatni yaqindan tanidi hamda bosqinchilar va ularning ichki malaylari tomonidan musulmonlarga qilinayotgan zulm va tajovuzlarning guvohi bo‘ldi.
Jihod va kurashning boshlanishi
Bosqinchilar va ularning ichki malaylari tomonidan butun mamlakat bo‘ylab qilinayotgan zulm va sitamlar chidab bo‘lmas darajaga yetgan edi. Hatto shahid Baloch taqabbalahullohning oilasi ham bu zulmlardan jabr ko‘rdi. Mahalliy militsionerlar ularni muntazam ravishda tahdid qilib, o‘z qishloqlarini tark etishlarini talab qilardilar.
Uning yana bir akasi Hofiz Mavlaviy Humoyun Hilol Qur’oni Karimni yod olgan, din va e’tiqodga sodiq inson bo‘lib, Kobuldagi istishhodiylar rahbari yoki yo‘lboshchisi edi. U qamoqqa tashlanib, Bagram zindonida ham bandi qilindi. Shu tariqa ularning oilasi boshiga musibat va azob-uqubat bulutlari yog‘ildi. Chunki respublika davridagi zolimlar mujohidlar, dindorlar va taqvodor insonlarning oilalariga nihoyatda yomon munosabatda bo‘lardilar.
Uning akasi shunday hikoya qiladi:
Oilamiz, ayniqsa, ukam uchun hayotdagi to‘siqlar kundan-kunga ko‘payib, yashash sharoitimiz tobora og‘irlashib borardi. Ana shunday sharoitda shahid Baloch taqabbalahulloh 1391-hijriy-shamsiy yilda Lo‘gar viloyatining Babuljihod hududida jihod maydoniga qadam qo‘ydi va iymon hamda g‘ayrat bayrog‘ini baland ko‘tardi. U umrining qolgan qismini qizg‘in jang maydonlarida o‘tkazib, Allohning dinini yuksaltirish va mamlakatni ozod qilish yo‘lida tinimsiz kurash olib bordi.
U Narkh tumanining Dand hududidagi ilg‘or va nihoyatda jasur mujohidlardan biri edi. U din va vatanni sevuvchi, shahodatga tashna, Rasululloh(s.a.v.)ga muhabbat qo‘ygan, sahobai kirom roziyallohu anhumning yo‘lidan yuruvchi, dindor, ixlosli, taqvodor va kamtar inson edi. U ko‘plab janglarda faol ishtirok etgan. Jangovar mahoratidan tashqari, mina o‘rnatish sohasida ham mohir mutaxassis bo‘lgan. Shuningdek, guruh rahbari va qo‘riqlash chizig‘i yoki postining mas’uli sifatida ham xizmat qilgan. U o‘z tumanida ichki va tashqi dushmanlarga qarshi qat’iy qarshilik ko‘rsatgan. Shu sababli o‘z hududida uyushtirilgan har bir hujum va pistirmada hozir bo‘lardi.
Agar Xolid ibn Valid roziyallohu anhuning siyratini o‘rganib, shahid Balochning faoliyati va fidoyiliklarini u zotning hayoti bilan taqqoslasak, uning Xolid ibn Valid roziyallohu anhuning yo‘lidan borishga intilganini va o‘z e’tiqodiga muvofiq yo‘l tutganini ko‘ramiz.
Baloch barcha mo‘minlar, ayniqsa, yosh mujohidlar orasida katta hurmat va muhabbatga ega edi. Hamma uni samimiy yaxshi ko‘rar va hurmat qilardi.
U dastlabki faoliyatini Lo‘gar viloyatining Babus hududida boshladi. Keyinchalik faoliyat doirasini Narkh tumani, Maydonshahr markazi, Jalrez va Maydon Vardak viloyatining boshqa tumanlarigacha kengaytirdi. Matnda bayon etilishicha, u ko‘plab ashaddiy dushmanlarga, din va Islomiy shiorlarga qarshi chiqqanlarga hamda muqaddas qadriyatlarni haqorat qilganlarga qarshi kurashgan. Muallifning ta’kidlashicha, uning nomini eshitgan dushmanlar qo‘rquvga tushardi.
U o‘sha davrdagi xavorijga qarshi ham jasorat bilan kurashgan. Bir necha bor safdoshlari bilan tashkiliy guruh tarkibida Nangarhor viloyatiga borgan. U o‘sha safarlardan biridagi voqeani quyidagicha hikoya qilgan:
Jang paytida xorijiy IShID jangchilaridan biri taslim bo‘lishini aytdi. Ammo bizga yaqinlashganida do‘stlarimizga qarata o‘q uzishga urindi. Biz uning o‘q uzishiga yo‘l qo‘ymadik va u bunga ulgurmasidan oldin boshidan otib, uni nishonga oldik. Do‘stlarimiz o‘zaro: Mujohidlar bilan jang qilish oson emas, deb aytishardi.
O‘sha paytda ko‘plab hududlar xavorijdan ozod qilingan edi. Ikki kundan keyin markazimiz tomon qaytayotganimizda, do‘stlarimiz: Kelinglar, o‘sha IShID jangchisining jasadi nima bo‘lganini ko‘raylik, deyishdi. Yaqinlashganimizda uning jasadidan nihoyatda badbo‘y va yoqimsiz hid kelayotganini ko‘rdik.
Holbuki, shahid bo‘lgan do‘stlarimizning jasadlari jang maydonida, oftob ostida oylar davomida qolib ketsa ham, ular chirimaydi va ulardan badbo‘y hid kelmaydi, deb ishonardik. Bu voqea iymonimizni yanada mustahkamladi.
Do‘stlarining xotiralari
Muhammad Olim Mubashshirning hikoyasi
Muti’ulloh Baloch juda jasur edi. U har qanday sharoitda do‘stlarini mardlik va jasoratga undardi. Tungi hujum paytida bo‘ladimi, jang jarayonidami, pistirmadami yoki hujum chog‘idami, u doimo sabr, matonat va itoat haqida gapirardi.
Balochning lablari tinimsiz Alloh taoloning zikri bilan band edi. U nihoyatda g‘ayratli va jasur inson bo‘lib, oramizda amir maqomiga ega edi. U shahodat orzusini qalbida ta’riflab bo‘lmas ishtiyoq bilan saqlardi. Dunyo va undagi narsalarga ko‘ngil bog‘lamagan, ulardan behojat insondek ko‘rinardi. Butun hududimizda go‘zal axloq namunasi edi. Shu sababli uning xotirasi qalbimizda hamisha yashaydi.
Nasibulloh Balochning hikoyasi
«Baloch jangda yaralanganida, bu haqda faqat o‘sha jangda u bilan birga bo‘lgan do‘stlari bilishardi. U hatto onasiga ham yaralanganini aytmadi.
Men va ukam Balochning yaralanganini bilardik. Uni davolanish uchun Narkh tumanidan Chak tumaniga olib ketishgan edi. U yerda ancha vaqt davolandi. Bir muddatdan keyin esa avvalgidek faoliyatini davom ettirdi.
U ko‘pincha boshiga kichkina ro‘mol o‘rab yurardi. Balochning boshiga granatomyot yoki AGSdan otilgan snaryad parchasi tekkan va shu sababli yaralangan edi.
Bu voqeadan ancha vaqt o‘tganidan keyin bir kuni uyda yonma-yon o‘tirgan edik. Uning boshidagi ro‘mol bir tomonga surilib ketdi va onam buni ko‘rib qoldi. Baloch snaryad parchasi tekkan joydagi sochlarini kalta qilib olgan edi.
Onam:
Bolam, nega sochingni bir tomonini kalta, boshqa tomonini uzun qilib oldirgansan? deb so‘radi.
Keyin bizga qarab:
Bu qanday voqea? Nima bo‘lganini bizga hatto aytmadingiz ham! Sizlar uning boshqa yaradorlar bilan birga ketganini aytgandingiz. Demak, o‘g‘limning o‘zi ham yaralangan ekan-da! dedi.
Baloch esa:
Men yaralanmagan edim. Boshqa do‘stlar yaralangan edi, men ular bilan birga ketgan edim, deb javob berdi.
Shahid Balochning shahodat qissasi: akasining hikoyasi
Bu voqea yozilgan vaqtdan yetti yil oldin, 1397-hijriy-shamsiy yilning 20-savr kechasida nihoyatda og‘ir va qo‘rqinchli tun bo‘lgan edi. Butun tun bosqinchilarning harbiy samolyotlari, uchuvchisiz uchish apparatlari va vertolyotlari tomonidan amalga oshirilgan shafqatsiz bombardimonlar ostida o‘tdi. Osmon sukunati bombalarning gumburlashi bilan buzilgan, yerning har bir burchagiga o‘lim soyasi yoyilgan, odamlarning qalblari esa yaqinlarining taqdiridan xavotirlanib urayotgan edi.
Roviy shunday deydi:
Men Maydon Vardak viloyatining Bandchak tumanida joylashgan Siwaki bozoriga borgan edim. Inqilob davrida mujohidlar o‘zlariga kerakli ko‘plab narsalarni shu bozordan topishlari mumkin edi. O‘sha kunim uzoq masofani bosib o‘tish va charchoq bilan o‘tdi.
Kechqurun uyga qaytganimda, hovli va xonalarda g‘alati sukunat hukm surardi. Uyda faqat katta akam va kichik jiyanim qolgan edi.
Ovqatlanayotganimizda onam menga yuzlanib so‘radi:
Baloch qayerda? Qayerga ketdi?
Men javob berdim:
Bugun uning navbatchilik kuni edi. Navbatchiligi kechqurun boshlanishi kerak edi, ammo hozirgacha biz bilan bog‘lanmadi.
Onam qo‘lini cho‘ntagiga soldi va undan oq bayroqni chiqardi. Bayroqda muborak “La ilaha illalloh, Muhammadur Rasululloh” kalimasi yozilgan edi. U bayroqni menga ko‘rsatib, shunday dedi:
Bugun Baloch uydan chiqayotganda menga: ‘Ona, shu kalimani o‘zingizda saqlang. Agar shahid bo‘lsam, uni boshimga o‘rang. Ona, bu siz bilan so‘nggi ko‘rishishim’, dedi.
Men jilmayib:
Alloh taolo uning bunchalik tez shahid bo‘lishini nasib qilmasin! dedim.
Ammo onam jim qoldi. Balochning so‘zlari uning qalbida noma’lum bir qo‘rquv uyg‘otgan edi. U o‘g‘lining bu gaplari haqiqatan ham so‘nggi vidolashuvmi yoki bir lahzalik tuyg‘u ta’sirida aytilgan so‘zlarmi, bilmasdi.
Ammo taqdir boshqacha yozilgan edi. O‘sha so‘zlar onaning bo‘ydor o‘g‘li Muti’ulloh Baloch bilan so‘nggi uchrashuviga aylandi.
Ovqatlanib bo‘ldik. Katta akam meni chaqirdi:
Ahmadi! Jamoat namozi o‘qilyapti, tezroq kel!
O‘sha paytda kichik ukamiz Nasibulloh Ahmadi nomi bilan tanilgan edi. Muti’ulloh Baloch shahid bo‘lganidan keyin esa u ham Baloch nomi bilan mashhur bo‘ldi.
Akam bilan birga masjid tomon yo‘l oldik. Yo‘lda u menga:
Bugun kechasi razvedka samolyotlari ko‘rinmayapti. Hech qayerga borma! dedi.
Men unga:
Bunday sharoitda hech narsaga ishonib bo‘lmaydi. Namozdan keyin vaziyatga qarab yana qaror qilamiz, dedim.
Masjidga yetib bordik. Jamoat namozi boshlangan, odamlar namoz o‘qish bilan mashg‘ul edilar. Hali namoz salomini bermagan edikki, birdan B-52 samolyotlari, uchuvchisiz uchish apparatlari va vertolyotlarning ovozi eshitildi. Bir necha lahzadan keyin kuchli bombardimon boshlandi. Portlashlar ovozi tun sukunatini buzib, butun hududni qo‘rquv va vahimaga to‘ldirdi.
Namoz salomini berdik, ammo bombalarning gumburlashi davom etardi. Katta akam iztirob va xavotir bilan:
Voy! Ularni, albatta, shahid qilishdi! deb qichqirdi.
U Baloch va uning do‘stlari qo‘riqlash chizig‘ida turganini bilardi. Dushman ularga to‘satdan hujum qilgan bo‘lishi mumkin edi.
Taxminan kechki soat sakkizlar edi. To‘lin oyning yorug‘ligi tun qorong‘iligini ancha yoritib, uzoq masofalarni ham ko‘rish imkonini berardi.
Masjiddan chiqdim va cho‘ntagimdan ratsiyani oldim. Undan marhum do‘stlarimizning ovozlari eshitilardi. Uchuvchisiz uchish apparatlari va vertolyotlar juda yaqin uchib yurar, bombalar va o‘q ovozlari esa tobora kuchayib borardi. Barcha do‘stlar Alloh taoloning nomini tilga olib, bir-birlariga qo‘riqlash chizig‘ida turgan mujohidlar qurshovga tushib qolganini aytishardi.
Har kim chiziqda turgan do‘stlari bilan bog‘lanishga, ularning ahvolini bilishga va ovozlarini eshitishga urinardi.
Uyga qaytdim. Onam bezovtaligimni ko‘rib:
Nima gap? deb so‘radi.
Men:
Ona, bilmayman. Pastdagi maydonda jang bo‘lyaptimi yoki biror joyga bosqin uyushtirilganmi, dedim.
Onam xavotir bilan:
Balochga hujum qilishdimi? deb so‘radi.
Men darhol:
Yo‘q, ona! Pastdagi maydonda. Uchuvchisiz uchish apparatlari, vertolyotlar va B-52 samolyotlari kuchli bombardimon qildi,deb javob berdim.
Onam o‘g‘lining taqdiridan yanada ko‘proq xavotirlanmasligi uchun ratsiyani o‘chirib qo‘ydim. Qolgan namozimni o‘qidim. Onam xonaga kirib, yonimga o‘tirdi. Men hali namoz salomini bermagan edimki, u yana:
Baloch bilan bog‘lan! Ularga hujum qilishibdi! dedi.
Ratsiyani og‘zimga yaqinlashtirib, chaqirdim:
Baloch! Eshityapsanmi? Baloch!
Ratsiyaning narigi tomonidan ovoz keldi:
Eshityapman, Ahmadi! Vaqtim yo‘q. Alhamdulillah, barcha do‘stlar sog‘salomat. Duo qilinglar!
Bu bir necha qisqa jumla onamning xavotirini yanada oshirdi. U menga:
Ko‘rdingmi, hujum aynan ularning o‘ziga bo‘lgan! dedi.
Men:
Yo‘q, ona! Ularga hujum bo‘lmagan deb javob berdim.
Xonadan chiqib, hovliga bordim. Do‘stlar ham Baloch va uning hamrohlaridan xabar olishga urinayotgan edilar. Chiziqda turgan do‘stlarimizdan biri bilan bog‘lanishga harakat qildik. U hech qanday muammo yo‘qligini aytardi, ammo bombardimon ovozi hamon to‘xtamagan edi. Uchuvchisiz uchish apparatlari, vertolyotlar va B-52 samolyotlari tinimsiz hujum qilardi.
Yana umumiy ratsiyaga quloq soldim. Mujohidlar bir-birlariga:
Do‘stlarimiz chiziqda qamalib qolishdi. Biror chora ko‘ringlar! deyishardi.
Portlashlar orasida xavotir tobora kuchayib borardi. Qalbimning bir chetini qo‘rquv qamrab olgan edi. Shunga qaramay, Baloch va uning do‘stlari sog‘-salomat bo‘lishi mumkin, deb o‘zimga tasalli berardim.
Xonaga kirib, miltig‘imni oldim. Uydan chiqib, Sakar patronini olib, uni oldingi chiziqdagi do‘stlarimizga yetkazishni va ularga yordam berishni istardim. Ammo onam qo‘limdan ushlab, qat’iy ohangda:
Allohga qasamki, agar borsang…! dedi.
Onamning qo‘limdan ushlashi shunchaki o‘g‘lining tashqariga chiqishiga to‘sqinlik qilish emas edi. Bu qalbining yana bir bo‘lagi o‘limga yuz tutishini istamagan xavotirli onaning faryodi edi.
Men unga:
Yaxshi, ona! Bormayman. Siz ham tashqariga chiqmang, dedim.
Bombardimon davom etardi. Uchuvchisiz uchish apparatlari va B-52 samolyotlarining hujum ovozlari goh yaqinlashar, goh uzoqlashardi. Samolyotlar mujohidlar ustiga ketma-ket ikkita og‘ir bomba tashlab, tun sukunatini yana dahshatli portlashlar bilan buzdi.
Yana ratsiyaga quloq soldim. Birdan mujohidlardan birining ovozi eshitildi:
Do‘stlarimizni shahid qilishdi! Mujohidlar joyidan qimirlamasin!
Bu ovoz qalbimga chaqmoqdek urildi. Bir necha lahza nima qilishni bilmay qoldim. Bir tomondan, akamning taqdiri haqidagi xavotir ichimda alanga olayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan, onam yonimda o‘tirar va har fursatda Baloch haqida so‘rardi.
Onam yana derazadan boshini chiqarib:
Uni chaqir, Baloch va do‘stlarining ahvolini so‘ra! dedi.
Men:
Ona, ular pastda, bombardimon esa yuqorida bo‘ldi. Hozircha aniq ma’lumot yo‘q. Bir marta pastda bombardimon qilishdi, endi esa Dadal darasiga hujum qilishdi. Siz tashqariga chiqmang, ichkarida o‘tiring. Hech qanday muammo yo‘q dedim.
Ammo bu gaplarning barchasini faqat onamni tinchlantirish uchun aytayotgan edim. Haqiqat qalbimda olovdek yonardi. Unga qalbining bir bo‘lagi bo‘lgan Balochjon o‘lim soyasi bilan yuzma-yuz kelgan bo‘lishi mumkinligini qanday ayta olardim? O‘z qalbim ham shu xabar qo‘rquvidan parcha-parcha bo‘layotgan bir paytda, o‘g‘lining shahid bo‘lgani haqidagi xabarni onamdan qanday yashira olardim?
Ratsiyani yoqilgan holda qoldirishga ham, undan kelayotgan ovozlarga befarq bo‘lishga ham qodir emasdim. Har lahza quloqlarimni Balochning ovoziga tutardim. Uning ovozini yana bir bor eshitishni va yana:
Ahmadi! Barcha do‘stlar sog‘ salomat deb aytishini umid qilardim.
Ammo o‘sha tun umid va xavotirlar orasida o‘tdi. Bir lahza qalbim umid nuri bilan yoritilsa, keyingi lahzada bombalarning gumburlashi o‘sha nur ustiga qo‘rquvning qora soyasini tashlardi.
Bu nihoyatda og‘ir tun edi. Nima qilishni bilmasdim. Bir tomondan, akam turgan chiziqqa hujum qilingan, ikkinchi tomondan, onam qo‘limdan ushlab, tashqariga chiqishimga yo‘l qo‘ymasdi. Akamga yordam berishga imkonim yo‘q edi, haqiqatni onamga aytishga esa yuragim chidamasdi. Dardimni til bilan ifoda eta olmas, ko‘zlarimdagi xavotirni ham onamdan yashira olmasdim.
Shu tariqa butun tun bosqinchilarning shafqatsiz bombardimonlari ostida o‘tdi.
Nihoyat, tong otdi.
Tonggi sukunat tunning dahshatli ovozlari o‘rnini egallagan edi. Ammo bu sukunat osoyishtalik belgisi emas, balki og‘ir bir fojia yuz berganidan darak berardi.
Bomdod namozini o‘qidik va katta akam bilan birga qo‘riqlash joyi tomon yo‘l oldik. Bu o‘sha kecha bombardimon va bosqin haqidagi xabarlar kelgan joy, qalbimizdagi barcha umidlar bog‘langan maskan edi.
Do‘stlarimiz u yerda hamrohlarimiz shahid qilinganini aytishardi.
Biz ham shahidlar tomon yo‘l oldik. Har bir qadamimiz bilan yurak urishimiz tezlashardi. Xayolimda son-sanoqsiz savollar aylanardi: Baloch ham ular orasida bo‘lishi mumkinmi? U omon qolganmikan? O‘tgan kechadagi so‘nggi so‘zlari haqiqatan ham uning hayotidagi oxirgi gaplar bo‘lganmikan?
Yetib kelganimizda, qishloqning boshqa mujohidlari, yigitlar va keksalar bizdan oldin kelishgan edi. Shahidlarni yerdan ko‘tarib, masjid ayvoniga qo‘yishgan edi.
Biz ularga yaqinlashdik.
Shahidlar orasida u ham yotardi. O‘sha bo‘ydor yigit, qora ko‘zli, jihodiy jo‘shqinlik va muhabbatga to‘la o‘sha inson. Kecha uydan chiqayotib, onasiga kalima yozilgan oq bayroqni topshirgan, shahodat haqida gapirgan va bu ularning so‘nggi uchrashuvi bo‘lishini aytgan yigit.
Ha, Muti’ulloh Baloch ham yerda yotardi.
O‘g‘lining qaytishiga umid qilib o‘tkazilgan tun onasining hayotidagi eng og‘ir tunga aylangan edi. Kechqurun kalima yozilgan oq bayroqni onasining qo‘liga tutqazgan o‘g‘il endi masjid ayvonida shahidlik qoni bilan qoplangan holda yotardi.
O‘tgan kechadagi qisqa so‘zlar yana xayolimda jonlandi:
Ona! Shu kalimani o‘zingizda saqlang. Agar shahid bo‘lsam, uni boshimga o‘rang.
Onamning o‘g‘lining bu so‘zlarini eshitganidan keyingi sukunati ham yodimga tushdi. Balki uning qalbi ayriliq lahzasi yaqinlashayotganini his qilgandir. Ammo ona qalbi ham farzandining so‘zlari haqiqatga aylanishini istamasdi.
Shunga qaramay, hayot ba’zan shunday lahzalarni keltiradiki, insonning barcha umidlari taqdir qarshisida so‘nadi.
Muti’ulloh Baloch o‘sha bo‘ronli tun, bombardimon va hujumlardan keyin endi onasining ovoziga javob bera olmasdi. Onasi butun tun davomida eshitishni kutgan ovoz abadiy sukutga cho‘mgan edi. Ammo uning so‘nggi so‘zlari, onasining qo‘lidagi oq bayroq va masjid ayvonidagi shahodat manzarasi qalblarimizda hech qachon unutilmaydigan xotira bo‘lib qoldi.
Nahsibuhu kazalika, vallohu hasibuhu.
